nasza witryna 呕ydowskie dzieje i religia
Izrael Szahak

okladka
Tytul 呕ydowskie dzieje i religia
Autor Izrael Szahak
Miejsce wydania Warszawa
Wydano w roku 1997
ISBN 83-907621-5
Wydawnictwo Fijorr Publishing
Adres wydawnictwa 01-115 Warszawa
pl. Grzybowski 3/5
Tel: 0-502 225 232
Fax:
Adres wydawnictwa w internecie http://www.antyk.org.pl
Email antyk@antyk.org.pl
Elektroniczna wersja ksiazki

Fragment noty wydawniczej:

Zamiarem niniejszej ksi膮偶ki jest poruszenie 艣rodowisk 偶ydowskich poprzez u艣wiadomienie im b艂臋d贸w, jakie pope艂niali i pope艂niaj膮 w stosunku do nie-呕yd贸w. Wiele z nich, jak twierdzi autor, ma swoje 藕r贸d艂o w 偶ydowskiej religii -- i to jest g艂贸wnym tematem tej ksi膮偶ki. Gdyby napisa艂 j膮 Polak, natychmiast okrzykni臋to by go antysemit膮 czy 呕ydo偶erc膮.

Profesor Szahak jest wprawdzie Polakiem z pochodzenia, trudno go jednak nazwa膰 antysemit膮, cho膰 takim epitetem w rodzinnym Izraelu cz臋sto jest obrzucany. Z drugiej strony w angielskim wydaniu ksi膮偶ki podziw dla rzetelno艣ci, m膮dro艣ci, ale tak偶e i odwagi autora wyrazi艂 sam Noam Chomsky, wybitny ameryka艅ski filozof i lingwista, r贸wnie偶 呕yd. Wbrew temu, co twierdz膮 krytycy o jego tw贸rczo艣ci, nie jest to wcale "kalanie w艂asnego gniazda", lecz troska o dobro w艂asnego narodu, z kt贸rego pochodzi i z kt贸rym si臋 uto偶samia. Szahak uwa偶a bowiem, 偶e cz艂owiek przyznaj膮cy si臋 do b艂臋d贸w, ujawniaj膮cy swe s艂abo艣ci staje si臋 nam bli偶szy. Rozumiej膮c go lepiej, mo偶emy my wybaczy膰. l takie jest w艂a艣nie przes艂anie tej ksi膮偶ki.

Mam nadziej臋, 偶e lektura 呕ydowskich dziej贸w i religii zostanie odebrana przez polskiego czytelnika jako swoista spowied藕 i oczyszczenie, czytelnika, kt贸ry -- co tu ukrywa膰 -- w odniesieniu do 呕yd贸w cz臋sto pos艂uguje si臋 stereotypami i p贸艂prawdami, wynikaj膮cymi z niewiedzy. A przecie偶 one w艂a艣nie s膮 g艂贸wn膮 po偶ywk膮 dla antysemityzmu czy rasizmu. Uwa偶amy, 偶e nie ma takiej prawdy o narodzie, kt贸rej inni ludzie nie byliby w stanie zrozumie膰. Warunek: trzeba j膮 pozna膰.

Fragmenty ksi膮偶ki Izraela Szahaka "呕ydowskie dzieje i religia"

Totalitarna historia

By艂a wszak偶e jedna dziedzina, wobec kt贸rej nie wolno by艂o 呕ydom pozostawa膰 oboj臋tnymi - chodzi o pisma, w kt贸rych chrze艣cijanie atakowali wersety Talmudu i literatury talmudycznej o charakterze antychrze艣cija艅skim, albo og贸lniej, wymierzone przeciwko gojom. Warto nadmieni膰, 偶e kwestie te pojawi艂y si臋 w dziejach stosunk贸w 偶ydowsko-chrze艣cija艅skich stosunkowo p贸藕no, bo dopiero w trzynastym stuleciu. (Wcze艣niej autorzy chrze艣cija艅scy atakowali judaizm, pos艂uguj膮c si臋 b膮d藕 argumentami biblijnymi, b膮d藕 bardziej og贸lnymi, i to tak, jakby byli kompletnymi ignorantami, je艣li chodzi o Talmud.) Kampania chrze艣cijan przeciw Talmudowi zosta艂a prawdopodobnie wszcz臋ta z chwil膮 przej艣cia na chrze艣cija艅stwo cz臋艣ci 呕yd贸w oczytanych w Talmudzie i prawdziwie zafascynowanych filozofi膮 chrze艣cija艅sk膮, zw艂aszcza jej arystotelesowskim (a wi臋c uniwersalnym) charakterem. Trzeba na wst臋pie przyzna膰, 偶e zar贸wno Talmud, jak i pisma talmudyczne - cho膰 przesi膮kni臋te s膮 negatywnym nastawieniem wobec nie-呕yd贸w, czym zajmiemy si臋 obszerniej w rozdziale V -zawieraj膮 szereg szczeg贸lnie obra藕liwych stwierdze艅 i przypowie艣ci skierowanych wyra藕nie przeciwko chrze艣cija艅stwu. Przyk艂adowo, nie szcz臋dz膮c obel偶ywych insynuacji dotycz膮cych 偶ycia seksualnego Jezusa, Talmud stwierdza ponadto, i偶 Jezus b臋dzie za kar臋 gotowa膰 si臋 w piekle zanurzony w ekskrementach -- takie stwierdzenie znalaz艂o si臋 w Talmudzie z pewno艣ci膮 nie po to, by pozyska膰 dla艅 sympati臋 pobo偶nych chrze艣cijan. Albo inny ust臋p, w kt贸rym nakazuje si臋 呕ydom, by palili -- koniecznie w miejscu publicznym -- ka偶dy egzemplarz Nowego Testamentu, jaki wpadnie im w r臋ce. (Nakaz ten jest nie tylko aktualny, ale nadal praktykowany; i tak, 23 marca 1980 roku spalono w Jerozolimie, ceremonialnie i publicznie, pod auspicjami Jad Le'achim, 偶ydowskiej organizacji religijnej, subsydiowanej przez izraelskie Ministerstwo ds. Wyzna艅, setki egzemplarzy Nowego Testamentu.) W ka偶dym razie, silny i dobrze przygotowany atak na judaizm talmudyczny rozpocz膮艂 si臋 w Europie ju偶 w XIII wieku. Abstrahuj膮c od ignoranckich kalumni i oszczerstw rzucanych przez nieo艣wieconych mnich贸w z ma艂ych prowincjonalnych miasteczek, skupmy si臋 na serii uczonych dysput, toczonych na najznakomitszych uniwersytetach europejskich i prowadzonych w spos贸b na tyle uczciwy, na ile pozwala艂a 贸wczesna wiedza. Jaka by艂a 偶ydowska -- a raczej rabiniczna -- riposta? Najprostsza polega艂a na u偶yciu od dawna wypr贸bowanej broni, mianowicie przekupstwa i wp艂yw贸w. W owych czasach w wi臋kszo艣ci kraj贸w europejskich za pomoc膮 艂ap贸wki mo偶na by艂o za艂atwi膰 dowoln膮 spraw臋. Zasada ta nigdzie nie by艂a tak rozpowszechniona jak w Rzymie epoki renesansowych papie偶y. W 1480 roku, za panowania papie偶a Sykstusa IV, opublikowano Editio Princeps do kompletnego Kodeksu Prawa Talmudycznego oraz Miszne Tora Majmonidesa -- ksi臋gi, w kt贸rej roi艂o si臋 nie tylko od obra藕liwych napa艣ci na innowierc贸w, lecz tak偶e od napastliwych atak贸w wymierzonych przeciw chrze艣cija艅stwu i samemu Jezusowi (za ka偶dym razem po u偶yciu imienia Jezus autor dodawa艂: "Niechaj szcze藕nie imi臋 tego niegodziwca".) Warto mo偶e nadmieni膰, 偶e papie偶 Sykstus IV by艂 cz艂owiekiem nadzwyczaj aktywnym politycznie, maj膮cym nieprzerwanie pilne potrzeby finansowe. (Kilka lat wcze艣niej opublikowano w Rzymie jedyne "pe艂ne" wydanie Z艂otego os艂a pi贸ra Apulejusza, zawieraj膮ce ostre ataki na chrze艣cija艅stwo.) Aleksander VI Borgia by艂 pod tym wzgl臋dem r贸wnie偶 niezwykle liberalny.

Nawet w owej epoce, ale tak偶e i wcze艣niej, istnia艂y kraje, w kt贸rych od czasu do czasu wybucha艂y fale antytalmudycznych prze艣ladowa艅. Jednak偶e bardziej konsekwentna i zakrojona na szersz膮 skal臋 napa艣膰 pojawi艂a si臋 wraz z nadej艣ciem reformacji i kontrreformacji, kt贸re wymusi艂y na chrze艣cija艅skich uczonych wi臋ksz膮 uczciwo艣膰 intelektualn膮, jak r贸wnie偶 lepsz膮 znajomo艣膰 hebrajskiego. Pocz膮wszy od wieku XVI, w niekt贸rych krajach ca艂a literatura talmudyczna, w艂膮cznie z samym Talmudem, podlega艂a chrze艣cija艅skiej cenzurze. W Rosji trwa艂o to a偶 do 1917 roku. Niekt贸rzy cenzorzy, jak na przyk艂ad w Holandii, byli do艣膰 liberalni, inni znowu zawzi臋ci i srodzy; obra藕liwe wersety musia艂y by膰 usuwane b膮d藕 modyfikowane. Wszystkie wsp贸艂czesne studia nad judaizmem, a szczeg贸lnie te dokonywane przez 呕yd贸w, wywodz膮 si臋 z tamtego konfliktu, i do dzi艣 dnia nosz膮 wyra藕ne jego 艣lady: k艂amstwo, apologetyczne b膮d藕 napastliwe polemiki, oboj臋tno艣膰, a czasem wr臋cz wrogo艣膰 wobec d膮偶enia do prawdy. Prawie wszystkie tzw. 偶ydowskie studia nad judaizmem, od tamtego okresu a偶 po dzie艅 dzisiejszy, s膮 polemikami z wrogiem zewn臋trznym, a nie rozwa偶aniami nad wewn臋trzn膮 natur膮 samego zjawiska.

Zauwa偶my, 偶e takie podej艣cie do historiografii cechowa艂o wszystkie znane spo艂ecze艅stwa (za wyj膮tkiem staro偶ytnych Grek贸w, u kt贸rych pierwsi liberalni historycy atakowani byli przez p贸藕niejszych sofist贸w za nie do艣膰 g艂臋boki patriotyzm!). Tak samo post臋powali pierwsi historycy katoliccy i protestanccy, polemizuj膮c miedzy sob膮. Podobnie by艂o z pierwszymi europejskimi historiami narodowymi, przesi膮kni臋tymi do cna skrajnym nacjonalizmem i pogard膮 dla narod贸w o艣ciennych. Jednak偶e pr臋dzej czy p贸藕niej pojawia艂y si臋 pr贸by zrozumienia w艂asnych adwersarzy religijnych czy narodowych, a wraz z nimi tendencje do poddawania wnikliwej krytyce pewnych wa偶nych aspekt贸w w艂asnej historii; oba te kierunki istnia艂y r贸wnocze艣nie. Historiografia -- jak to zgrabnie okre艣li艂 Pi臋ter Geyl -- powinna by膰 "nieko艅cz膮cym si臋 sporem", a nie ci膮giem wojen i konflikt贸w. Prawdziw膮 jest tylko historiografia aspiruj膮ca do poprawno艣ci i prawdy; staje si臋 ona dzi臋ki temu pot臋偶nym instrumentem humanizmu i samokszta艂cenia. Z tego w艂a艣nie powodu wsp贸艂czesne re偶ymy totalitarne przepisuj膮 histori臋 b膮d藕 karz膮 swoich historyk贸w. Totalitarn膮 histori臋 pisze si臋 niejako na zam贸wienie totalitarnego spo艂ecze艅stwa, bo tworzenie historii totalitarnej nie odbywa si臋 pod przymusem wywieranym z g贸ry, lecz przeciwnie, pod presj膮 do艂u, kt贸ra jest o wiele bardziej skuteczna. Co艣 takiego sta艂o si臋 w艂a艣nie z histori膮 偶ydowsk膮. Jej totalitarno艣膰 stanowi dla nas podstawow膮 przeszkod臋.

(...)

Interpretacja Biblii

Na kolejnym przyk艂adzie poka偶emy, 偶e to, co wi臋kszo艣膰 tzw. dobrze zorientowanych ludzi my艣li, 偶e wie na temat judaizmu, jest z regu艂y bardzo nieprecyzyjne, chyba 偶e znaj膮 oni dobrze j臋zyk hebrajski. Wszystkie omawiane dot膮d urywki znale藕膰 mo偶na albo w tekstach oryginalnych, albo, przynajmniej niekt贸re z nich, we wsp贸艂cze艣nie publikowanych ksi膮偶kach napisanych po hebrajsku z my艣l膮 o wyrobionym czytelniku. Na pr贸偶no by ich szuka膰 w wydaniach angielskoj臋zycznych, nawet gdy pomini臋cie tych spo艂ecznie istotnych fakt贸w zupe艂nie wypacza obraz. Panuje jeszcze jedno b艂臋dne przekonanie dotycz膮ce judaizmu, szczeg贸lnie rozpowszechnione w艣r贸d chrze艣cijan b膮d藕 ludzi znajduj膮cych si臋 pod silnym wp艂ywem chrze艣cija艅skiej tradycji i kultury. Chodzi o pogl膮d, wed艂ug kt贸rego judaizm jest "religi膮 biblijn膮"; innymi s艂owy, 偶e w judaizmie Stary Testament zajmuje takie samo centralne miejsce jako 藕r贸d艂o prawa, jak dla protestantyzmu czy katolicyzmu Pismo 艢wi臋te.

I znowu ma to zwi膮zek z kwesti膮 interpretacji. O ile w sprawach wiary istnieje du偶a dowolno艣膰, o tyle w kwestii "prawnej" interpretacji 艣wi臋tych tekst贸w jest odwrotnie. Interpretacja ta jest 艣ci艣le ustalona, i to nie przez sam膮 Bibli臋, lecz raczej przez Talmud. Wiele, a by膰 mo偶e wi臋kszo艣膰 tekst贸w biblijnych, zalecaj膮cych okre艣lone praktyki religijne i obowi膮zki, odczytywanych jest przez tradycyjny judaizm i wsp贸艂czesn膮 ortodoksj臋 zupe艂nie inaczej (czy wr臋cz odwrotnie), ni偶 je rozumiej膮 chrze艣cijanie czy inni uwa偶ni czytelnicy Starego Testamentu, kt贸rzy traktuj膮 tekst dos艂ownie. Podobny podzia艂 wyst臋puje we wsp贸艂czesnym Izraelu: z jednej strony mamy tu do czynienia z osobami kszta艂conymi w 偶ydowskich szko艂ach religijnych, z drugiej za艣 z lud藕mi, kt贸rzy zdobywali wiedz臋 w hebrajskich szko艂ach 艣wieckich, gdzie uczy si臋 w艂a艣nie "normalnego" rozumienia Starego Testamentu.

Aby t臋 wa偶n膮 kwesti臋 w艂a艣ciwie wyja艣ni膰, pos艂u偶my si臋 przyk艂adami. Zauwa偶my tak偶e, 偶e wszystkie te zmiany znaczeniowe -- oceniaj膮c to z etycznego punktu widzenia -- nie zawsze id膮 w tym samym kierunku. Apologeci judaizmu twierdz膮, 偶e, zapocz膮tkowana przez faryzeuszy, a ustalona w Talmudzie interpretacja Biblii jest zawsze bardziej liberalna ni偶 jej tekst w sensie dos艂ownym. Jednak偶e niekt贸re z podanych poni偶ej przyk艂ad贸w dowodz膮, 偶e w pewnych wypadkach stwierdzenie to jest dalekie od prawdy.

1. Zacznijmy od samego Dekalogu. Jego 贸sme przykazanie "Nie b臋dziesz krad艂" (Ksi臋ga Wyj艣cia 20,15) rozumiane jest jako zakaz "kradzie偶y" (porwania) osoby narodowo艣ci 偶ydowskiej. Powodem takiej interpretacji jest to, i偶 wed艂ug Talmudu wszystkie uczynki zakazane przez Dekalog s膮 grzechami g艂贸wnymi. Kradzie偶 cudzej w艂asno艣ci takim grzechem nie jest (natomiast porwanie nie-呕yda przez 呕yda jest przez Talmud dopuszczone) -- st膮d wi臋c taka w艂a艣nie interpretacja. Inne, praktycznie identyczne zdanie "Nie b臋dziecie kra艣膰 (Ksi臋ga Kap艂a艅ska 19,11) rozumiane jest, o dziwo, dos艂ownie.

2. S艂ynne zdanie: "Oko za oko, z膮b za z膮b" (Ksi臋ga Wyj艣cia 21,24) interpretowane jest jako "oko-pieni膮dz za oko...", to znaczy: lepiej zap艂aci膰 kar臋, ni偶 m艣ci膰 si臋 fizycznie.

3. A oto inny przyk艂ad nagminnego przekr臋cania znaczenia s艂贸w. Biblijny tekst wyra藕nie ostrzega przed na艣ladowaniem zbiorowo艣ci w nies艂usznej sprawie. "Nie 艂膮cz si臋 z wielkim t艂umem, aby wyrz膮dzi膰 z艂o. A zeznaj膮c w s膮dzie nie stawaj po stronie t艂umu, aby przychyli膰 wyrok". (Ksi臋ga Wyj艣cia 23,2). Fragment ostatniego zdania -- "stawaj po stronie t艂umu" -- zosta艂 wyrwany z kontekstu i zinterpretowany jako nakaz pod膮偶ania za wi臋kszo艣ci膮.

4. Zdanie: "I nie b臋dziesz gotowa艂 ko藕l臋cia w mleku jego matki" (Ksi臋ga Wyj艣cia 23,19) zinterpretowano jako zakaz mieszania jakiegokolwiek mi臋sa z mlekiem lub produktami mlecznymi. Poniewa偶 werset ten zosta艂 powt贸rzony w Pi臋cioksi臋gu jeszcze w dw贸ch innych miejscach, odebrano go jako potr贸jny zakaz zabraniaj膮cy 呕ydom: (i) jedzenia takiej mieszanki, (ii) przyrz膮dzania jej w jakimkolwiek celu i (iii) korzystania z niej w jakikolwiek inny spos贸b.

5. W licznych przypadkach poj臋ciom takim jak "bli藕ni", "przybysz" czy nawet "cz艂owiek" nadaje si臋 wy艂膮cznie znaczenie szowinistyczne. S艂ynne: "Kochaj bli藕niego swego jak siebie samego" rozumiane jest przez judaizm klasyczny (i wsp贸艂czesn膮 ortodoksj臋) jako nakaz kochania swego bli藕niego 呕yda, a nie 偶adnego innego. Podobnie sformu艂owanie: "Nie b臋dziesz szerzy艂 oszczerstw mi臋dzy krewnymi, nie b臋dziesz czyha艂 na 偶ycie bli藕niego" (Ksi臋ga Kap艂a艅ska 19,16) oznacza, 偶e nale偶y przyj艣膰 na pomoc, gdy 偶ycie innego 呕yda jest w niebezpiecze艅stwie. W rozdziale V zobaczymy, 偶e 呕ydowi zabrania si臋 w zasadzie ratowania 偶ycia gojowi, poniewa偶 "nie jest on twoim bli藕nim". Wielkoduszny nakaz oddania zbior贸w z w艂asnego pola i winnicy "ubogim i przybyszom": "Nie b臋dziesz oga艂aca艂 winnicy i nie b臋dziesz zbiera艂 tego, co spad艂o na ziemi臋 w winnicy. Zostawisz to dla ubogich i dla przybysza" (Ibid. 19,10) interpretowane jest jako odnosz膮ce si臋 wy艂膮cznie do biednych 呕yd贸w i tych ludzi, kt贸rzy przeszli na judaizm. Prawa dotycz膮ce traktowania zw艂ok zaczynaj膮 si臋 od s艂贸w: "Podobnie b臋dzie przez siedem dni nieczysty, kto w otwartym polu dotknie zabitego mieczem, zmar艂ego, ko艣ci ludzkich albo grobu". Jednak偶e s艂owa te odnosz膮 si臋 wy艂膮cznie do zmar艂ego 呕yda, co znaczy, 偶e tylko cia艂o 呕yda jest zar贸wno "nieczyste", jak i 艣wi臋te. (Ksi臋ga Liczb 19,16) Opieraj膮c si臋 na tej interpretacji, pobo偶ni 呕ydzi maj膮 magiczny wr臋cz stosunek do 偶ydowskich zw艂ok i 偶ydowskich cmentarzy, i zarazem skrajnie lekcewa偶膮cy do cmentarzy i zw艂ok nie偶ydowskich. St膮d na terenie Izraela uleg艂o kompletnemu zniszczeniu setki cmentarzy muzu艂ma艅skich (w jednym przypadku tylko dlatego, 偶e potrzebna by艂a parcela pod budow臋 telawiwskiego "Hiltona"). A trzeba by艂o s艂ysze膰 lamenty, gdy decyzj膮 w艂adz jorda艅skich zniszczono cmentarz 偶ydowski na G贸rze Oliwnej. Podobnych przyk艂ad贸w jest zbyt wiele, 偶eby je tu wszystkie przytacza膰. Niekt贸re nieludzkie konsekwencje takich interpretacji om贸wione zostan膮 w rozdziale V.

6. I na koniec rozwa偶my jeden z najpi臋kniejszych ust臋p贸w z ksi膮g prorockich, a mianowicie pot臋pienie przez proroka Izajasza hipokryzji i czczego rytua艂u oraz nawo艂ywanie do zwyk艂ej przyzwoito艣ci. Oto fragment tego ust臋pu: "Gdy wyci膮gniesz r臋ce, odwr贸c臋 od was me oczy. Cho膰by艣cie nawet mno偶yli modlitwy, ja nie wys艂ucham. R臋ce wasze pe艂ne s膮 krwi." (Ksi臋ga Izajasza 1,15). Poniewa偶 偶ydowscy kap艂ani b艂ogos艂awi膮c ludzi "wyci膮gaj膮 r臋ce", werset ten oznacza, 偶e kap艂an, kt贸ry pope艂ni艂 zbrodni臋 uznany jest za niegodnego udzielania b艂ogos艂awie艅stw (nawet je艣li okazuje skruch臋), poniewa偶 "r臋ce jego pe艂ne s膮 krwi".

Z powy偶szych przyk艂ad贸w wida膰, 偶e Biblia, tak jak jest czytana przez wsp贸艂czesnych 呕yd贸w ortodoksyjnych (a przed rokiem 1780 przez wszystkich 呕yd贸w), to zupe艂nie inna, nabieraj膮ca ca艂kiem nowego znaczenia Biblia, w por贸wnaniu z t膮, kt贸r膮 znaj膮 nie-呕ydzi b膮d藕 呕ydzi nieortodoksyjni. To rozr贸偶nienie wyst臋puje nawet w samym Izraelu, mimo i偶 obie grupy czytaj膮 Pismo 艢wi臋te w j臋zyku hebrajskim. Potwierdza to na ka偶dym kroku codzienne do艣wiadczenie, zw艂aszcza po 1967 roku. Wielu nieortodoksyjnych 呕yd贸w izraelskich (i nie tylko izraelskich), kt贸rych wiedza religijna nie jest zbyt gruntowna, stara艂o si臋 zawstydzi膰 ortodoksyjnych Izraelczyk贸w (jak r贸wnie偶 przedstawicieli prawicy, b臋d膮cej pod ich silnym wp艂ywem religijnym) za ich nieludzki wr臋cz stosunek do Palesty艅czyk贸w, cytuj膮c im wersety z Pisma 艢wi臋tego w ich normalnym, dos艂ownym znaczeniu. Okazywa艂o si臋 jednak, 偶e na ortodoks贸w taka argumentacja nie mia艂a najmniejszego wp艂ywu; po prostu nie rozumieli oni, co si臋 do nich m贸wi, poniewa偶 dla nich tekst biblijny oznacza艂 zupe艂nie co innego. Skoro takie rozbie偶no艣ci panuj膮 w samym Izraelu, gdzie ludzie znaj膮 hebrajski i mog膮 z 艂atwo艣ci膮 uzyska膰 potrzebne im informacje u 藕r贸d艂a, mo偶na sobie wyobrazi膰, jak wiele musi by膰 w tej kwestii nieporozumie艅 za granic膮, na przyk艂ad w艣r贸d ludzi wychowanych w tradycji chrze艣cija艅skiej. W istocie, im wi臋cej czytaj膮 oni Bibli臋, tym mniej wiedz膮 na temat ortodoksyjnych wyznawc贸w judaizmu. Dla tych ostatnich bowiem Stary Testament jest zbiorem niezmiennych i 艣wi臋tych formu艂, kt贸re recytuje si臋 niejako mechanicznie; za艣 ich sens i znaczenie ustalane s膮 gdzie indziej.

(...)

Prawa wymierzone przeciwko gojom

W rozdziale III wyja艣nia艂em, 偶e halacha, to znaczy zbi贸r przepis贸w prawnych judaizmu klasycznego -- stosowany w praktyce przez wszystkich 呕yd贸w od pocz膮tku wieku IX do ko艅ca XVIII i zachowany do dzisiaj w formie judaizmu ortodoksyjnego -- opiera si臋 zasadniczo na Talmudzie Babilo艅skim. Jednak偶e ze wzgl臋du na ogromn膮 z艂o偶ono艣膰 dysput prawnych zapisanych w Talmudzie konieczne by艂o stworzenie prostszej i 艂atwiejszej w korzystaniu kodyfikacji prawa talmudycznego. Zadania tego podj臋艂y si臋 kolejne pokolenia uczonych rabin贸w. Niekt贸re z tych prac ciesz膮 si臋 du偶ym autorytetem i s膮 w powszechnym u偶yciu. Z tego powodu odwo艂ywa膰 si臋 b臋dziemy nie do Talmudu, a raczej w艂a艣nie do tego typu skompilowanych opracowa艅 (i ciesz膮cych si臋 uznaniem komentarzy do nich). Mo偶na s艂usznie za艂o偶y膰, 偶e wspomniane kompilacje wiernie oddaj膮 sens tekst贸w talmudycznych, a tak偶e ich komentarzy sporz膮dzonych przez p贸藕niejszych badaczy. Najstarszym kodeksem prawa talmudycznego, uwa偶anym wci膮偶 za g艂贸wne 藕r贸d艂o wiedzy, jest napisana przez Moj偶esza Majmonidesa Miszne Tora z XII wieku. Najbardziej autorytatywnym kompendium praw i przepis贸w, u偶ywanym powszechnie do dzisiaj jako podr臋cznik, jest Szulchan Aruch, stworzony przez rabina Josefa Karo pod koniec XVI stulecia. Stanowi on przyst臋pn膮 kondensacj臋 napisanej przez tego samego autora, znacznie obszerniejszej i przeznaczonej dla zaawansowanych badaczy pracy p.t. Bet Josef. Do Szluchan Aruch powsta艂o wiele komentarzy; pr贸cz komentarzy klasycznych, pochodz膮cych z XVII stulecia, istniej膮 p贸藕niejsze, ju偶 dwudziestowieczne, mianowicie Miszna Berura. Wreszcie, wsp贸艂czesnym kompendium literatury talmudycznej jest wydawana w Izraelu od lat 50. Encyklopedia Talmudyczna, redagowana przez najwybitniejszych ortodoksyjnych badaczy Pisma.

Morderstwo a ludob贸jstwo

Zgodnie z zasadami religii 偶ydowskiej, morderstwo pope艂nione na 呕ydzie jest zbrodni膮 karan膮 艣mierci膮 i stanowi jeden z trzech najci臋偶szych grzech贸w (pozosta艂e dwa to ba艂wochwalstwo i cudzo艂贸stwo). 呕ydowskie s膮dy religijne oraz w艂adze 艣wieckie zobowi膮zane s膮 do karania -- nawet poza zwyk艂ym wymiarem sprawiedliwo艣ci -- ka偶dego winnego zamordowania 呕yda. 呕yd, kt贸ry niebezpo艣rednio (np. nieumy艣lnie) przyczyni si臋 do 艣mierci innego 呕yda, pope艂nia wed艂ug prawa talmudycznego jedynie grzech przeciwko "prawom Niebios", podlega wi臋c raczej karze boskiej ni偶 karze wymierzonej przez cz艂owieka. Z chwil膮 gdy ofiar膮 morderstwa jest goj, sprawa wygl膮da zupe艂nie inaczej. 呕yd, kt贸ry dopu艣ci si臋 zamordowania nie-呕yda, winien jest jedynie pope艂nienia grzechu wobec "prawa Niebios" i nie podlega karze s膮dowej. Nieumy艣lne spowodowanie 艣mierci goja w og贸le nie jest grzechem. I tak, jeden z dw贸ch najwa偶niejszych komentator贸w Szulchan Aruch wyja艣nia, 偶e gdy chodzi o goja, "nie nale偶y podnosi膰 na niego r臋ki, mo偶na jednak wyrz膮dzi膰 mu krzywd臋 niebezpo艣rednio, na przyk艂ad usuwaj膮c drabin臋, by nie m贸g艂 si臋 wydosta膰 z rozpadliny, do kt贸rej wpad艂... taki czyn nie jest zabroniony, poniewa偶 nie zosta艂 pope艂niony bezpo艣rednio". Wskazuje on jednocze艣nie, 偶e czyn prowadz膮cy do 艣mierci goja jest zabroniony, o ile mo偶e on spowodowa膰 wybuch wrogo艣ci wobec 呕yd贸w. Morderca goj, kt贸ry podlega jurysdykcji 偶ydowskiej, powinien zosta膰 stracony bez wzgl臋du na to, czy dopu艣ci艂 si臋 zabicia 呕yda czy goja. Je艣li jednak ofiar膮 zbrodni by艂 goj, a morderca przejdzie na judaizm, w贸wczas karze nie podlega.

Wszystko to ma bezpo艣rednie, praktyczne odniesienie do reali贸w wsp贸艂czesnego pa艅stwa izraelskiego. Mimo i偶 pa艅stwowe prawo kryminalne nie czyni rozr贸偶nie艅 mi臋dzy 呕ydami i nie-呕ydami, rozr贸偶nienia takiego dokonuj膮 ortodoksyjni rabini, kt贸rzy prowadz膮 sw膮 trzod臋 wed艂ug wskaza艅 halachy. Szczeg贸lnie wa偶na jest tu instrukcja, kt贸rej udzielaj膮 religijnym 偶o艂nierzom. Poniewa偶 jedyny, 艣ladowy zreszt膮, zakaz mordowania dotyczy "goj贸w, z kt贸rymi [my, 呕ydzi] nie jeste艣my w stanie wojny", r贸偶ni uczeni komentatorzy pism wyci膮gn臋li st膮d logiczn膮 konkluzj臋, 偶e w takim razie podczas wojny wszyscy goje s膮 呕ydom nieprzyja藕ni, a zatem mog膮, a nawet powinni zosta膰 zabici. Od 1973 roku doktryna ta jest publicznie propagowana jako wskaz贸wka dla wierz膮cych 偶o艂nierzy izraelskich. Nawo艂ywanie do zabijania goj贸w (z kt贸rymi 呕ydzi s膮 w stanie wojny) pojawi艂o si臋 po raz pierwszy w broszurze armii izraelskiej, opublikowanej przez dow贸dztwo Centralnego Rejonu, kt贸ry obejmuje obszar Zachodniego Brzegu. W broszurze tej Naczelny Kapelan dow贸dztwa pisze:

"Gdy nasze oddzia艂y natkn膮 si臋 na cywil贸w, czy to w czasie dzia艂a艅 zbrojnych, po艣cigu za wrogiem czy rajdu zwiadowczego, to dop贸ki nie ma pewno艣ci, 偶e cywile ci nie zagra偶aj膮 naszym oddzia艂om, zgodnie z halach膮 mog膮, a nawet powinni zosta膰 zabici... Pod 偶adnym pozorem nie nale偶y wierzy膰 Arabowi, nawet je艣li sprawia wra偶enie osoby cywilizowanej... W czasie wojny, gdy nasze oddzia艂y atakuj膮 wroga, halacha zezwala, a nawet zaleca, by zabija艂y nawet niegro藕nych cywil贸w, to znaczy z pozoru niegro藕nych."

(...)


Strona glowna "ksiazek skazanych na przemilczenie"