nasza witryna Ob贸z zag艂ady w centrum Warszawy - KL Warshau
Maria Trzci艅ska

okladka
Tytul Ob贸z zag艂ady w centrum Warszawy - KL Warshau
Autor Maria Trzci艅ska
Miejsce wydania Radom
Wydano w roku 2002
ISBN 83-88822-16-0
Wydawnictwo Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne - POLWEN
Adres wydawnictwa 26-606 Radom
ul. Wiejska 21
Tel: (048) 366 56 23
Fax: (048) 384 66 66
Adres wydawnictwa w internecie http://www.polwen.pl/
Email polwen@polwen.pl
Elektroniczna wersja ksiazki

Maria Trzci艅ska - s臋dzia - przez 30 lat  pracowa艂a w  G艂贸wnej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce w Instytucie Pami臋ci Narodowej. Prowadzi艂a badania dotycz膮ce eksperyment贸w pseudomedycznych, dokonywanych przez hitlerowskich lekarzy w obozach koncentracyjnych, i przes艂uchiwa艂a ofiary tych eksperyment贸w. Nast臋pnie prowadzi艂a 艣ledztwo w sprawie egzekucji ulicznych w Warszawie, kt贸re naprowadzi艂y j膮 na 艣lad Konzentrationslager Warschau, bowiem, jak si臋 okaza艂o, egzekucje te by艂y cz臋艣ci膮 mord贸w owego obozu. Kiedy w 1973 r. wszcz臋艂a 艣ledztwo w sprawie zbrodni ludob贸jstwa w KL-Warschau, natrafi艂a w Archiwum IPN na szcz膮tkowe dokumenty, z kt贸rych wynika艂o, 偶e 艣ledztwo w sprawie tego obozu by艂o ju偶 wst臋pnie prowadzone w 1945 r., lecz od razu w tym偶e roku zosta艂o przerwane, poniewa偶 w obiektach pohitlerowskiego KL-Warschau zorganizowano powojenny ob贸z pracy NKWD. Akta powojennego 艣ledztwa wrzucono do Archiwum IPN "na wieczne zapomnienie", kt贸re trwa艂o a偶 do 1973 r. 艢ledztwo w sprawie KL-Warschau, wznowione i prowadzone przez s臋dziego Mari臋 Trzci艅sk膮 w latach 1973-1994, by艂o "dzieckiem w IPN niechcianym". Przerywano je, utrudniano czynno艣ci tak, 偶e mog艂aby na ten temat powsta膰 oddzielna publikacja.  W tej sytuacji 艣ledztwo  w sprawie KL-Warschau zosta艂o przeprowadzone jedynie dlatego, 偶e  Prokuratura Niemiecka w Monachium, kt贸ra niezale偶nie prowadzi艂a na  terenie Niemiec w艂asne 艣ledztwo w sprawie KL-Warschau, zwr贸ci艂a si臋  do strony polskiej o przekazanie jej dokumentacji dowodowej w sprawie warszawskiego obozu koncentracyjnego. W 1995 r. przekazany zosta艂 z polskiego 艣ledztwa do Prokuratury Niemieckiej powa偶ny materia艂 dowodowy, kt贸rego wykaz samych tytu艂贸w wynosi艂 艂膮cznie 11 stron maszynopisu.  Niniejsza publikacja jest syntez膮 tego 艣ledztwa.

Fragmenty ksi膮偶ki

PRZEDMOWA

KONZENTRAITONSLAGER WARSCHAU - OB脫Z KONCENTRACYJNY WARSZAWA

Wstrz膮saj膮cy dokument realizacji plan贸w zag艂ady wielkiego, pe艂nego heroicznej historii miasta - Warszawy; dokument ujawniaj膮cy systematyczn膮 ludob贸jcz膮 dzia艂alno艣膰, zmierzaj膮c膮 do wyniszczenia j ego mieszka艅c贸w. Wydano wyrok na miasto, kt贸re dla nas jest "Niez艂omnym Sercem Polski", dla wrog贸w za艣 by艂o tylko "Banditenstadt" - "miasto bandyt贸w". Nazwa ta, maj膮c poni偶y膰 nasz膮 Stolic膮, odnios艂a odwrotny skutek - sta艂a si臋 艣wiadectwem strachu okupanta przed wielko艣ci膮 i niez艂omno艣ci膮 Warszawy, miasta, kt贸re wola艂o zosta膰 rozstrzelanym na powsta艅czych barykadach, ni偶 sha艅bi膰 si臋 i znikczemnie膰. Wielko艣膰 i niez艂omno艣膰 okupi艂a jednak Stolica ogromnymi ofiarami. Gin臋艂y setki tysi臋cy jej mieszka艅c贸w, leg艂o w gruzach miasto. Zag艂ada miasta by艂a zaplanowana wcze艣niej, jako cz臋艣膰 hitlerowskiego Generalnego Planu Wsch贸d (Generalplan Ost), kt贸rego realizacja mia艂a doprowadzi膰 do zdobycia i zgermanizowania dla niemieckiej "rasy pan贸w" nale偶nej im rzekomo "przestrzeni 偶yciowej". Nowa "Wielkogerma艅ska Rzesza" mia艂a powsta膰 na ziemiach "oczyszczonych" z prawowitych mieszka艅c贸w. Aby tego dokona膰, ju偶 od pocz膮tku wojny prowadzono ludob贸jcze operacje, takie jak: Untemehmen Tannenberg (od VIII 1939 do X 1939 - zag艂ada polskiej inteligencji z "listy go艅czej": Sonderfahndungsbuch), akcje przeciwinteligenckie - Intelligenzaktionen: Pommern, Posen, Masowien, Schlesien, Litzmannstadt, akcje specjalne - Sondemaktionen: Krakau (I i II), Lublin (I i II), Tschenstochau i Burgerbraukeller (od XI 1939 do IV 1940), AB-Akcja - Ausserordentliche Befriedungsaktion (V-VII 1940), "Generalny Plan Przesiedle艅czy" (Generalsiedlungsplan, w tym Nahplane od IX 1939), "Plan Odbudowy Wschodu" (Planung und Aufbau im Osten - od jesieni 1941), "Program SS Budowy Pokoju" (SS-Friedensbauprogramm, od XII 1941). Temu ostatniemu podporz膮dkowany by艂 Konzentrationslager Warschau - Ob贸z Koncentracyjny Warszawa, b臋d膮cy jednym z 23 g艂贸wnych oboz贸w koncentracyjnych. Praca Pani S臋dzi Marii Trzci艅skiej dotyczy przede wszystkim okresu istnienia obozu, kiedy mia艂 on oficjalny status koncentracyjnego, tj. od 9 X 1942 r. do 28 VII 1944 r. (do ewakuacji obozu). Aby jednak lepiej zrozumie膰 ogrom tragedii, trzeba tu przypomnie膰 ma艂o znany fakt, i偶 w艣r贸d hitlerowskich oboz贸w jenieckich istnia艂y dwa zasadnicze rodzaje:

a) obozy, w kt贸rych cz臋艣ciowo przestrzegano praw jenieckich, przynajmniej w stosunku do je艅c贸w z pa艅stw zachodnich; by艂y to stalagi (Soldatenlager) i oflagi (Offizierslager). W niekt贸rych z nich je艅cy mieli szans臋 prze偶ycia wojny w zno艣nych warunkach, w innych, mimo formalnego statusu obozu jenieckiego, dokonywano na je艅cach masowych mord贸w. Przyk艂adem tego by艂 m.in. utworzony we wrze艣niu 1939 r. dla je艅c贸w polskich z bitwy nad Bzur膮, a potem zape艂niany je艅cami 18 narodowo艣ci, Stalag 314 Lamsdorf. Straci艂o w nim 偶ycie w nieludzkich warunkach oko艂o 100 000 je艅c贸w, przewa偶nie radzieckich;

b) obozy, o eufemistycznej nazwie Kriegsgefangenenlager (ob贸z jeniecki), maj膮ce by膰 z za艂o偶enia miejscem masowej zag艂ady je艅c贸w. Najwi臋kszymi z tych oboz贸w by艂y: Kriegsgefangenenlager Majdanek (za艂o偶ony w pa藕dzierniku 1941 r., przekszta艂cony w ob贸z koncentracyjny wiosn膮 1943) i Kriegsgefangenenlager Birkenau-Auschwitz II (za艂o偶ony w pa藕dzierniku 1941 r., przekszta艂cony w ob贸z koncentracyjny dopiero w marcu 1944).

Kriegsgefangenenlager Warschau zosta艂 za艂o偶ony w pa藕dzierniku 1939 r., a w pa藕dzierniku 1942 r. przekszta艂cono go na osobisty rozkaz H. Himmlera w ob贸z koncentracyjny. Co dzia艂o si臋 z je艅cami tego obozu w latach 1939-1942? Jaki by艂 ich los? Czy znajdzie si臋 kto艣 na miar臋 Pani S臋dzi Marii Trzci艅skiej, kto zajmie si臋 wyja艣nieniem tej kolejnej krwawej plamy w naszej ojczystej historii? Nast臋pne pytanie dotyczy okresu powojennego. Ot贸偶 w latach 1945-1954 w miejscu dawnego KL Warschau istnia艂 ob贸z NKWD przeznaczony do likwidacji polskiego elementu narodowego, czyli "呕o艂nierzy II Konspiracji" -"呕o艂nierzy Wykl臋tych". Na temat tego obozu nadal istnieje zmowa milczenia; gin膮 w tajemniczy spos贸b dokumenty lub s膮 wywo偶one za granic臋, znikaj膮 艣wiadkowie, badacze tego problemu otrzymuj膮 pogr贸偶ki fizycznej rozprawy, a reakcje w艂adz i instytucji odpowiedzialnych za Narodow膮 Pami臋膰 s膮 wr臋cz histeryczne, gdy kto艣 si臋 zg艂asza z pro艣b膮 o wyja艣nienie spraw z nim zwi膮zanych. Niech mi wolno b臋dzie t膮 drog膮 z艂o偶y膰 wyrazy najwy偶szego szacunku Pani S臋dzi Marii Trzci艅skiej za jej wielkie po艣wi臋cenie i ofiarno艣膰 w walce o prawd臋 i podzi臋kowa膰 za kilkana艣cie lat 偶ycia ofiarowanych przywracaniu Pami臋ci Ofiar KL Warschau.

Andrzej Leszek Szczesniak

 

GENEZA

Za艂o偶enie Obozu Koncentracyjnego w Warszawie nie by艂o dzie艂em przypadku. Trybuna艂 Norymberski podczas procesu w sprawie g艂贸wnych zbrodniarzy wojennych zaliczy艂 w poczet materia艂u dowodowego: "Tajn膮 ekspertyz臋 policji niemieckiej ze stycznia 1940 r. o podstawach prawnych i aspektach demograficznych polityki niemieckiej w Polsce, wskazuj膮c膮 jako ostateczny cel likwidacj臋 substancji Narodu Polskiego" (Dokument Norymberski NO 661 - PS; Archiwum Instytutu Pami臋ci Narodowej, akta MTW, sygn. 325, t. 26, s. 206-242). Jak wyka偶膮 dalsze dokumenty, przez "substancj臋 Narodu" rozumiano nic tylko inteligencj臋 i kierownicz膮 elit臋, ale tak偶e jego stolic臋 jako centrum dyspozycyjno-kierownicze. Generalny Gubernator Hans Frank w swoim Dzienniku napisa艂: "Mamy w tym kraju punkt, z kt贸rego rozchodzi si臋 ca艂e z艂o: Jest nim Warszawa. Gdyby艣my w Generalnym Gubernatorstwie nie mieli Warszawy, nie mieliby艣my 4/5 trudno艣ci, z kt贸rymi musimy walczy膰" (AIPN, Okupacja! Ruch Oporu w Dzienniku Hansa Franka, zapis 14X111943 r.). W dokumencie konspiracji (raport nr 237 Wydzia艂u Bezpiecze艅stwa Oddzia艂 Informacyjno-Polityczny) czytamy: "W艂adze niemieckie stwierdzaj膮, 偶e Warszawa jest m贸zgiem polskiego ruchu niepodleg艂o艣ciowego, tu w艂a艣nie skoncentrowany jest najbardziej aktywny i niebezpieczny z punktu widzenia interes贸w niemieckich element. To te偶 w艂adze te domagaj膮 si臋 zastosowania w stosunku do Warszawy 艣rodk贸w radykalnych, takich 艣rodk贸w, przy pomoc kt贸rych zosta艂by usuni臋ty aktywny element polski" (AAN, Delegatura Rz膮du RP  na Kraj, sygn. 202/II-21, raport z 20 XII 1943 r.). Takie by艂y motywy za艂o偶enia Obozu Koncentracyjnego w Warszawie.

ROZKAZY I DOKUMENTY NIEMIECKIE DOTYCZ膭CE ZA艁O呕ENIA

I FUNKCJONOWANIA OBOZU KONCENTRACYJNEGO W WARSZAWIE

1. Tzw. Plan Pabsta z 6 lutego 1940 r.

Ju偶 na pocz膮tku 1940 r. przed艂o偶ono Hansowi Frankowi plan urbanist贸w z Wurzburga, tzw. Plan Pabsta, przewiduj膮cy in fine zlikwidowanie Warszawy jako stolicy Polski ze zmniejszeniem jej mieszka艅c贸w do 500 tys. i zbudowanie na jej miejscu: "Nowego niemieckiego miasta Warszawy (Die neue deutsche Stadt Warschau)".

2. Dyrektywy Himmlera z 9 pa藕dziernika 1942 r.

Na prze艂omie 1939/1940 zosta艂 urz膮dzony ob贸z jeniecki w Warszawie na Kole - przeznaczony dla 偶o艂nierzy i oficer贸w Wojska Polskiego, kt贸ry na podstawie wcze艣niejszego rozkazu (powo艂anego w tych dyrektywach) przekszta艂cono w 1942 r. w ob贸z koncentracyjny, oraz zbudowano dwa Lagry w Warszawie Zachodniej. W dyrektywach z 9 pa藕dziernika 1942 r., przekazanych do Pohla, Krugera, Globocnika, Wolfa oraz Reichssicherheitshauptamt w kwestii 偶ydowskiej, Himmler stwierdzi艂: "Wyda艂em rozkazy, aby wszyscy tak zwani pracownicy zbrojeniowi, kt贸rzy pracuj膮 jedynie w pracowniach krawieckich, ku艣nierskich i szewskich, zostali zgrupowani w najbli偶ej znajduj膮cych si臋 obozach koncentracyjnych tzn. w Warszawie i Lublinie (...)" (Dokument Norymberski NO - 1611). I cho膰 dyrektywy te w odniesieniu do ludno艣ci 偶ydowskiej z getta warszawskiego nie zosta艂y wykonane, to KL Warschau w dacie ich wydania w pe艂ni funkcjonowa艂, wi臋ziono w nim bowiem Polak贸w. Faktyczne dzia艂anie Obozu Koncentracyjnego w Warszawie od pa藕dziernika 1942 r. potwierdzone te偶 zosta艂o na IV Procesie Norymberskim (ATW IV PP 33 7978).

3. Specjalny rozkaz Himmlera ("Sonderbefehl!") z 31 lipca 1942 r. Zakazywa艂 on u偶ywania nazwy "partyzanci" i nakazywa艂 zast膮pienie jej nazw膮 "bandyci" (AIPN, Kolekcja fotokopii DC, sygn. 547). Rozkaz ten mia艂 szczeg贸lne znaczenie przy traceniu w KL Warschau cz艂onk贸w ruchu oporu oraz 偶o艂nierzy AK w czasie Powstania Warszawskiego, kt贸rym odm贸wiono uznania za kombatant贸w.

4. Rozkaz Himmlera z 16 lutego 1943 r.

By艂 skierowany do wy偶szego dow贸dcy SS i policji w Generalnej Guberni SS-Obergruppenfuhrera Krugera. Dotyczy艂 dalszej rozbudowy KL Warschau i przeniesienia go tak偶e do dzielnicy getta: "Ze wzgl臋du na bezpiecze艅stwo zarz膮dzam, aby getto warszawskie po przeniesieniu tu obozu koncentracyjnego zosta艂o zburzone (...). Zburzenie getta i zainstalowanie Obozu Koncentracyjnego jest konieczne, gdy偶 inaczej nigdy nie osi膮gniemy spokoju w Warszawie, a dzia艂alno艣膰 przest臋pcza nie b臋dzie wykorzeniona, jak d艂ugo b臋dzie istnia艂o getto (...). W ka偶dym razie nale偶y spowodowa膰, aby miejsce zamieszkania 500 000 podludzi, kt贸re nigdy nie b臋dzie nadawa艂o si臋 dla Niemc贸w, znik艂o z horyzontu i aby obszar miasta Warszawy z jego milionem mieszka艅c贸w, b臋d膮cy zawsze niebezpiecznym centrum destrukcji i powstania, zosta艂 zredukowany w wielko艣ci" (Dokument Norymberski NO - 2494). W rozkazie tym Himmler wyznaczy艂 do wykonania przez KL Warschau dwa zadania: kompletne wyburzenie resztek warszawskiego getta oraz zmniejszenie obszaru miasta Warszawy i liczby jej mieszka艅c贸w do 500 tys. Wed艂ug spisu ludno艣ci na dzie艅 31 marca 1943 r. Warszawa liczy艂a l 005 tys. mieszka艅c贸w, w tym oko艂o 60 tys. 呕yd贸w- rejestrowanych i nie rejestrowanych 艂膮cznie (AAN, Delegatura Rz膮du na Kraj, sygn. 203/III/8; E. Ringelblum. Kronika Getta Warszawskiego). W tym stanie plan zmniejszenia milionowego w贸wczas miasta Warszawy do 500 tys. nie m贸g艂 dotyczy膰 wy艂膮cznie 呕yd贸w, skoro po wielkich deportacjach do Treblinki i innych miejsc zag艂ady przebywa艂o ich w Warszawie (w Rest-Ghetto - w getcie szcz膮tkowym) ju偶 tylko oko艂o 60 tys. Tym razem by艂 to plan eksterminacji polskiej populacji Warszawy. Rozkaz Himmlera z 16 lutego 1943 r. wyra藕nie koresponduje z wcze艣niej wymienionym Planem Pabsta.

5. Rozkaz Himmlera z czerwca 1943 r. Nakazywa艂 przekszta艂cenie wi臋zienia Pawiak przy ul. Dzielnej w by艂ym warszawskim getcie w ob贸z koncentracyjny. Rozkaz zosta艂 skierowany do: "Szefa G艂贸wnego Urz臋du Gospodarki i Administracji SS (WVHA), Szefa Sicherheitspolizei i SD, Wy偶szego Dow贸dcy SS i Policji na Wsch贸d oraz Dow贸dcy SS i Policji w Warszawie". Wed艂ug tego rozkazu przy pomocy wi臋藕ni贸w nale偶y zebra膰 i zachowa膰 miliony kamienia budowlanego, odpadki 偶elaza i inne materia艂y z by艂ego getta. Dzielnica getta ma by膰 ca艂kowicie zr贸wnana z ziemi膮. Po zako艅czeniu tych prac nale偶y nanie艣膰 ziemi i za艂o偶y膰 du偶y park.

6. Meldunek Obergruppenfuhrera genera艂a Waffen-SS Oswalda Pohla z 23 lipca 1943 r.

Zawiadamia Himmlera o wykonaniu rozkazu z czerwca 1943 r. i urz膮dzeniu w by艂ym getcie obozu koncentracyjnego. Mia艂 on dwa Lagry: jeden wzd艂u偶 ul. G臋siej uruchomiony 19 lipca 1943 r., drugi przy ul. Bonifraterskiej uruchomiony 15 sierpnia 1943 r. (Dokument Norymberski NO - 2516, NO -2496).

7. Zarz膮dzenie administracyjne dla w艂adz policyjnych dystrykt贸w, starostw i dla miejscowych w艂adz policyjnych w Generalnym Gubernatorstwie z dnia 8 lipca 1943 r.

Zarz膮dzenie podpisane zosta艂o przez Sekretarza Stanu Josefa Buhlera i wy偶szego dow贸dc臋 SS i policji Friedricha Wilhelma Krugera. Zarz膮dzeniem tym postanowiono, 偶e, odmiennie ni偶 we wszystkich dystryktach Generalnej Guberni, policja niemiecka w Warszawie wydzielona zosta艂a ze struktur administracji cywilnej gubernatora w autonomiczn膮 struktur臋 policyjn膮 pod kierownictwem dow贸dcy SS i policji w Warszawie, kt贸rej opracowywane zadania i przeprowadzane dzia艂ania nie podlega艂y kontroli ze strony gubernatora. Dyrektyw w zakresie dzia艂ania m贸g艂 udziela膰 policji w Warszawie jedynie wy偶szy dow贸dca SS i policji oraz G艂贸wny Urz膮d Bezpiecze艅stwa Rzeszy (Dziennik Rozporz膮dze艅 dla Generalnego Gubernatorstwa Nr 52, z 15 lipca 1943 r.). W takim trybie policja niemiecka w Warszawie otrzyma艂a pe艂nomocnictwa wyj膮tkowe, daj膮ce jej uprawnienia de facto do nieograniczonego dzia艂ania w stolicy Polski. B臋dzie ona mia艂a kolosalny wp艂yw na sytuacj臋 w KL Warschau, na losy jego wi臋藕ni贸w, zw艂aszcza po wydanym tydzie艅 p贸藕niej (16 lipca 1943 r.) rozkazie Rudolfa Franza Ferdinanda Hossa, SS-Obersturmbannfuhrera, kt贸rym ustalono siedzib臋 urz臋dowania komendanta obozu w siedzibie urz臋dowania dow贸dcy SS i policji w Warszawie.

8. Rozkaz garnizonowy Hossa Nr 26/43) z dnia 16 lipca 1943 r.

Rozkaz podpisa艂 dow贸dca garnizonu SS Hoss, SS-Obersturmbannfuhrer. W rozkazie tym w punkcie 9. Hoss powiadamia odno艣ne organy policji pa艅stwowej, SS i SD, 偶e na rozkaz Reichsfuhrera, szefa policji niemieckiej, utworzony zosta艂 Konzentrationslager Warschau, kt贸rego adres brzmi: "Komendantura Konzentrationslager Warschau w Warszawie poprzez Dow贸dc臋 SS i Policji Dystryktu Warszawa w Warszawie". Telefaksy i telefony b臋d膮 odbierane r贸wnie偶 najpierw przez szefa SS i policji Dystryktu Warszawa. Zaznaczono, 偶e Konzentrationslager Warschau nie b臋dzie obozem przesy艂kowym. Dlaczego dosz艂o do takiego rozkazu? W Warszawie znajdowa艂a si臋 centrala niepodleg艂o艣ciowej konspiracji, tu te偶 funkcjonowa艂o Podziemne Pa艅stwo Polskie. W tej sytuacji Komendantura obozu nie by艂a w stanie sama realizowa膰 zaplanowanej eksterminacji miasta. Konieczna by艂a pomoc miejscowej policji, kt贸ra wyposa偶ona w pe艂nomocnictwa wyj膮tkowe, mia艂a mo偶liwo艣膰 przeprowadza膰 przy pomocy swoich formacji militarnych wszelkie akcje na mie艣cie, w tym 艂apanki ludzi, kt贸rych dostarcza艂a do obozu. Wyznaczaj膮c siedzib臋 urz臋dowania komendanta KL Warschau w siedzibie urz臋dowania dow贸dcy SS i policji, doprowadzono do po艂膮czenia dzia艂a艅 formacji obozowych z formacjami policyjnymi pozostaj膮cymi w strukturze dow贸dcy SS i policji, co zapewni艂o temu偶 dow贸dcy pe艂n膮 kontrol臋 nad urz臋dowaniem komendanta obozu oraz dzia艂aniem ca艂ego obozu, a w szczeg贸lno艣ci nad wykonywaniem jego ludob贸jczych funkcji.

CHARAKTER OBOZU

Ob贸z Koncentracyjny w Warszawie, w oryginalnej terminologii niemieckiej i norymberskiej: Konzentrationslager Warschau (w skr贸cie: KL Warschau), za艂o偶ony na rozkaz Himmlera, by艂 obozem koncentracyjnym g艂贸wnym i jako taki wyst臋puje w aktach IV Procesu Norymberskiego oraz na alianckiej li艣cie hitlerowskich oboz贸w koncentracyjnych. Ostatnio Niemcy opublikowali map臋 oboz贸w koncentracyjnych g艂贸wnych na terenie Rzeszy i w krajach okupowanych. Jest ich 23. W艣r贸d nich znajduje si臋 KL Warschau. Ponadto na charakter i miejsce KL Warschau wskazuje jego traktowanie przez najwy偶sze organy Rzeszy oraz zadania, jakie mu wyznaczono.

- KL Warschau od chwili jego utworzenia zosta艂 podw贸jnie podporz膮dkowany:

a) przede wszystkim G艂贸wnemu Urz臋dowi Bezpiecze艅stwa Rzeszy (RSHA), tj. policji i SS

b) G艂贸wnemu Urz臋dowi Gospodarki i Administracji SS (WVHA)

- Konzentrationslager Warschau mia艂 wyznaczone dwojakie funkcje:

a) funkcje gospodarcze, tj. rozbi贸rk臋 zrujnowanej zabudowy by艂ego getta oraz rozbudow臋 z odzyskanych materia艂贸w obiekt贸w KL Warschau. W pzysz艂o艣ci na terenie zniwelowanego getta mia艂 by膰 urz膮dzony du偶y park dla SS.

b) funkcje l u d o b 贸 j c z e, tj. zaprogramowane zmniejszenie liczby mieszkac贸w Warszawy do 500 tys. I to by艂 jego cel g艂贸wny o charakterze strategicznym, bo wed艂ug niemieckich plan贸w Warszawa jako stolica Polski mia艂a by膰 zniesiona.

St膮d w艂a艣nie zastrze偶enie Himmlera, przekazane w wymienionym wy偶ej rozkazie przez Rudolfa F.F.Hossa, 偶e KL Warschau nie b臋dzie obozem przesy艂kowym, bowiem mia艂 on wyznaczone do wykonania na miejscu ludob贸jcze zadanie.

KONZENTRATIONSLAGER WARSCHAU -STRUKTURA I OKRES DZIA艁ANIA

Do urzeczywistnienia zaprogramowanej eksterminacji miasta konieczny by艂 zorganizowany system zag艂ady. I taki system stworzono. Powsta艂y Konzentrationslager Warschau w swej strukturze posiada艂 pi臋膰  Lagr贸w, by艂 wyposa偶ony w urz膮dzenia masowego zabijania, tj. komory gazowe i krematoria, a ludob贸jczy plan wykonywa艂y w nim wsp贸艂dzia艂aj膮ce ze sob膮 formacje policyjno-obozowe, w tym tak偶e ukrai艅skie i 艂otewskie. Lagry KL Warschau rozlokowano w trzech dzielnicach Warszawy:

- w Warszawie na osiedlu Ko艂o, za miejscowym laskiem, stworzono jeden Lager

- w Warszawie Zachodniej za Dworcem PKP powsta艂y dwa Lagry

- na terenie zlikwidowanego getta utworzono dwa Lagry: wzd艂u偶 ul. G臋siej i przy ul. Bonifraterskiej.

Wymienione Lagry rozbudowywano i uruchamiano sukcesywnie, przy czym wszystkie zosta艂y po艂膮czone mi臋dzy sob膮 bezpo艣redni膮 obwodnic膮 kolejow膮, tworz膮c zwarty kompleks organizacyjny i funkcjonalny pod jedn膮 Komendantur膮. KL Warschau dzia艂a艂 przez dwa lata: od pa藕dziernika 1942 r., tj. od g艂贸wnej likwidacji getta, do sierpnia 1944 r., tj. do Powstania Warszawskiego, kiedy to ob贸z zosta艂 ewakuowany.

LAGER NA KOLE

Najwcze艣niej powsta艂 ob贸z w osiedlu Warszawa-Ko艂o. Sta艂o si臋 to ju偶 na prze艂omie 1939/1940, tj. w tym samym czasie, kiedy opracowano Plan Pabsta dotycz膮cy likwidacji Warszawy jako stolicy Polski. Lager na Kole by艂 po艂o偶ony w sprzyjaj膮cych dla utajnienia warunkach naturalnych. Wybudowany zosta艂 na terenie niezasiedlonym za miejscowym laskiem, w bezpo艣rednim s膮siedztwie strze偶onych niemieckich zak艂ad贸w zbrojeniowych w Forcie Bema, za kt贸rymi nieco dalej znajdowa艂o si臋 niemieckie lotnisko Bemowo. Lager na Kole nie od razu by艂 obozem koncentracyjnym. Najpierw, podobnie jak Majdanek, pe艂ni艂 funkcje obozu jenieckiego (Kriegsgefangenenlager), w kt贸rym internowano cz臋艣膰 oficer贸w i 偶o艂nierzy Wojska Polskiego z kampanii wrze艣niowej. Przebywaj膮cy w Lagrze wojskowi byli zmuszeni pracowa膰 przy wznoszeniu urz膮dze艅 fortyfikacyjnych, w hangarach oraz przy budowie licznych na tym terenie bunkr贸w i schron贸w. Z dyrektyw Himmlera z 9 pa藕dziernika 1942 r. wynika, i偶 ju偶 na podstawie wcze艣niejszego rozkazu Lager na Kole przekszta艂cony zosta艂 w ob贸z koncentracyjny. Po przekszta艂ceniu obozu w koncentracyjny wi臋ziono w nim g艂贸wnie cywilnych mieszka艅c贸w Warszawy. Ze zdj臋膰 lotniczych wykonanych nad Warszaw膮 w 1947 r., przekazanych dla 艣ledztwa przez Sztab Generalny Wojska Polskiego, wynika, 偶e Lager na Kole zajmowa艂 powierzchni臋 ponad 20 ha, na kt贸rej sta艂o 55 barak贸w. W g艂臋bi lasku, gdzie by艂y rozlokowane baraki dla wi臋藕ni贸w, usytuowano obiekt, widoczny na wymienionych zdj臋ciach, w kszta艂cie du偶ej litery "T". Po obiekcie tym zachowa艂y si臋 do dnia dzisiejszego fundamenty, na podstawie kt贸rych mo偶na by艂o odtworzy膰 prawdopodobn膮 ca艂o艣膰 tego "obiektu 艣mierci" (Szczeg贸艂owy opis znajduje si臋 w "Protokole s膮dowych ogl臋dzin z 9 i 12 X 1990 r." oraz na szkicach kartograficznych terenu obozu i tego obiektu, zamieszczonych w rozdziale: "Wykaz dokument贸w".). By艂 on wielocz臋艣ciowy i mia艂 obok budynki towarzysz膮ce. W zachowanej konstrukcji budowli bieg艂y stwierdzi艂 wybetonowany 艣cianami prostok膮tny d贸艂 o wymiarach 5 x 12 m oraz wewn膮trz budowli obudowany 艣cianami cementowymi wykop pod piecowisko. Do obiektu tego, jak podawali 艣wiadkowie, Niemcy doprowadzali wewn臋trznymi drogami le艣nymi wi臋藕ni贸w z Lagru, nieraz tak偶e i osoby z zewn膮trz, i w tym obiekcie ich "likwidowali" (艣wiadkowie: A. Satora, Z. Augustyniak). W 1942 r. dow贸dca SS i policji w Dystrykcie Warszawskim na interwencj臋 Wehrmachtu domagaj膮cego si臋 aresztowa艅 zak艂adnik贸w, by przeciwdzia艂a膰 sabota偶om w przemy艣le zbrojeniowym, stwierdzi艂, 偶e to nie ma sensu, bo i tak odbywaj膮 si臋 egzekucje (APW, Amt des Distrikts Warschau, sygn. 883). W dniu 27 wrze艣nia 1943 r. na konferencji policyjnej, dotycz膮cej stanu bezpiecze艅stwa w Generalnej Guberni, SS-Oberfuhrer Walther Bierkamp stwierdzi艂, 偶e w Warszawie ukrywa si臋 25 tys. by艂ych polskich oficer贸w, kt贸rych nale偶y uzna膰 za cz艂onk贸w grup terrorystycznych i rozstrzela膰. Wi臋藕niowie Lagru na Kole likwidowani byli nie tylko w miejscowym "obiekcie 艣mierci". 艢wiadek Maria Cygan i 艣wiadek Marian Cygan, kt贸rzy w czasie okupacji zamieszkiwali na Kole, podali, 偶e "Niemcy wywozili wi臋藕ni贸w z barak贸w ci臋偶arowymi samochodami "budami". Ludzie ci znikali i nie wiadomo, co Niemcy z nimi robili. Po dw贸ch, trzech dniach opr贸偶nione baraki Niemcy zape艂niali nowymi transportami wi臋藕ni贸w, kt贸rzy nast臋pnie r贸wnie偶 byli wywo偶eni i bez 艣ladu znikali. I to si臋 powtarza艂o". Wbrew twierdzeniom niekt贸rych polemist贸w, nie mog艂y to by膰 wyw贸zki na roboty przymusowe, gdy偶 takowe nie odbywa艂y si臋 przecie偶 "co dwa, trzy dni"! Mog艂o to dotyczy膰 jedynie cz臋艣ci z nich. 艢wiadek naoczny Adela K., kt贸ra w czasie okupacji zamieszkiwa艂a w Warszawie Zachodniej w odleg艂o艣ci oko艂o 300 m od tamtejszego tunelu w ci膮gu ul. Bema, zezna艂a, 偶e "samochody niemieckie, zakryte, wygl膮daj膮ce jak wojskowe, prowadzone przez SS-man贸w, 3-4 razy w tygodniu wje偶d偶a艂y od strony Woli (Ko艂o le偶y w dzielnicy Wola - MT) do tunelu, w kt贸rym Niemcy urz膮dzili ka藕艅, w kt贸rej gazowali ludzi". Lager na Kole by艂 pierwszym obozem, jaki realizowa艂 Plan Pabsta, przewiduj膮cy zmniejszenie obszaru miasta Warszawy i jej mieszka艅c贸w do 500 tys. Zbudowany w pierwszych miesi膮cach okupacji, dzia艂a艂 zbrodniczo a偶 do Powstania Warszawskiego.

LAGRY W WARSZAWIE ZACHODNIEJ

Jesieni膮 1942 r. Niemcy przyst膮pili do budowy dw贸ch Lagr贸w w Warszawie Zachodniej, w okolicach Dworca Kolejowego. W meldunku Delegatury Rz膮du Rzeczypospolitej na Kraj z 3 grudnia 1942 r. czytamy: "Na terenach przy艂膮czonych ostatnio do Obozu przebywa 10 tysi臋cy 呕yd贸w z Grecji. S膮 oni zatrudnieni przy budowie powstaj膮cego Obozu dla Polak贸w maj膮cego pomie艣ci膰 oko艂o 40 tys. os贸b" (AAN, Delegatura RP na Kraj, sygn. 202/II-44). Wi臋kszo艣膰 barak贸w zosta艂a wybudowana ju偶 do grudnia 1942 r. i bezpo艣rednio oddana do u偶ytku. Ca艂kowite zako艅czenie budowy obydwu Lagr贸w nast膮pi艂o na prze艂omie 1942/1943. Formalne stwierdzenie uruchomienia nast膮pi艂o w Zarz膮dzeniu wykonawczym G艂贸wnego Urz臋du Bezpiecze艅stwa Rzeszy z 16 marca 1943 r. Teren obozowy rozci膮ga艂 si臋 po obu stronach tunelu w ci膮gu ul. Bema. Jeden z Lagr贸w ("Lager II") rozmieszczony by艂 na powierzchni oko艂o 30 ha, pomi臋dzy ulicami: Mszczonowsk膮, Armatni膮 i Bema. Posiada艂 on 20 barak贸w. Po przeciwnej stronie tunelu przy ul. Skalmierzyckiej, w okolicy gdzie obecnie znajduje si臋 Dworzec PKS, usytuowano nast臋pny Lager ("Lager III"). Zajmowa艂 on powierzchni臋 oko艂o 20 ha, na jakiej znajdowa艂o si臋 12 barak贸w dla wi臋藕ni贸w. Obydwa Lagry ogrodzone by艂y drutem kolczastym w dw贸ch rz臋dach; zasiek mia艂 wysoko艣膰 3 m. Przy ogrodzeniach umieszczono wie偶e stra偶nicze obsadzone przez SS-man贸w. Ponadto pomi臋dzy ogrodzeniami chodzili SS-mani z psami (zeznania 艣wiadk贸w, pracownik贸w s艂u偶b kolejowych, m.in. Feliksa Jedynaka - maszynisty, i Antoniego Walczaka - kierownika poci膮gu gospodarczego). Istnienie teren贸w obozowych w Warszawie Zachodniej potwierdzone zosta艂o zdj臋ciami lotniczymi WP, wykonanymi nad Warszaw膮 w 1945 r. W opisie kartograficznym tych zdj臋膰, opracowanym w Urz臋dzie Geodezji i Kartografii w Warszawie, stwierdzono, 偶e "Lager II" po艂o偶ony by艂 w odleg艂o艣ci oko艂o 25 m od tunelu w ci膮gu ul. Bema. Posiada艂 bramy wjazdowe od ul. Armatniej i bram臋 g艂贸wn膮 od ul. Bema. Tak偶e "Lager III" posiada艂 bram臋 g艂贸wn膮 wychodz膮c膮 na tunel przy ul. Bema. Takie usytuowanie obu Lagr贸w po obu stronach tunelu nic by艂o przypadkowe juk si臋 p贸藕niej oka偶e, w tunelu znajdowa艂y si臋 komory gazowe, w kt贸rych tracono wi臋藕ni贸w. Na zdj臋ciach s膮 widoczne mur贸w otaczaj膮cych "Lager II". Lagry w Warszawie Zachodniej by艂y po艂膮czone obwodnic膮 i bocznic膮 kolejow膮 z Lagrami w getcie.

LAGRY NA TERENIE BY艁EGO GETTA

Polecenie przeniesienia obozu koncentracyjnego tak偶e na teren getta warszawskiego zawarte by艂o ju偶 w rozkazie Himmlera z 16 lutego 1943 r. Wykonuj膮c ten rozkaz, bezpo艣rednio po zd艂awieniu powstania w getcie w kwietniu 1943 r. przyst膮piono do urz膮dzania obozu koncentracyjnego w cz臋艣ci dawnego wi臋zienia wojskowego przy ul. G臋siej, gdzie od jesieni 1942 r. mie艣ci艂 si臋 ju偶 tzw. wychowawczy ob贸z pracy. Funkcjonowanie obozu koncentracyjnego w by艂ym getcie od wiosny 1943 r. relacjonuj膮 liczni wi臋藕niowie Pawiaka, jacy od maja 1943 r. byli przetransportowywani do obozu pracy i zatrudniani m.in. na terenie obozu koncentracyjnego. Potwierdza to tak偶e Felicjan Loth, kt贸ry by艂 lekarzem wi臋ziennym na Pawiaku i w nowo powsta艂ym obozie koncentracyjnym (Zob. Pami臋tniki lekarzy - Ob贸z na G臋siej, Warszawa 1964). Jednak pomieszczenia dawnego wi臋zienia wojskowego na potrzeby obozu koncentracyjnego okaza艂y si臋 niewystarczaj膮ce. Wobec tego w艂膮czono do niego wi臋zienie Pawiak, rozbudowuj膮c jednocze艣nie nowe obiekty i baraki obozowe. 艢wiadek Henryk Wasser wspomina: "(...) po 19 kwietnia 1943 r. przebudowano i zabudowano bloki i place na omawianym odcinku ul. G臋siej, tak 偶e wszystkie budynki stanowi艂y jeden wielki kompleks obozu koncentracyjnego 'G臋si贸wka' ". Dow贸dca SS i policji w Dystrykcie Warszawskim, SS-Brigadefuhrer Jurgen Stroop, w raporcie z 16 maja 1943 r. o ostatecznej likwidacji powstania w getcie warszawskim zaproponowa艂 przekszta艂cenie wi臋zienia Pawiak przy ul. Dzielnej w tym getcie w ob贸z koncentracyjny. W nieca艂y miesi膮c po tym w dniu 11 czerwca 1943 r. Himmler skierowa艂 rozkaz do Szefa G艂贸wnego Urz臋du Gospodarki i Administracji SS Oswalda Pohla polecaj膮cy przekszta艂cenie wi臋zienia Pawiak w ob贸z koncentracyjny. Rozkaz zosta艂 wykonany. Pohl w meldunku z 23 lipca 1943 r. zawiadomi艂 Himmlera o utworzeniu w by艂ym getcie nowego obozu koncentracyjnego. Utworzono dwa Lagry:

- jeden Lager zbudowano pomi臋dzy ulicami: Wo艂y艅sk膮, Ostrowsk膮, Glinian膮 i Zamenhofa wzd艂u偶 ul. G臋siej. Rozpocz膮艂 on funkcjonowanie z dniem 19 lipca 1943 r.

- drugi Lager zainstalowano przy ul. Bonifraterskiej. Uruchomiono go z dniem 15 sierpnia 1943 r.

Po tej dacie w dalszym ci膮gu trwa艂a rozbudowa obiekt贸w obozowych. Technicznym budowniczym obozu w by艂ym getcie by艂 SS-Gruppenfuhrer in偶ynier Kammler z G艂贸wnego Urz臋du Gospodarki i Administracji SS. Z raport贸w opracowywanych przez niego i przekazywanych przez Obergruppenfuhrera Oswalda Pohla do sztabu Himmlera, w sprawie prac rozbi贸rkowych by艂ego getta i budowy obozu, wiadomo, 偶e pod ob贸z w getcie przeznaczono teren o powierzchni 50 ha. Si艂臋 fizyczn膮 przy budowie obozu stanowili wi臋藕niowie obcokrajowcy (w tym 呕ydzi), dostarczeni przez G艂贸wny Urz膮d Gospodarki i Administracji SS z oboz贸w koncentracyjnych spoza Warszawy. W opisie kartograficznym opracowanym przez Przedsi臋biorstwo Geodezyjno-Kartograficzne w Warszawie na podstawie zdj臋膰 lotniczych wykonanych w 1945 r. stwierdzono, 偶e na terenie cz臋艣ci zamkni臋tego getta zbudowano tzw. "ob贸z  艣 c i s 艂 y". "Ob贸z 艣cis艂y" zosta艂 otoczony murem z umieszczonymi nad nim wie偶ami stra偶niczymi. Mury okalaj膮ce ob贸z zosta艂y w g贸rnej cz臋艣ci ogrodzone drutem kolczastym umocowanym na izolatorach. Z uwagi na to, 偶e w obozie poza Polakami znajdowa艂y si臋 inne narodowo艣ci na murach zamieszczone by艂y tablice ostrzegawcze w j臋zyku polskim, francuskim, greckim, w臋gierskim (zeznania 艣wiadk贸w: J贸zefa Marchela, Tadeusza Trepki, Henryka 艁agodzkiego i innych). Na "Szkicu orientacyjnym terenu Obozu Koncentracyjnego przy ul. G臋siej w Warszawie z 20 maja 1946 r.", sporz膮dzonym przez V Komisariat Milicji Obywatelskiej w Warszawie dla Okr臋gowej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Warszawie, utrwalono istniej膮ce jeszcze w贸wczas 24 baraki obozowe. Stra偶acy polscy, wykonuj膮c przed Powstaniem Warszawskim 膰wiczenia rutynowe na dachu fabryki Pfeufra przy ul. Glinianej naprzeciwko zabudowa艅 obozowych, sporz膮dzili zdj臋cia tych barak贸w. "Ob贸z 艣cis艂y" posiada艂 bramy:

- przy ul. Zamenhofa 19

- przy ul. G臋siej 24

- przy ul. Okopowej z wylotem na miejsce strace艅 na boisku "Skry"

- przy ul. Glinianej przy torowisku obozowej kolejki w膮skotorowej

- wjazdow膮 do podobozu dla 呕yd贸w od strony ul. Nowolipki 29

- wjazdowe do wi臋zienia Pawiak przy ul. Dzielnej i przy ul. Pawiej.

Poza dwoma Lagrami przy ul. G臋siej i przy ul. Bonifraterskiej do obozu koncentracyjnego w getcie wchodzi艂y:

a) Wi臋zienie Pawiak przy ul. Dzielnej w getcie, w艂膮czone do KL Warschau wymienionym rozkazem Himmlera 藕li czerwca 1943 r. Po w艂膮czeniu wi臋zienia Pawiak do KL Warschau "codzienne egzekucje wi臋藕ni贸w Pawiaka przeprowadzane s膮 w Obozie przy ul. G臋siej. Zw艂oki palone s膮 na podw贸rzu od strony ul. Zamenhofa 19" (AAN, sygn. 202/III, t. 7, "Informacja Bie偶膮ca" nr 26/99, z dnia 7 VII 1943 r. oraz zeznania 艣wiadk贸w: St. Kociecki, Ewa Kr贸likiewiczowa, Stefan Konopka, Tadeusz Trepka i inni).

b) Podob贸z dla 呕yd贸w mi臋dzy ulicami Nowolipie i Nowolipia Zakwaterowani w nim byli wi臋藕niowie cudzoziemcy (呕ydzi i inne narodowo艣ci), przywiezieni z innych oboz贸w koncentracyjnych jako si艂a robocza do budowy KL Warschau. Istnienie podobozu dla 呕yd贸w zosta艂o stwierdzone ju偶 w 艣ledztwie w sprawie L. Hahna, w aktach kt贸rego znajduje si臋 dok艂adny szkic tego podobozu. Potwierdzili je tak偶e wi臋藕niowie L. Piekarski, H. 艢wi膮tkiewicz i technik budowlany M. Bielewicz.

c) Dawne wi臋zienie wojskowe przy ul. G臋siej r贸g Zamenhofa. Od jesieni 1942 r. w cz臋艣ci tego wi臋zienia by艂 umieszczony tzw. wychowawczy ob贸z pracy policji bezpiecze艅stwa. Od nazwy ul. G臋siej, przy kt贸rej by艂 po艂o偶ony, nazywano go "G臋si贸wk膮". Urz臋dowa nazwa niemiecka brzmia艂a: "Arbeitserziehungslager der Sicherheitspolizei Warschau". Na prze艂omie listopada i grudnia 1943 r. ob贸z pracy zosta艂 przeniesiony na ul. Litewsk膮, a jego pomieszczenia w ca艂o艣ci wraz z nazw膮 "G臋si贸wk膮" przej膮艂 "艣cis艂y ob贸z" koncentracyjny, co b臋dzie powodem cz臋stego mylenia obu tych oboz贸w (Dokument niemiecki: "Geschaftsverteilungsplan der Abteilung u. Recht Kommandeur der Sicherheitspolizei und des SD-KdSW" z 15 X 1942 n).

KONZENTRATIONSIAGER WARSCHAU - FUNKCJONOWANIE KOMPLEKSU

Fakt, 偶e KL Warschau nie sk艂ada艂 si臋 tylko z Lagru w by艂ym getcie (jak sugeruj膮 niekt贸rzy), lecz 偶e by艂 struktur膮 wielolagrow膮 i wieloobiektow膮, potwierdzaj膮 zgodnie 藕r贸d艂a polskie i niemieckie. W sprawozdaniu z dnia 20 lipca 1945 r. Sekretarz Komisji dla Zbadania Zbrodni Niemieckich Bronis艂aw 艢widerski stwierdzi艂, 偶e "ob贸z zag艂ady "G臋si贸wka" stanowi艂 jeden z kilku oboz贸w zag艂ady znajduj膮cych si臋 w Warszawie". Tak偶e Centrala w Ludwigsburgu w odezwie z 1973 r. poda艂a, 偶e KL Warschau sk艂ada艂 si臋 z dw贸ch kompleks贸w obozowych pod jedn膮 Komendantur膮: "starego kompleksu obozowego i nowego kompleksu obozowego".  Jak wskazuje chronologia tworzenia poszczeg贸lnych Lagr贸w, "stary kompleks obozowy" stanowi艂 Lager na Kole i Lagry w Warszawie Zachodniej, kt贸re zosta艂y uruchomione w tym samym okresie jesieni膮 1942 r., za艣 "nowy kompleks obozowy" stanowi艂y Lagry w by艂ym getcie, uruchomione latem 1943 r. Pomi臋dzy dwoma Lagrami w Warszawie Zachodniej w tunelu w ci膮gu ul. Bema dzia艂a艂y komory gazowe. Na terenie Lagru w getcie dzia艂a艂y krematoria do spalania zw艂ok zamordowanych wi臋藕ni贸w. Ca艂y kompleks obozowy KL Warschau po艂膮czony by艂 ze sob膮 bezpo艣redni膮 obwodnic膮 kolejow膮. Do obozu koncentracyjnego doprowadzono bocznic臋 kolejow膮, prowadz膮c膮 od obwodnicy kolejowej z dworca w Warszawie Zachodniej do Dworca Gda艅skiego. Odczyt zdj臋膰 lotniczych oraz plan kompleksu KL Warschau wykaza艂y, 偶e obwodnica wychodzi艂a z terenu Lagru w getcie od ul. Stawki, gdzie by艂o rozga艂臋zienie bocznicy, do Lagru na Kole i do Lagr贸w w Warszawie Zachodniej. Przy Warszawie Zachodniej obwodnica wje偶d偶a艂a wprost nad tunele mieszcz膮ce komory gazowe. Wjazd kolejowy do "Lagru II" prowadzi艂 od ul. Mszczonowskiej, natomiast "Lager III" s膮siadowa艂 z bocznic膮 kolejow膮 od strony stacji kolejowej Warszawa Zachodnia. Na terenie Lagru w getcie od torowiska przy ul. Stawki bieg艂y tory w pobli偶u "obozu 艣cis艂ego". Przecinaj膮c ul. G臋si膮, prowadzi艂y w kierunku Pawiaka. W 艣ledztwie nie uda艂o si臋 ustali膰, ile przez te przesz艂o og贸艂em wi臋藕ni贸w w trybie rotacyjnym, bowiem transporty z 艂apanek do obozu by艂y tak cz臋ste i tak liczne, 偶e organizacje konspiracyjne przesta艂y je rejestrowa膰. 艢wiadek J贸zef Maszewski, kt贸ry pracuj膮c jako toromistrz w Warszawie Zachodniej, widzia艂 osobi艣cie transporty eskortowane przez Niem贸w do obozu, zezna艂, 偶e transporty takie odbywa艂y si臋 po kilka razy w tygodniu przez ca艂y okres od powstania w getcie do Powstania Warszawskiego. Nie uda艂o si臋 ustali膰 dok艂adnie, ilu wi臋藕ni贸w og贸艂em przesz艂o przez KL Warschau, ale ujawniona zosta艂a skala tego zjawiska, kt贸re jeszcze szerzej ukazuj膮 tzw. "transporty niewiadome".

ZALUDNIENIE KL WARSCHAU

Zaludnienie w Lagrze na Kole

Zdj臋cia lotnicze Wojska Polskiego z 1947 r. wykaza艂y na terenie Lagru na  Kole fundamenty po rozebranych 55 barakach, kt贸re mieszcz膮c po 200 wi臋藕ni贸w ka偶dy, mog艂y pomie艣ci膰 艂膮cznie do 11 ty艣. wi臋藕ni贸w jednorazowo. 艢wiadek Zbigniew Augustyniak, p艂k WP, kt贸ry opracowywa艂 reprodukcje zdj臋膰 dla 艣ledztwa, w czasie okupacji przechodzi艂 wielokrotnie ko艂o Lagru  na Kole. Widywa艂 jego obiekty i wi臋藕ni贸w. Byli to g艂贸wnie cywilni Polacy. Jednak z uwagi na to, 偶e Lager na Kole by艂 pierwotnie obozem jenieckim dla 偶o艂nierzy i oficer贸w WP z kampanii wrze艣niowej, po przekszta艂ceniu go w 1942 r. w ob贸z koncentracyjny w dalszym ci膮gu cz臋艣ciowo przebywali w nim obok cywilnych wi臋藕ni贸w "niewolnicy w mundurach", zmuszani przez Niemc贸w do prac przy fortyfikacjach. Po wybuchu w 1941 r. wojny niemiecko-bolszewickiej w Lagrze tym przebywali tak偶e okresowo Bia艂orusini, przywo偶eni przez Niemc贸w z nadgranicznych teren贸w wschodniej Polski. Ludno艣ci 偶ydowskiej w Lagrze na Kole w zasadzie nie by艂o, poniewa偶 rozkaz Himmlera (om贸wiony wcze艣niej) z 9 pa藕dziernika 1942 r., dotycz膮cy zgrupowania rzemie艣lnik贸w 偶ydowskich z getta warszawskiego w KL Warschau, nie zosta艂 wykonany. Pozostali oni nadal na miejscu w warszawskim getcie. A w Lagrze umieszczano w dalszym ci膮gu mieszka艅c贸w Warszawy (艣wiadkowie: Alojzy Satora, Mada i Marian Cyganowie).

Zaludnienie Lagr贸w w Warszawie Zachodniej

Na podstawie zdj臋膰 lotniczych teren贸w obozowych i ich odczytu w Urz臋dzie Geodezji i Kartografii, a tak偶e zezna艅 艣wiadk贸w wiadomo, 偶e Lagry w Warszawie Zachodniej sk艂ada艂y si臋 z 32 barak贸w ("Lager II" 20 barak贸w, "Lager III" 12 barak贸w). Wszystkie baraki liczy艂y co najmniej po 600 miejsc, z wyj膮tkiem czterech barak贸w mniejszych po 300 miejsc, kt贸re mie艣ci艂y 艂膮cznie jednorazowo nie mniej jak 18 tys. wi臋藕ni贸w. Byli to wi臋藕niowie polscy i greccy, w艣r贸d nich 呕ydzi greccy. Zamiast planowanych 10 tys. cudzoziemc贸w przyby艂o ich do Warszawy 3 tys., dostarczonych przez G艂贸wny Urz膮d Gospodarki i Administracji SS do budowy obozu. By艂o to jesieni膮 1942 r. Po zako艅czeniu budowy Lagr贸w wi臋藕niowie byli dowo偶eni do pracy: do Fabryki Karabin贸w w Warszawie przy ul. Dworskiej (zw. "Gerlach") oraz do Fabryki Philipsa w Warszawie przy ul. Karolkowej. Pracowali te偶 przy roz艂adunku wagon贸w. 艢wiadek Jerzy Wojciech Lipka, profesor Politechniki Warszawskiej, kt贸ry w czasie okupacji pracowa艂 przymusowo w Fabryce Karabin贸w przy ul. Dworskiej, poda艂, 偶e na prze艂omie zimy i wiosny 1943 r. przez ponad tydzie艅 dowo偶ono na teren tej fabryki grup臋 kilkudziesi臋ciu wi臋藕ni贸w w pasiakach. Wed艂ug rozeznania przyfabrycznej organizacji "Sierp i M艂ot", do jakiej 艣wiadek nale偶a艂, wi臋藕niowie ci byli pochodzenia greckiego i dowo偶ono ich z obozu koncentracyjnego w Warszawie Zachodniej. Niemcy zatrudniali ich przy wy艂adowywaniu koksu i w臋gla na wewn臋trznym terenie fabryki przy kolejkowej rampie fabrycznej, kt贸rej tory pod艂膮czone by艂y do tor贸w bocznicy obozowej. 艢wiadek Feliks Jedynak, maszynista kolejowy, zezna艂: "Przeje偶d偶aj膮c ko艂o Obozu, widywa艂em wi臋藕ni贸w na apelach. Byli oni ubrani po cywilnemu, a cz臋艣膰 z gwiazd膮 na r臋kawach. Czasem dochodzi艂y od wi臋藕ni贸w g艂osy prosz膮ce o chleb czy co艣 do jedzenia w j臋zyku polskim. By艂y te偶 g艂osy podaj膮ce adresy zamieszkania rodzin w Warszawie. Bywa艂o, 偶e wi臋藕ni贸w doprowadzano do roz艂adunku wagon贸w. Wtedy mo偶na by艂o bezpo艣rednio porozumie膰 si臋. Wi臋藕niowie wtedy prosili o powiadomienie rodzin na Woli czy w innej dzielnicy, gdy偶 byli w艣r贸d nich wzi臋ci w 艂apankach i rodziny nie mog艂y wiedzie膰, gdzie si臋 znajduj膮. Ale w艣r贸d wi臋藕ni贸w polskich, kt贸rzy stanowili podstawow膮 mas臋 w tych obozach, znajdowali si臋 te偶 cz臋艣ciowo 呕ydzi i cudzoziemcy z po艂udniowej Europy. Cudzoziemcy ci byli nieliczni. Natomiast wi臋藕niowie 呕ydzi byli tylko w pierwszym okresie Obozu, a p贸藕niej ju偶 ich w Obozach w Warszawie Zachodniej nie by艂o". Od wiosny 1943 r. w Lagrach w Warszawie Zachodniej przebywali w zasadzie tylko Polacy, w wi臋kszo艣ci z 艂apanek ulicznych w Warszawie. 艢wiadek J贸zef Maszewski, toromistrz kolejowy, kt贸rego terenem pracy w czasie okupacji by艂a Warszawa Zachodnia, zezna艂: "Torowiska kolei osobowej przebiega艂y nad tunelem. Tory towarowe przebiega艂y obok tunelu. (...) przy ul. Armatniej znajdowa艂y si臋 baraki (...) w odleg艂o艣ci ok. 200-250 m od tunelu przy ul. Bema. Widzia艂em, do barak贸w wi臋藕niowie byli przyp臋dzani pieszo i dowo偶eni samochodami. Transporty dowozili umundurowani i uzbrojeni Niemcy. Transporty widzia艂em w okresie mi臋dzy Powstaniem w Getcie a Powstaniem Warszawskim. Transporty takie odbywa艂y si臋 kilka razy w tygodniu (podkr. - MT)". Tak, systematyczne, cotygodniowe transporty coraz to nowych wi臋藕-w zapewnia艂y w trybie rotacyjnym pe艂ne zaludnienie Lagr贸w opr贸偶nionych po wcze艣niejszych transportach, zapewnia艂y utrzymywanie odpowiednich kontyngent贸w ludzkich dla wykonywania plan贸w eksterminacji miasta.

Zaludnienie Lagr贸w w by艂ym getcie

 Jak ustalono w odczycie kartograficznym zdj臋膰 lotniczych z 1945 r. oraz na policyjnym szkicu (z natury) obozu koncentracyjnego przy ul. G臋siej z maja 1946 r., posiada艂 on 24 baraki, wszystkie licz膮ce po 600 miejsc, z wyj膮tkiem 6 barak贸w o pojemno艣ci 200 miejsc. 艁膮cznie mog艂y one pomie艣ci膰 do 12 tys.wi臋藕ni贸w. Wi臋藕niami jego byli Polacy oraz cudzoziemcy z kraj贸w po艂udniowej Europy: Grecy, W艂osi, W臋grzy, Rumuni i 呕ydzi oraz 300 Niemc贸w, pe艂ni膮cych wed艂ug 艣wiadk贸w) funkcje kapo. Wi臋藕niowie cudzoziemcy pochodzili z innych oboz贸w koncentracyjnych (Buchenwald, O艣wi臋cim), zostali odtransportowani do Warszawy przez G艂贸wny Urz膮d Gospodarki i Administracji SS dla z g贸ry okre艣lonego celu: do prac wyburzeniowych zlikwidowanego getta oraz do budowy na jego terenie obozu koncentracyjnego. Wi臋藕niowie cudzoziemcy przeznaczeni do wykonania tego zadania zostali zakwaterowani w wydzielonym podobozie dla 呕yd贸w. In偶ynier Kammler w raporcie-sprawozdaniu z dnia 29 pa藕dziernika 1943 r. wymienia liczb臋 zatrudnionych: 1500 wi臋藕ni贸w. W sprawozdaniu-raporcie z dnia 19 lutego 1944 r. okre艣la liczb臋 zatrudnionych na 2040. Z raportu z dnia 19 kwietnia 1944 r. wynika, 偶e przy budowie obozu zatrudnionych by艂o 5 tys. wi臋藕ni贸w. W raporcie tym w punkcie 5. podano:

"Budowa K.L.

Odcinek budowy I jest w 95% wykonany.

Odcinek budowy II jest w 60% wykonany.

Z budowy odcinka III zrezygnowano, gdy偶 zamiast 10.000 wi臋藕ni贸w- zosta艂o zaanga偶owanych 5.000 (...)".

I to jest najwi臋ksza liczba wi臋藕ni贸w cudzoziemc贸w, jak膮 in偶. Kammler podaje przy prowadzonych przez niego pracach. R贸wnie偶 z zezna艅 艣wiadk贸w nie wynika, aby by艂a ona inna. 艢wiadek J贸zef Marchel przebywa艂 w obozie pracy "G臋si贸wka" od 8 maja 1943 r. do 25 sierpnia 1943 r. i osobi艣cie widzia艂 kilka transport贸w przywiezionych do obozu koncentracyjnego. Ka偶dy transport liczy艂 co najmniej 500 os贸b. Byli w艣r贸d nich wi臋藕niowie z innych oboz贸w ubrani ju偶 w pasiaki oraz osoby cywilne z艂apane w Warszawie. Transporty ludzi dowo偶one do obozu koncentracyjnego by艂y wprowadzane t膮 sam膮 bram膮 co i jego grupa, a brama znajdowa艂a si臋 30 m od baraku, w kt贸rym mieszka艂. Transporty te wprowadzano nast臋pnie w g艂膮b obozu koncentracyjnego. Wi臋藕niowie cudzoziemcy z kraj贸w po艂udniowej Europy w surowszym klimacie polskim oraz na skutek g艂odu, chor贸b i epidemii, a tak偶e ci臋偶kiej pracy w obozie licznie wymierali. Polacy zajmowali w obozie w getcie oko艂o 7 tys. miejsc, przez kt贸re przechodzi艂y w trybie rotacyjnym coraz to nowe grupy i transporty, tak samo jak w Warszawie Zachodniej. Sk膮d pochodzili wi臋藕niowie polscy osadzani w obozie koncentracyjnym w by艂ym getcie? Odpowied藕 na to pytanie daj膮 dokumenty konspiracji, m.in. S1KL.W. z 26 X 1943 r. i St.K.W. z 5 XI 1943 r. (AAN, sygn. 202/1I-17): "W dniach 13 i 14 pa藕dziernika 1943 r. rozpocz臋艂y si臋 masowe 艂apanki uliczne, kt贸re po okresowej przerwie rozpocz臋艂y si臋 zn贸w dnia 19-go i trwaj膮 bez przerwy do dnia dzisiejszego". "Ludzie z 艂apanek byli przewo偶eni cz臋艣ciowo na Pawiak, a w wi臋kszo艣ci wypadk贸w na ul. G臋si膮 24. Na Pawiaku by艂o przepe艂nienie do tego stopnia, 偶e ludzie siedzieli na podw贸rzu pomi臋dzy budynkami i w korytarzach Pawiaka (z podniesionymi do g贸ry r臋kami). Na ul. G臋siej s膮 wybudowane przez 呕yd贸w drewniane baraki i tam osadzaj膮 z艂apanych ludzi (podkr. - MT). Tak samo jak w Warszawie Zachodniej". Zeznawali te偶 na ten temat wi臋藕niowie, w艣r贸d nich 艣wiadek Zdzis艂aw Siemaszko. Zatrzymany w marcu 1943 r. na terenie getta i osadzony w Befehlstelle przy ul. 呕elaznej 106, po dw贸ch tygodniach wraz z grup膮 oko艂o 27 Polak贸w zosta艂 przetransportowany do obozu pracy na "G臋si贸wce". Przebywa艂 od 2 lub 3 kwietnia 1943 r. w celi dawnego wi臋zienia wojskowego. Na ca艂ym korytarzu by艂y cele z Polakami. Do czasu powstania w getcie na parterze przebywali 呕ydzi. Po powstaniu i likwidacji getta Niemcy zwozili do obozu koncentracyjnego ludno艣膰 z 艂apanek oraz wi臋藕ni贸w Pawiaka. Osadzano ich w celach dawnego wi臋zienia wojskowego i w nowo wybudowanych barakach obozowych. Prawie codziennie rozstrzeliwano po kilkadziesi膮t os贸b przy ul. Smoczej, w miejscu odleg艂ym oko艂o 200 m od ul. G臋siej. W艣r贸d ofiar 艣wiadek widzia艂 zw艂oki m臋偶czyzn, kobiet i dzieci. Taki los ludzi z 艂apanek przedstawi艂o w 艣ledztwie jeszcze kilkudziesi臋ciu 艣wiadk贸w. Z danych, jakie posiada Muzeum Wi臋zienia Pawiak, zaludnienie tego wi臋zienia oraz liczba wi臋藕ni贸w, kt贸rzy przez nie przeszli w czasie ca艂ej okupacji, kszta艂tuj膮 si臋 nast臋puj膮co:

77 425 m臋偶czyzn-Polak贸w

4 920 m臋偶czyzn-呕yd贸w

14 869 kobiet-Polek

920 kobiet-呕yd贸wek

W tym miejscu dla przypomnienia nale偶y doda膰, 偶e wi臋zienie Pawiak od lipca 1943 r. do lipca 1944 r., tj. przez rok, przynale偶a艂o do kompleksu Konzentrationslager Warschau. W 艣wietle powy偶szego sugerowanie przez niekt贸rych polemist贸w, 偶e KL Warschau w getcie by艂 obozem wy艂膮cznie dla 呕yd贸w obcokrajowc贸w, rozmija si臋 z faktami i powo艂an膮 dokumentacj膮. Nie by艂 te偶 obozem wy艂膮cznie dla 呕yd贸w z getta warszawskiego, jako 偶e za艂o偶ony zosta艂 i dzia艂a艂 po zag艂adzie tego getta. Nie znajduje te偶 uzasadnienia w dowodach twierdzenie odwrotne, 偶e w KL Warschau wi臋藕ni贸w 偶ydowskich w og贸le nie by艂o, poniewa偶 ob贸z ten dzia艂a艂 w warunkach nie istniej膮cego ju偶 getta. Na podstawie przeprowadzonych dowod贸w jest bezsporne, 偶e przez KL Warschau przesz艂o kilka tysi臋cy 呕yd贸w obcokrajowc贸w i cz臋艣膰 呕yd贸w z getta warszawskiego, co wykaza艂a przedstawiona w niniejszym rozdziale dokumentacja.

Podsumowanie kwestii wielko艣ci KL Warschau i jego zaludnienia

W meldunku Delegatury Rz膮du RP na Kraj z 3 grudnia 1942 r. podano, i偶 na terenach ostatnio przy艂膮czonych do obozu Niemcy buduj膮 ob贸z dla Polak贸w, maj膮cy pomie艣ci膰 艂膮cznie oko艂o 40 tys. os贸b. KL Warschau, zbudowany w trzech dzielnicach Warszawy jako pi臋ciolagrowy kompleks, tak膮 liczb臋 osi膮gn膮艂. Zajmowa艂 tereny o powierzchni oko艂o 120 ha, na kt贸rych wzniesiono 119 barak贸w o pojemno艣ci 艂膮cznej do 41 tys. miejsc. Zbli偶on膮 pojemno艣膰 potwierdzi艂 te偶 w swych zeznaniach, przes艂uchany przez Amerykan贸w w Dachau w dniu 4 pa藕dziernika 1945 r., urz臋dnik niemiecki, ksi臋gowy kuchni obozu warszawskiego, Michael Fleischer, stwierdzaj膮c, i偶 na pocz膮tku ob贸z liczy艂 tylko 1800 os贸b, za艣 po jego rozbudowie mie艣ci艂 jednorazowo 35-40 tys. wi臋藕ni贸w, kt贸rych 偶ywi艂.

(...)

POLITYCZNY KLINCZ WOK脫艁 艢LEDZTWA

Przez prawie p贸艂 wieku zawy偶ano straty Powstania Warszawskiego do 250 tys., a nawet do 280 tys. ludzi, podczas gdy wynosi艂y one 150 tys. Jak do tego dosz艂o i w jakim celu to robiono? Ju偶 w 1945 r. w obiektach pohitlerowskiego KL Warschau zorganizowano ob贸z pracy NKWD, kt贸ry by艂 miejscem izolacji i eksterminacji 偶o艂nierzy AK i polskiej inteligencji, sprzeciwiaj膮cych si臋 sowietyzacji Polski. Z tej przyczyny badania nad KL Warschau zosta艂y przerwane, bowiem ich kontynuowanie ujawnia艂oby niejako automatycznie wymienion膮 dzia艂alno艣膰 powojennego obozu, a takowej ujawnia膰 nie chciano. Przyj臋to wi臋c kierunek stopniowego wyciszania KL Warschau, a偶 do ca艂kowitego zanegowania jego istnienia. Za艣 ofiary tego obozu wliczono do strat Powstania Warszawskiego - oko艂o 100 tys., a drugie 100 tys. 艂膮czono z gettem, gdzie straty sta艂ych mieszka艅c贸w historycy podawali razem ze stratami 呕yd贸w obcokrajowc贸w przesiedlonych do getta warszawskiego z teren贸w Rzeszy, Protektoratu Czech i Moraw i obszar贸w dystryktu (Straty omawiane w niniejszej publikacji dotycz膮 wy艂膮cznie sta艂ych mieszka艅c贸w Warszawy. Nie obejmuj膮 polskiej ludno艣ci nap艂ywowej ani 呕yd贸w z innych teren贸w, przesiedlonych do getta.). W ten spos贸b KL Warschau, kt贸ry by艂 ewidentnym miejscem ludob贸jstwa na mieszka艅cach Warszawy, zosta艂 "skasowany", a jego ofiary "rozp艂yn臋艂y si臋" w艣r贸d ofiar powstania i getta. Kszta艂towanie przez prawie p贸艂 wieku obrazu okupacyjnej Warszawy bez KL Warschau i obarczanie odpowiedzialno艣ci膮 AK za wyrz膮dzone przez powstanie straty ludzkie wi臋ksze od faktycznych, by艂o 贸wczesnym czynnikom politycznym potrzebne i by艂o po ich "linii". Stan taki utrwalali wi臋c w swych publikacjach niekt贸rzy historycy, a tak偶e funkcjonariusze Instytutu Pami臋ci Narodowej (IPN).

(...)

Kwestia powojennego obozu pracy w Warszawie

Kiedy pr贸ba zatarcia istnienia KL Warschau nie powiod艂a si臋, w贸wczas  grupa skupiona wok贸艂 dyrektora Ryszarda Walczaka podj臋艂a forsowanie wersji, jakoby to Polacy dokonali zbrodni na Niemcach i po wojnie w obiektach KL Warschau za艂o偶yli ob贸z dla Niemc贸w. Jest to nonsens! W rzeczywisto艣ci ( ob贸z pracy, utworzony przez Ministerstwo Bezpiecze艅stwa Publicznego wsp贸lnie z NKWD w obiektach pohitlerowskiego obozu koncentracyjnego, za艂o偶ony zosta艂 jako miejsce izolacji i eksterminacji polskiej opozycji oraz 偶o艂nierzy polskiej konspiracji AK i innych os贸b sprzeciwiaj膮cych si臋 sowietyzacji Polski. Ju偶 14 lipca 1944 r. Stalin, w wydanej dyrektywie nr 37 dotycz膮cej "rozbrojenia polskich zbrojnych oddzia艂贸w uwa偶aj膮cych si臋 za podlegaj膮ce Emigracyjnemu Rz膮dowi Polskiemu", nakazywa艂: "(...) p. l. Niezw艂ocznie po ujawnieniu sk艂adu osobowego tych oddzia艂贸w rozbroi膰 i odstawi膰 do specjalnie zorganizowanych punkt贸w dla wyja艣nienia". Ob贸z pracy w Warszawie organizowany by艂 wiosn膮 1945 r. i przez pierwsze trzy miesi膮ce budowali go hitlerowscy je艅cy, zatrzymani tu偶 po zako艅czeniu dzia艂a艅 wojennych. By艂o ich kilkuset (艣wiadkowie: B. 艢widerski, J. 呕elezowska, W. Rott, S. Mazurek). Polskie "uregulowanie" oboz贸w pracy nast膮pi艂o, "Dekretem z dnia 16 listopada 1945 r. o Komisji Specjalnej do walki z nadu偶yciami i szkodnictwem gospodarczym", kt贸ry w art. 10 wprowadzi艂 "kierowanie sprawcy do pracy przymusowej". Ob贸z pracy w Warszawie dzia艂a艂 od 1945 r. do marca 1955 r., czyli przez 10 lat, jako tw贸r pozakonstytucyjny i pozakodeksowy. Zgodnie z dyrektyw膮 Stalina najwcze艣niejszymi jego wi臋藕niami byli 偶o艂nierze polskiej konspiracji. W ci膮gu 10 lat przesz艂y przez niego tysi膮ce Polak贸w "opornych" wobec wprowadzanego nowego ustroju politycznego i gospodarczego. Mia艂 wiec on charakter systemowy. Podobnie jak "Dekret o Komisji Specjalnej" do walki z nadu偶yciami nie by艂 drugim dekretem "sierpniowym" o karze dla faszystowskich zbrodniarzy, tak ob贸z pracy dzia艂aj膮cy na podstawie "Dekretu o Komisji Specjalnej" nie by艂 obozem dla je艅c贸w niemieckich. Wra偶enie, 偶e Niemc贸w w obozie by艂o wi臋cej, bra艂o si臋 st膮d, 偶e polskich patriot贸w wi臋zionych tutaj przebierano w niemieckie mundury w celu zmylenia opinii publicznej i skierowania na nich nienawi艣ci takiej, jak膮 p贸艂 wieku temu kierowa艂a do Niemc贸w obola艂a i ura偶ona w swej godno艣ci Warszawa. Dla patriot贸w polskich by艂 to straszliwy cios moralny. Na systemowy charakter powojennego obozu pracy wskazywa艂 w swym przem贸wieniu premier Stanis艂aw Miko艂ajczyk na posiedzeniu Rz膮du Jedno艣ci Narodowej w dniu 14 kwietnia 1946 r., m贸wi膮c: "(...) nie ka偶dy jest szabrownikiem, bo poszed艂 do obozu na dwa lata ze wzgl臋d贸w politycznych". Tak jak poprzednio pr贸bowano wmawia膰 spo艂ecze艅stwu, 偶e KL Warschau by艂 obozem dla 呕yd贸w, tak ostatnio w/w funkcjonariusze IPN usi艂uj膮 wmawia膰 spo艂ecze艅stwu, 偶e powojenny ob贸z pracy w Warszawie by艂 obozem dla Niemc贸w. W ten spos贸b IPN gdzie艣 po drodze zagubi艂 Polak贸w.

Kwestia upami臋tnienia ofiar KL Warschau

W latach 1995-1997 Rada Ochrony Pami臋ci Walk i M臋cze艅stwa oraz Zarz膮d Dr贸g Miejskich w Warszawie zwr贸cili si臋 pisemnie do G艂贸wnej Komisji Badania Zbrodni hitlerowskich - IPN o przekazanie w艂a艣ciwych informacji dotycz膮cych faktografii KL Warschau, potrzebnych do podj臋cia stosownych krok贸w zmierzaj膮cych do upami臋tnienia ofiar tego Obozu. W贸wczas prokuratorzy S. Kaniewski i K. Smardzewska przekazali tym urz臋dom nast臋puj膮c膮 odpowied藕, zaakceptowan膮 przez dyrektora Ryszarda Walczaka:

"G艂贸wna Komisja informuje, 偶e:

1) Nie posiada dokumentacji 艣wiadcz膮cej o lokalizacji KL Warschau I, II, III w tunelu pod Dworcem Zachodnim,

2) Nie dysponuje materia艂ami mog膮cymi potwierdzi膰 przypuszczenie, 偶e tunel 贸w u偶ytkowany by艂 jako komora gazowa w celu ludob贸jczym".

Funkcjonariusze IPN udzielili takiego wyja艣nienia w czasie, kiedy w IPN znajdowa艂o si臋 41 tom贸w akt dokumentacji dotycz膮cej KL Warschau, z kt贸rych przekazane ju偶 zosta艂y materia艂y dowodowe do Niemieckiej Prokuratury w Monachium, potwierdzaj膮ce oficjalne stanowisko IPN co do faktu istnienia i ludob贸jczej dzia艂alno艣ci KL Warschau w stolicy. W ten spos贸b funkcjonariusze IPN uniemo偶liwili upami臋tnienie ofiar KL Warschau. O ha艅bo!

Gdy patrzy si臋 na moralny aspekt tej sprawy, co艣 chwyta za gard艂o. Ofiary KL Warschau by艂y jednymi z nas. Zamordowane w komorach gazowych i spalone w krematoriach w ramach zag艂ady ich miasta. Ich proch贸w nie kryj膮 mogi艂y. Ich prochy zosta艂y rozsiane na gruntach miejskich i up艂ynnione j do Wis艂y. A IPN odm贸wi艂 Im cho膰by skromnego Pomnika, kt贸ry by艂by symbolicznie Ich wsp贸ln膮 mogi艂膮. IPN w swej dzia艂alno艣ci znowu zagubi艂 Polak贸w. Odmowa przez 贸wczesny IPN upami臋tnienia ofiar KL Warschau zbieg艂a si臋 niemal w czasie z inicjatywami podejmowanymi przez pewne 艣rodowiska niemieckie, kt贸re wyst膮pi艂y do w艂adz polskich o zbudowanie we Wroc艂awiu wielkiego muzeum, jakie upami臋tnia艂oby i kontestowa艂o kwestie przesiedlenia po wojnie Niemc贸w z Polski. Zestawienie tych fakt贸w nie daje si臋 skomentowa膰. Powsta艂o natomiast zasadnicze pytanie dotycz膮ce IPN: Instytut Pami臋ci czy Niepami臋ci Narodowej?

Kwestia ludob贸jstwa na Polakach

Sprawa KL Warschau i ludob贸jstwa na Warszawie jest cz臋艣ci膮 zagadnienia szerszego: ludob贸jstwa na Polakach. Do Encyklopedii Powszechnej PWN z lat 60. 贸wczesny dyrektor 贸wczesnej G艂贸wnej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Janusz Gumkowski, nani贸s艂 zapis, z kt贸rego wynika, 偶e ludob贸jstwo hitlerowskie dokonywane by艂o wy艂膮cznie na ludno艣ci 偶ydowskiej, natomiast wobec Polak贸w ludob贸jstwa rzekomo nie przeprowadzono. W 1993 r. wspomniany wy偶ej Stanis艂aw Biemacki, kt贸ry upowszechnia艂 negowanie KL Warschau, na konferencji historyk贸w w Brukseli obni偶y艂 straty biologiczne poniesione w czasie drugiej wojny 艣wiatowej przez Polsk臋 z 6 mln do 3 mln jej obywateli. Tymczasem - wg og艂oszonego w 1947 r. przez Biuro Odszkodowa艅 Wojennych przy Prezydium Rady Ministr贸w "Sprawozdania w przedmiocie strat i szk贸d wojennych Polski w latach 1939-1945" utraci艂o 偶ycie 6 028 000 obywateli polskich, w tym wskutek bezpo艣rednich dzia艂a艅 wojennych - 644 000 (straty wojska - 123 000, straty ludno艣ci cywilnej - 521 000), wskutek terroru okupanta - 5 384 000 (Encyklopedia II wojny 艣wiatowej. Warszawa 1975, s. 399). Historia Polski w liczbach. Ludno艣膰. Terytorium (Warszawa 1994, s. 197), ujmuje to nast臋puj膮co:

 "og贸艂em straty: 6 milion贸w obywateli polskich

w tym Polak贸w 3,1 miliona

呕yd贸w 2,3 miliona

innych 0,1 miliona".

Przypominamy przy tym, i偶 przez niemal dwa lata wojny ludob贸jcze plany niemieckie i bolszewickie istnia艂y tylko w odniesieniu do Narodu Polskiego i by艂y to: Unternehmen Tannenberg, Intelligenzaktionen: Pommern, Posen, Masowien, Litzmannstadt, Schlesien, Sonderaktionen: Krakau, Tschenstochau, Lublin, Blirgerbraukeller, Ausserordentliche Befriedungsaktion (AB-Akcja) i inne. Bolszewicy zaznaczyli swe d膮偶enia mordami masowymi i deportacjami, czego symbolem sta艂 si臋 mord na oficerach i inteligencji polskiej z oboz贸w Kozielsk, Starobielsk i Ostaszk贸w. Wi臋c czym偶e to by艂o, jak nie ludob贸jstwem przede wszystkim na Polakach? Z t膮 r贸偶nic膮, 偶e o ile ludno艣膰 偶ydowsk膮 tracono z przyczyn rasowych, to Polak贸w niszczono g艂贸wnie z przyczyn narodowych i narodowo艣ciowych. 呕o艂nierze i cz艂onkowie konspiracji, os膮dzani przez Standgerichty (policyjne s膮dy dora藕ne), traceni byli w egzekucjach ulicznych, wbrew prawu mi臋dzynarodowemu, za walk臋 o odzyskanie niepodleg艂o艣ci zagarni臋tej bezprawnie przez agresora. Natomiast ludno艣ci cywilnej, 艂owionej w ob艂awach i 艂apankach, nie by艂o za co s膮dzi膰, zabijana by艂a w obozie w ramach z g贸ry na zimno podj臋tego planu zag艂ady Warszawy. Mieszka艅cy Warszawy byli likwidowani dlatego, 偶e likwidowano ich miasto, likwidowano stolic臋 kraju. Przy zag艂adzie mieszka艅c贸w w ramach realizowanego planu ilo艣ciowego zmniejszenia ludno艣ci Warszawy pozory s膮dzenia (jakie odbywa艂y si臋 dla cel贸w spektakularnych przed Standgerichtami), selekcje "winien-niewinien" by艂y bezprzedmiotowe, a nawet niebezpieczne, aby okrutny proceder nie zosta艂 ujawniony. Zgromadzenie Og贸lne Organizacji Narod贸w Zjednoczonych w konwencji uchwalonej 9 grudnia 1948 r., w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludob贸jstwa, okre艣la jako ludob贸jstwo: "ka偶dy czyn dokonany w zamiarze zniszczenia w ca艂o艣ci lub w cz臋艣ci grup narodowych, etnicznych, rasowych czy religijnych jako takich". Gdyby na zasadzie tych kryteri贸w rozwa偶y膰 wszystkie akcje likwidacyjne, dotycz膮ce inteligencji polskiej, jej warstwy intelektualnej, oraz likwidowanie stolicy jako centrum dyspozycyjno-kierowniczego Polski w celu zniszczenia jej to偶samo艣ci narodowej - to by艂y one zbrodniami ludob贸jstwa na Polakach. Polak贸w by艂o za du偶o, aby wyniszczy膰 ich wszystkich w pocz膮tkowym okresie. Jak napisano w tajnej ekspertyzie policji niemieckiej ju偶 w styczniu 1940 r., celem by艂a "likwidacja substancji Narodu Polskiego". Jest to posta膰 ludob贸jstwa, kt贸rej 偶adn膮 miar膮 zaprzeczy膰 si臋 nie da. A jednak funkcjonariusze IPN takiej negacji si臋 dopuszczali, co gorsze, kierunek taki przyj臋to do 艣ledztw. Na skutek takiego dzia艂ania dzi艣, po 50 latach, bilans jest taki, 偶e w艂a艣ciwie nie dosz艂o do ani jednego procesu w Niemczech o zbrodnie dokonane przez Niemc贸w w Polsce na Polakach. Znakomity publicysta niemiecki Reinhard Henkys w publikacji Die NS-Gewaltverbrechen, Geschichte und Gericht (Stuttgart 1964) tak charakteryzuje ten problem: "W Niemczech okresu powojennego (...) uda艂o si臋 z powodzeniem wymaza膰 z pami臋ci (...) okres terroru stosowanego przeciwko Polakom. Prawie nie dosz艂o do proces贸w o zbrodnie pope艂nione przez nas w Polsce na Polakach. Tych kilka proces贸w o mordowanie Polak贸w, prowadzonych najcz臋艣ciej na marginesie proces贸w o zbrodnie pope艂nione przeciwko polskim 呕ydom, nie wywar艂o 偶adnego wra偶enia na spo艂ecze艅stwie niemieckim. W istocie za艣 zbrodnie, kt贸rych dopu艣cili si臋 hitlerowcy przeciwko Polakom, s膮 w swym ogromie i bestialstwie r贸wne zbrodniom, kt贸rych dopuszczono si臋 wobec 呕yd贸w". Tymczasem dzia艂ania obecnego kierownictwa 1PN nie wy daj 膮 si臋 zmierza膰 do zmiany tej sytuacji. Wr臋cz przeciwnie. Pan prof. Leon Kieres i pan prof. Witold Kulesza zapowiedzieli wszczynanie i prowadzenie 艣ledztw przeciwko Polakom. W miejscu ludob贸jczego KL Warschau, w kt贸rym hitlerowcy wymordowali 200 tys. Polak贸w, nie ma nawet tablicy informacyjnej, cho膰 up艂yn臋艂o ponad p贸艂 wieku. Pose艂 Tomasz W贸jcik, w wyg艂oszonym w Sejmie w dniu 15 lutego 2001 r. apelu o upami臋tnienie ofiar KL Warschau, powiedzia艂: "Dosz艂o do tego, 偶e hitlerowcy dla wymazania Warszawy z mapy Europy za艂o偶yli w niej ob贸z koncentracyjny, a my zamiast przekazania i utrwalenia tego faktu dla historii, uczynili艣my z tej bezprecedensowej zbrodni na Narodzie Polskim najwi臋ksz膮 bia艂膮 plam臋 w Europie, jako 偶e straty globalne poniesione podczas okupacji w stolicy, s膮 wi臋ksze od strat ca艂ej Anglii i Francji razem wzi臋tych". Kiedy w ubieg艂ym roku przyjechali do Warszawy przedstawiciele Unii Europejskiej i Republiki Federalnej Niemiec, nie by艂o w Warszawie miejsca, przy kt贸rym mogliby z艂o偶y膰 ho艂d straconym ludob贸jcze mieszka艅com stolicy. Wobec tego premier rz膮du Rzeczypospolitej Polskiej zawi贸z艂 go艣ci 25 km za Warszaw臋, do wioski Palmiry, gdzie hitlerowcy stracili 1800 os贸b. Z KL Warschau uczyniono "bia艂膮 plam臋". Pozosta艂y na peryferiach jeszcze tylko Palmiry.

(...)

 


Strona glowna "ksiazek skazanych na przemilczenie"