Jak Ojciec Profesor, Kresowianin z dziada pradziada, ocenia sposób przedstawiania przez media liberalne i niektórych historyków ludobójstwa dokonanego przez OUN-UPA na Polakach z Kresów?

- Jestem zdegustowany zarówno poziomem merytorycznym, jak i formą tego, co się oficjalnie na ten temat mówi. Dochodzą do mnie informacje, że w wielu określanych jako "naukowe", a faktycznie pseudonaukowych dyskusjach na temat tamtych wydarzeń, w znacznej mierze pomijane są świadectwa naocznych świadków zbrodni dokonanych przez bandy OUN-UPA na Polakach. Niektórzy historycy specjalizujący się w tematyce stosunków polsko-ukraińskich nie dość pilnie i rzetelnie zwracają uwagę na fakty, które od razu oplatają pozornie naukowymi teoriami. Mowa w nich o rzekomych wzajemnych walkach między Polakami a Ukraińcami, o domniemanym konflikcie polsko-ukraińskim, o jakiejś akcji OUN-UPA, bez jasnego stwierdzenia, że chodziło po prostu o zbrodnię ludobójstwa dokonaną na Narodzie Polskim.

Jak najprościej można ująć prawdę materialną na temat tamtych wydarzeń?

- Wymowa faktów jest jednoznaczna. Walk polsko-ukraińskich na Kresach w latach 1939-1945 w zasadzie nie było. Bandy UPA prowadziły zbrodniczą eksterminację ludności polskiej w sytuacji przyzwolenia i życzliwości okazywanej im tak przez siły okupacyjne niemieckie, jak i bolszewickie. Ukraińskie rzezie zaskoczyły Polaków, którzy byli przeważnie bezbronni i niezdolni do podjęcia walki.

Chociaż mamy setki relacji o ukraińskim ludobójstwie, jednoznacznych w swej wymowie, chociaż żyją jeszcze świadkowie potwornych zbrodni OUN-UPA, w ramach manipulowania historią usiłuje się podważyć te bezcenne świadectwa. Nagłaśnia się opinie, że pełną prawdę możemy poznać dopiero po otwarciu ukraińskich i sowieckich archiwów.

- Niektórzy historycy dość lekceważąco odnoszą się do relacji Kresowian z tamtych strasznych czasów, twierdząc, że najważniejsze są dokumenty, dziś selektywnie ujawniane przez archiwa ukraińskie i rosyjskie. Trudno się zgodzić z takim podejściem. Dokumenty pisane stają się najważniejszymi źródłami wiedzy historycznej wtedy, gdy nie ma bezpośrednich świadków wydarzeń. Gdy bada się historię średniowiecza czy Mezopotamii, trzeba się opierać na zachowanych dokumentach, bo innej drogi nie ma. Ale jeśli historyk nie liczy się z żyjącymi ludźmi, którzy bezpośrednio doświadczyli tego, co się stało, to tworzona przez niego historia niewiele jest warta. Stosowanie w najnowszej historii takiej samej metody, jaka służy do badania odległych wieków, jest nieporozumieniem. Istnieją przecież całe biblioteki fałszywych książek i dokumentów tworzonych np. przez hitlerowców czy bolszewików. Ukraińscy nacjonaliści mieszczą się w tej samej kategorii zbrodniarzy przeciwko ludzkości. Ich dokumenty mają wartość drugorzędną w stosunku do relacji bezpośrednich świadków zbrodni.

Polacy, którzy przeżyli zbrodnie ukraińskie, którzy patrzyli na śmierć całych swoich rodzin, do dziś nie mogą o tym mówić ze spokojem. Nie mogą zapomnieć nieprawdopodobnego okrucieństwa zbrodniarzy, chcą mówić o tym, co widzieli, ale ich głos wciąż nie może się przebić przez obojętność i niechęć czynników oficjalnych.

- Rzeczywiście, Kresowianie do dziś wspominają wydarzenia sprzed 60 lat w sposób bardzo emocjonalny. Potwierdzają tym prawdziwość swoich relacji. Oni tych strasznych faktów nie wymyślili, lecz je przeżywali jako ofiary zbrodni. Dlatego stanowczo twierdzę, że jeśli dziś - gdy jeszcze żyją bezpośredni świadkowie zbrodni na Kresach - ktoś uważa, że sowieckie czy ukraińskie archiwa są najważniejsze w ustaleniu prawdy o ludobójstwie na Kresach, to z pewnością nie chodzi mu o ustalenie prawdy, lecz o cele, których można się tylko domyślać.
Niestety, w Polsce mówi się o zbrodniach na Kresach w sposób urągający zasadzie wyświetlania prawdy. Ludzie zajmujący się tym z urzędu zdają się zapominać o podstawowych zasadach, jakimi powinni się kierować.

Jak powinno więc wyglądać uczciwe pokazywanie prawdy o ludobójstwie dokonanym na Polakach?

- Przede wszystkim należy liczyć się z faktami. Mówi się, że dżentelmeni nie dyskutują o faktach, tylko je stwierdzają. Nie można negować czy pomijać milczeniem faktów powszechnie i jednoznacznie potwierdzanych w relacjach osób - bezpośrednich świadków. Zaprzeczenie istnienia tych faktów jest równoważne z zanegowaniem rzeczywistości - to kłamstwo najbardziej pierwotne, szkodliwe zarówno dla nauki i kultury, jak i dla życia ludzkiego w aspekcie indywidualnym i społecznym.
Nie należy bać się ujawniania całej prawdy, nawet tej najbardziej drastycznej. Nadużyciem stosowanym nagminnie w dyskusjach polsko-ukraińskich jest osłabianie wymowy faktów. Niektóre fakty, które są tak oczywiste i udokumentowane, że nie można ich zanegować, zniekształca się, ogranicza ich zasięg, przytacza się wybiórczo, nadaje się im kolejność nieodpowiadającą rzeczywistej itp. Chodzi o to, aby fakty te straciły swoją jednoznaczną wymowę.
Trzeci rodzaj manipulowania faktami to umieszczanie ich w kontekście spraw, które narzucają pewne określone, lecz fałszujące rzeczywistość interpretacje. W tym właśnie celuje duża część naszej publicystyki na temat zbrodni na Kresach. Interpretacji faktów dokonuje się w kontekście wątpliwych, nieistotnych dla sprawy lub wręcz nieprawdziwych zdarzeń.

Czy to zakłamane i nieuczciwe podejście do ludobójstwa popełnionego przez Ukraińców na Polakach na Kresach ma wpływ na obecny i przyszły stan stosunków polsko-ukraińskich?

- Oczywiście, w dyskusjach polsko-ukraińskich i planach pojednania między naszymi narodami nie widać znaczących postępów właśnie ze względu na istnienie tych trzech form zakłamania w odsłanianiu naszej tragicznej przeszłości: negacji faktów, manipulowania nimi, w tym także umieszczania ich w niewłaściwym kontekście.

Zakończyły się już obchody 60. rocznicy ludobójstwa Polaków na Wołyniu. Organizatorzy usiłowali nadać im skandaliczną formę uroczystości rozliczeniowych między Polakami a Ukraińcami. Jak ocenia Ojciec Profesor taki pomysł?

- Niestety, widzę w tym pewną manipulację zmierzającą w kierunku dezinformacji na temat wydarzeń na Kresach. Dlaczego mówi się tylko o Wołyniu, ograniczając sprawę zbrodni nacjonalistów ukraińskich na Polakach do tego województwa? Przecież podobne masowe rzezie były dokonywane również w województwie tarnopolskim, które należy do Podola, a nie do Wołynia. Tak zostały wymordowane całe powiaty - zbaraski, zborowski i inne. Śmiertelne ofiary tego ludobójstwa szły w dziesiątki tysięcy. W mojej rodzinnej Berezowicy Małej Ukraińcy dopuścili się jednej nocy 131 potwornych zbrodni. I co, o tym już nie będziemy mówili, usuniemy z narodowej pamięci, bo to Tarnopolszczyzna, a nie Wołyń? Od razu widać w tym manipulację, chęć pomniejszenia rozmiarów ludobójstwa na Kresach.
A przecież fala zbrodniczego terroru rozlała się z terenu Wołynia po województwie tarnopolskim, stanisławowskim, lwowskim, a nawet lubelskim. Jakże można problem ukraińskich zbrodni na Polakach okrajać tylko do województwa wołyńskiego? Do fałszywych wniosków może też doprowadzić porównywanie zaniżonej liczby polskich ofiar zbrodni UPA popełnionych tylko na Wołyniu z zawyżonymi stratami wśród ludności ukraińskiej, która przecież ginęła także z rąk swoich ukraińskich współbraci z UPA, karzących "nieposłuszeństwo". Niestety, często dochodzi do tego rodzaju zabiegów.

Pojawił się też pomysł, aby Polacy wystąpili do Ukraińców z apelem: "Przebaczamy i prosimy o przebaczenie"...

- Trudno mi do końca zrozumieć motywy tak usilnych starań niektórych gremiów o skierowanie przez Polaków do Ukraińców tych - znanych skądinąd - słów. Dlaczego niby Polacy mają prosić Ukraińców o przebaczenie? Czyżby za to, że ujawnili część prawdy o ludobójstwie na Kresach? A może za to, że przed wojną na terenie Polski nie było kolektywizacji i milionów Ukraińców zmarłych z wycieńczenia i głodu? Może za trudności bytowe w czasie II Rzeczypospolitej? Ale przecież ludność ukraińska w przedwojennej Polsce żyła nie gorzej niż polska. Ukraińcy mieli ogromną autonomię, dostęp do szkół polskich, własne ukraińskie szkoły, spółdzielnie rolnicze o lepszej organizacji gospodarczej niż nasze polskie. Więc za co mamy przepraszać? Chyba tylko za to, że nieliczni Polacy, broniąc się, spowodowali straty wśród Ukraińców...

Jaką więc postawę powinniśmy przyjąć wobec sprawców ludobójstwa dokonanego na Polakach?

- "Odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom" - to jest generalna reguła obowiązująca nas, katolików. Przebaczenie nie może być jednak przekreśleniem zaistniałych faktów, a już, broń Boże, pamięci o setkach tysięcy polskich ofiar ludobójstwa na Wschodzie. Prawdę trzeba ujawniać z tym większą determinacją, im jest tragiczniejsza. Żeby się już nie powtórzyła. Jeśli nasze przebaczenie miałoby być zapomnieniem, to będzie stanowić upoważnienie do nowych zbrodni, do - jak to się mówi - "powtórki z historii".

Dziękuję za rozmowę.

Adam Kruczek, Nasz Dziennik, 2003-07-15

powrot