Zbliżająca się 60. rocznica ludobójstwa, dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na Polakach na Kresach Południowo-Wschodnich, jest okazją do wielu manipulacji. Fakty, które same w sobie wołają o pomstę do nieba i o wieczną pamięć, służą różnym, na ogół niezbyt czystym interesom. Od samego początku wokół tych wydarzeń narasta gęsta atmosfera niemocy wymiaru ścigania, niekompetencji polityków i kłamstw historyków. Terror "poprawnych politycznie" sił tłumi prawdę, zniekształca tło i usiłuje doprowadzić do "równowagi" zbrodni - że to jakoby była bratobójcza wojna, w której obie strony poniosły podobne ofiary i są w podobny sposób winne.

W tej sprawie nawet fakt, że jest to 60. rocznica, jest czysto umowny. W dniu 11 lipca 1943 roku miało bowiem miejsce szczególne nasilenie popełnionych zbrodni, albowiem oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii zaatakowały na Wołyniu równocześnie wiele miejscowości i ofiar było więcej, niż zwykle. Ale ten dzień nie zapoczątkował drastycznych wydarzeń - miały one miejsce znacznie wcześniej. W zasadzie należałoby cofnąć się do września 1939 roku, gdy po wkroczeniu wojsk III Rzeszy Niemieckiej na terytorium Polski, Kresy spłynęły krwią ludności cywilnej, grup żołnierzy i oficerów, atakowanych i podstępnie mordowanych, na ogół ze szczególnym okrucieństwem, przez zrewoltowane bandy składające się z mniejszości narodowych: Ukraińców, Białorusinów i Żydów.

Dola i niedola Polaków

Już we wrześniu 1939 roku na Kresach zginęło w ten sposób około dziesięciu tysięcy ludzi. To jedna z masowych, ale zapomnianych zbrodni tej wojny. Po wojnie nie bardzo można było o tym mówić z przyczyn ideologicznych. Teraz zaś - istnieje zmowa milczenia w masowych mediach, które w imię fałszywie pojętego "pojednania" starają się ją pomijać.

W latach 1939-1941 Kresy były pod panowaniem sowieckim. Polacy, mieszkańcy tych ziem, stali się obywatelami drugiej a nawet trzeciej kategorii. Byli dziesiątkowani masowymi "deportacjami", czyli wywózkami na Syberię, obławami na inteligencję, oficerów, elementy przywódcze. Więzienia zapełniły się dziesiątkami tysięcy aresztowanych, którzy po 22 czerwca 1941 roku, czyli po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, zostali w większości wymordowani podczas ewakuacji sowieckiego aparatu okupacyjnego.

Niemieckie panowanie, które zostało początkowo przyjęte z ulgą (uważano bowiem, że po Sowietach już nic gorszego być nie może), także było znaczone morzem krwi. Na to nałożyły się waśnie narodowościowe, które przybrały szczególnie drastyczne oblicze na terenach zamieszkałych przez ludność polską i ukraińską: na Wołyniu i w województwach: lwowskim, stanisławowskim i tarnopolskim. Ukraińcy, popierający od początku Niemców, uzyskali szereg przywilejów, choć ich niepodległościowe aspiracje nie zostały zaspokojone. Mieli swoje szkolnictwo, niższą administrację i przede wszystkim policję. Trzeba pamiętać, że po wkroczeniu Niemców na te tereny rozpoczęła się zagłada ludności żydowskiej, licznie zamieszkującej miasta i miasteczka. Policja ukraińska miała w tym swój ogromny udział.

UPA wkracza do akcji

Wiosną 1943 roku, gdy sytuacja Niemców na froncie szybko się pogarszała, policja ukraińska z bronią w ręku porzuciła służbę u okupanta i zasiliła oddziały UPA, stanowiąc ich istotną część. Szybko też nasiliły się represje przeciwko Polakom. Nacjonaliści ukraińscy dążyli za wszelką cenę do pozbycia się żywiołu polskiego. Coraz częstsze były napady na polskie miejscowości, podczas których oddziały UPA nie oszczędzały nikogo, nawet kobiet i dzieci. Apogeum przypadło na 1943 rok - na Wołyniu przybrało to rozmiary tak masowe i przerażające, że nie ma tego z czym porównać. Okrucieństwo zbrodni, dokonywanych przez UPA, ale też luźne oddziały "samoobrony" i "pospolite ruszenie" (w którego składzie znajdowały się także kobiety, a nawet dzieci!) przeszło wszelkie wyobrażenia. Ofiarom przed zadaniem śmierci często wyrywano języki, wydłubywano oczy, obcinano ręce i nogi... Częściej, niż broni palnej, używano siekier, wideł i noży.

Celem UPA i jej politycznego zaplecza było natychmiastowe wymordowanie wszystkich Polaków. Ten fakt pozwala postawić ofiary zbrodni ukraińskich w jednym szeregu z ofiarami holokaustu. O ile niektórzy Żydzi mogli trafić - przynajmniej na pewien czas - do obozów pracy, to Polacy nie mieli szans na uzyskanie takiego "przywileju". Ponadto Żydzi ginęli z rąk wyspecjalizowanych formacji ludobójczych (Einsatzgruppen), Polacy zaś padali z rąk okolicznej ludności, najczęściej sąsiadów, których znali od lat i z którymi często byli zaprzyjaźnieni, czy nawet spokrewnieni. Skalę dramatu powiększało postępowanie z rodzinami mieszanymi narodowościowo, w których ukraiński współmałżonek był zmuszany do własnoręcznego zabicia siekierą lub widłami własnej rodziny, w tym dzieci. Zbrodniarze byli obywatelami II RP, nie można więc stawiać ich na równi z okupantami niemieckimi czy sowieckimi. Zbrodniom zawsze towarzyszyło niszczenie wszelkich śladów polskości tych ziem: kościołów, dworków, budynków, cmentarzy. Niszczone były nawet pola uprawne i sady owocowe.

Fałszywe pojednanie

Skala tych zbrodni nie jest dokładnie znana. Szacuje się, że tylko na Wołyniu mogło to być około 60-ciu tysięcy ofiar, a biorąc pod uwagę całe Kresy Południowo-Wschodnie, od 100 do 120 tysięcy, w tym bardzo dużo kobiet, starców i dzieci. Setki tysięcy ludzi zdołało zbiec przed rzeziami i pożogą, porzuciwszy cały dobytek, do większych miast i miasteczek, a następnie na tereny Generalnego Gubernatorstwa. Nigdy już nie powrócili do swych siedzib, zbrodniarze mieli więc czas na zacieranie śladów.

Dziś prawie wszystkie media i prawie wszyscy politycy mają usta pełne frazesów o pojednaniu polsko-ukraińskim, które jest przedstawiane w tej formie, że obie strony muszą wzajemnie uznać swe winy i wzajemnie sobie wybaczyć. Nie ma mowy o uczciwym bilansie zbrodni, albowiem, skala ofiar polskich jest na ogół pomniejszana (zgodnie z wykładnią strony ukraińskiej), powiększa się - i to kilkunastokrotnie! - skalę ofiar po stronie ukraińskiej. Są olbrzymie kłopoty z upamiętnianiem ofiar polskich. Wiele miejsc zarosło chwastami i pokrył je pył niepamięci. Kto ma dbać o godne zachowanie mogił i miejsc tragedii? Rodziny ofiar? Strona polska, czyli kto? Czy też znaczna część tego obowiązku (także w wymiarze materialnym) powinna spocząć na stronie ukraińskiej?
Przykład Cmentarza Orląt Lwowskich, który już od dziesięciu lat jest kartą przetargową strony ukraińskiej, która stale wynajduje pozorne przeszkody i stawia kolejne żądania, nie napawa optymizmem. Polacy ustąpili z części symboliki tego cmentarza, zmodyfikowali napis na pomniku, zrezygnowali z części jego pierwotnego wystroju, podpisano kilka umów i porozumień, wyznaczonych było kilka kolejnych dat jego uroczystego otwarcia - i nic.

Manipulacje i manipulatorzy

W sprawie centralnych polsko-ukraińskich obchodów wołyńskiego ludobójstwa także nie ma porozumienia. Strona ukraińska nie chce uznać tego, co dla strony polskiej jest oczywiste. Czystki etniczne, wydarzenia, rzezie, tragedia, waśnie - bo tak różnych określeń używa się na oznaczenie tego, co tam się stało - to w istocie było ludobójstwo, albowiem wszystkie elementy definicji tego zjawiska zostały wyczerpane. Świadkowie tych wydarzeń (czyli niedoszłe ofiary), rodziny ofiar i ci Polacy, którzy chcą godnie uczcić ofiary, mają kłopoty nawet na terytorium Polski z organizacją uroczystości czy stawianiem pomników. Cały czas trwa na nich medialna i polityczna nagonka, że zamiast się jednać, "jątrzą" oraz "judzą". Wielbiciele UPA nie mają natomiast większych trudności ze stawianiem pomników swym sotniom i natychmiast znajdują zrozumienie politycznie poprawnej prasy, przede wszystkim wysoko nakładowej "Gazety Wyborczej".

Wyjątkowym skandalem był niedawny komentarz Pawła Smoleńskiego do tekstu tablicy, która zawisła na warszawskim Domu Polonii o następującej treści: "Pamięci dziesiątków tysięcy rodaków poległych i pomordowanych w latach 1939-1945 na ziemi wołyńskiej, lwowskiej, podolskiej i pokuckiej za to, że byli Polakami. Także tych, którzy opuścili rodzinne strony i poszli na poniewierkę, uciekając przed terrorem i zagładą z rąk OUN-UPA. W 60. rocznicę tej wielkiej tragedii. Towarzystwo Miłośników Wołynia i Polesia". Warto zwrócić uwagę, że zbrodnia nie została tu nazwana po imieniu, sprawcy zostali oznaczeni coraz mniej mówiącym skrótem a skala ofiar została znacznie zaniżona. Mimo to, dziennikarz "GW" (ociekający tolerancją) napisał: "na tablicy nie ma słowa kłamstwa", co wypada szczególnie podkreślić, jednakże zaraz twierdzi, że ten tekst nie mówi, "jak było naprawdę". Ci, którzy liczą, że chciałby on dokładniej określić to, co tam się stało, muszą być srodze rozczarowani: Smoleński twierdzi bowiem, że "Ukraińcy, nasi współobywatele w II Rzeczypospolitej, również ginęli tysiącami z polskich rąk za to, że byli Ukraińcami". Ot, czyli cios za cios, Polak za Ukraińca, czyli bilans mniej więcej się zgadza i wyrównuje, powinniśmy zatem siedzieć bardziej potulnie.

Ślinotok prezydentów

Ale to nie tylko postawa dziennikarzy i niektórych historyków w tej sprawie jątrzy i nie pozwala pogodzić się z manipulacjami. Swe interesy załatwiają przy okazji politycy. Prezydent Aleksander Kwaśniewski ostentacyjnie okazuje przyjaźń swemu ukraińskiemu odpowiednikowi, też komunistycznemu aparatczykowi Leonidowi Kuczmie. W dawnym, sowieckim stylu obłapiają się w barach i ślinią sobie policzki. W języku partyjnym nazywało się to robieniem "karpia i niedźwiedzia".

Sprawa jest o tyle żenująca, że Kuczma jest zamieszany w skrytobójstwa na swych przeciwnikach. W sprawie zbrodni, popełnionych przez OUN-UPA strona polska nie ma co liczyć na przyznanie ze strony Kuczmy, że miało miejsce ludobójstwo, w dodatku na tak ogromną skalę a oficjalne czynniki polskie prześcigają się wprost z wyszukiwaniem argumentów, dlaczego to towarzysz Kuczma "nie może" i wprost "nie powinien" tak tego wyrażać. Wyciągane są przeróżne "racje" i "argumenty", z sięganiem do powstania Chmielnickiego włącznie. A dlaczego nie do historii Grodów Czerwieńskich?

** ** **

Mimo upływu tylu dziesiątków lat nie zanosi się na to, że będzie to godnie załatwione. Nad grobami i porośniętymi przez chwasty mogiłami, z których znaczna część dawno została zrównana z ziemią, odbywa się polityczny sabat czarownic. Pamięć ofiar ustępuje - w imię "politycznej poprawności" - świadomej i celowej amnezji sił, które za nic mają moralność i prawo międzynarodowe. Doraźne interesy i towarzyskie układy znaczą dla nich więcej, niż prawda. Obyśmy tylko nie musieli czekać następnych dziesiątków lat na możliwość godnego uczczenia tych ofiar.

Romuald Bury, Polskie Jutro, 2003-06-13

powrot