60 lat temu, 11 i 12 lipca 1943 roku, w prawosławne i greckokatolickie święto Apostołów Piotra i Pawła, uzbrojone bandy Ukraińców z OUN-UPA napadły na polskie wsie na Wołyniu, mordując, paląc i grabiąc. Niewielu Polaków z zaatakowanych miejscowości uszło spod ukraińskiej siekiery, noża czy innego narzędzia zbrodni.

W tym roku mija 60 lat od zbrodni ludobójstwa na bezbronnej ludności polskiej - w większości kobietach, dzieciach i starcach - na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej, której dopuścili się Ukraińcy z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów - Ukraińskiej Powstańczej Armii. W mordach, które - biorąc pod uwagę ich okrucieństwo i wymyślność oprawców - nie mają odpowiedników, brali również udział Ukraińcy z formacji armii niemieckiej, w tym z dywizji SS Galizien. Trudno dziś ustalić dokładną liczbę ofiar tamtych zbrodni. Historycy podają szacunkowo, że w Małopolsce Wschodniej zostało zamordowanych ponad 120 tysięcy Polaków - na samym Wołyniu około 70 tysięcy. Jednak, aby uzyskać zbliżoną do rzeczywistej liczbę wszystkich polskich ofiar ukraińskiego ludobójstwa na wszystkich południowo-wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej w latach 1939-47, trzeba tę liczbę przynajmniej podwoić, co daje ok. 250 tysięcy osób.

"Wyrżnąć Lachów"

To, co się wydarzyło 11 i 12 lipca 1943 r. nie było pierwszą masową zbrodnią nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia - do takich dochodziło już od wiosny 1943 roku, a nawet wcześniej - lecz pierwszą tak precyzyjnie zaplanowaną, zorganizowaną i przeprowadzoną na tak wielką skalę. Bandy UPA działały zgodnie z czerwcową (1943 r.) tajną dyrektywą terytorialnego dowództwa UPA - "Piwnycz", wydaną przez Romana Dmytro Klaczkiwskyja - "Kłyma Sawura", która nakazywała całkowitą fizyczną likwidację ludności polskiej.

Od tej pory Polacy na Wołyniu nie zaznali już spokoju, a lipiec i sierpień tamtego roku były szczególnie krwawe. Wiktor Poliszczuk, ukraiński naukowiec, zajmujący się dokumentowaniem zbrodni ukraińskiego nacjonalizmu, przytacza zeznanie jednego z dowódców UPA Jurija Stelmaszczuka - "Rudego":

"29 i 30 sierpnia ja wraz z oddziałem w sile 700 uzbrojonych ludzi, zgodnie z rozkazem dowódcy Okręgu Wojskowego 'Ołeha', totalnie wyrżnąłem całą polską ludność na terenie rejonów hołobskiego, kowelskiego, siedleszczańskiego, mackiewskiego i lubomelskiego, dokonałem grabieży całego majątku ruchomego i spaliłem jej mienie nieruchome. W sumie w tych rejonach w ciągu 29 i 30 sierpnia 1943 roku powyrzynałem i powystrzelałem ponad piętnaście tysięcy spokojnych mieszkańców, wśród których byli starcy, kobiety i dzieci. Dokonaliśmy tego w sposób następujący: Po spędzeniu co do jednego wszystkich mieszkańców do jednego miejsca, otaczaliśmy ich i zaczynaliśmy rzeź. Następnie, gdy już nie zostało ani jednego żywego człowieka, kopaliśmy głębokie jamy, wrzucaliśmy w nie wszystkie trupy, zasypywaliśmy ziemią i, aby ukryć ślady, zapalaliśmy ogromne ogniska i szliśmy dalej. W ten sposób przechodziliśmy od wsi do wsi, aż zniszczyliśmy całą ludność - ponad 15 tysięcy ludzi". ("Geneza nacjonalizmu ukraińskiego - odmiany faszyzmu europejskiego", "Na Rubieży", nr 68/2003).

UPA mordowała Polaków i Ukraińców

- Uratowałem swoje życie dzięki temu, że miałem karabin i ostrą amunicję, inaczej bym dzisiaj nie żył - opowiada Henryk Komański, były mieszkaniec Jezioran Szlacheckich, powiat Łuck na Wołyniu.

- Byłem świadkiem śmierci swojej babci, którą wrzucono do studni, i ciotek, które zakłuto nożami w Jezioranach Szlacheckich, gdzie zostało zamordowanych około 80 osób. Pozostali na zawsze w miejscach mordu. Nie było czasu ich pochować, bo trzeba było uciekać - mówi pan Komański. Od tego czasu do końca 1944 roku uczestniczył w samoobronach w Antonówce, Skurczu i Kopaczówce na Wołyniu.

- Widziałem w swoim życiu wiele. Byłem uczestnikiem odsieczy Nieświcza, gdzie w kościele schroniło się 35 osób, których banderowcy otoczyli i trzymali w okrążeniu przez kilka dni. Jeden z miejscowych, którym udało się uciec, dotarł do Antonówki i powiadomił nas o tym. Pospieszyliśmy z odsieczą i uratowaliśmy tych ludzi w Nieświczu - wspomina Henryk Komański.

Były uczestnik samoobrony na Wołyniu nie ma wątpliwości, że nacjonalizm ukraiński był odmianą faszyzmu europejskiego.

- To była odmiana stokroć gorsza, bo jeśli Niemcy strzelali w tył głowy z broni palnej, to ci znęcali się. Dla nich morderstwo stanowiło pewien rytuał, podczas którego wydłubywali oczy, obcinali uszy, piersi, główki dzieci rozbijali o framugi drzwi czy o mur. To było straszne. Kto był świadkiem i przeżył, to do dziś pamięta. Wszyscy próbują kryć zbrodniczy charakter UPA, która była faszystowską organizacją terrorystyczną. Szczególnie oddziały bojówki Służby Bezpeky, które dokonywały najbardziej zbrodniczych akcji. Nie tylko na Polakach, ale i na tych Ukraińcach, którzy nie chcieli brać udziału w mordowaniu Polaków, odmówili służby w UPA. Prawie w każdym powiecie były takie bojówki SB, ale o tym się nie mówi - podkreśla Michał Komański.

Typowe ludobójstwo

O zbrodniach ukraińskich opowiada także Romuald Wernik, autor wielu książek o Kresach, mieszkający od 1948 roku w Londynie. Jego rodzina padła ofiarą zbrodniarzy spod znaku OUN-UPA.

- Miałem kuzynkę matki, która wyszła za mąż za Ukraińca. Żeby wstąpić do UPA, Ukrainiec musiał zamordować swoją żonę Polkę i swoje dzieci, gdyby były małe lub nie chciały pójść do UPA. Wobec tego ten Ukrainiec razem z synami zarąbali matkę i żonę we trójkę siekierami. Takich udokumentowanych wypadków jest kilkaset. To było stoczenie się w największe bagno. Tego nie można sobie nawet wyobrazić - opowiada pan Wernik.

Autor książek o Kresach przypomina, że zachował się wydany przez UPA rozkaz - wydrukowała go obecnie nawet prasa ukraińska - w którym jest powiedziane: wymordować wszystkich Polaków, nie wyłączając dzieci, bo mogą z nich wyrosnąć mściciele.

- To było typowe ludobójstwo - podkreśla Romuald Wernik.

Historyk z Wrocławia dr Aleksander Korman ustalił ponad 300 metod mordowania Polaków: obcinano nosy, uszy, wbijano gwoździe do głów, przepiłowano piłą, rozdzierano.

- Mamy zdjęcia spod Buczacza, gdzie polskie dzieci przybito po pięcioro (tzw. "wianuszki") do drzew w dużej, starej alei lipowej i nazwano to "drogą do wolnej Ukrainy". Ponadto dzieci rozdzierano za nogi. W Parośli wyrżnięto wioskę, później w domu sołtysa zebrali się oficerowie UPA, pili i jedli, ciesząc się, że Polaków "wyrżnęli". Przybili nożem do blatu stołu dwumiesięczne dziecko i wsadzili mu w usta kiszony ogórek - przypomina potworne okoliczności ludobójstwa UPA Romuald Wernik.

Ziemia przesiąknięta krwią

Podczas Mszy Świętej sprawowanej w bazylice św. Elżbiety we Wrocławiu (w sobotę, 28 czerwca) w ramach uroczystości upamiętnienia ofiar mordów na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej ks. Tadeusz Pater, Kresowianin, mieszkający obecnie w Przemyślu, pytał: "Dlaczego do tego doszło?". - Przecież to byli nasi sąsiedzi, przecież chodziliśmy do nich na święta. Były zawierane małżeństwa polsko-ukraińskie i ukraińsko-polskie - zastanawiał się. Odpowiedź brzmiała: - Zbrodnicza organizacja omamiła (...). Ideologia bardzo kąśliwa i bardzo nachalna - Dymitra Doncowa.

Na pierwszym kongresie OUN (Wiedeń - Praga, 1929-1930) ustalono "dekalog" nacjonalisty ukraińskiego. Siódme przykazanie brzmiało: "Nie zawahasz się wykonać największego przestępstwa, jeśli tego będzie wymagać dobro sprawy", a ósme: "Nienawiścią i podstępem będziesz przyjmował wrogów twojej nacji". Czyż nie tak postępowali z "wrogami swojej nacji" członkowie OUN-UPA 16-18 lipca 1943 roku w Hucie Stepańskiej? - Zwłoki zamordowanych Polaków pozostawili w miejscu śmierci, aż do całkowitego rozkładu. Zostały rozwleczone czy też zjedzone przez zdziczałe psy i drapieżne ptactwo. Wrzucano też zwłoki zamordowanych do palonych domostw, do studni. Likwidowano wokół wszelkie ślady polskości, niszcząc budynki szkolne, pomniki, napisy i inne - relacjonował ks. Pater.

Odnosząc się do wezwań o zapominanie i patrzenie w przyszłość, dodał: - Twórzmy przyszłość, ale na fundamencie prawdy. Nawiązując zaś do projektu wzniesienia w Warszawie pomnika pomordowanym, ks. Tadeusz Pater zaproponował, aby był on poświęcony dzieciom, których tyle tysięcy na Kresach Wschodnich w okrutny sposób pozbawiono życia.

Mieczysław Pabis, Nasz Dziennik, 2003-07-07

powrot