Referat omawiający ustalenia śledztwa w sprawie tzw. "obławy augustowskiej"

Referat omawiający ustalenia śledztwa w sprawie tzw. "obławy augustowskiej"
Tomasz Kamiński, prokurator Oddziałowej KŚZpNP w Białymstoku, 20.05.2003

Spotkanie Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego - "Grota" w Instytucie Pamięci Narodowej, Warszawa, 14 maja 2003 r.

Tomasz Kamiński,
prokurator Oddziałowej KŚZpNP
w Białymstoku

Referat omawiający ustalenia śledztwa w sprawie tzw. "obławy augustowskiej" wygłoszony w dniu 14 maja 2003r., na spotkaniu Klubu Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego "Grota"

Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku działając w oparciu o ustawę o Instytucie Pamięci Narodowej -Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prowadzi obecnie 92 śledztwa. Jednym z tych postępowań, dotyczącym zbrodni komunistycznych jest śledztwo w sprawie przestępstw popełnionych przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego w lipcu 1945 roku, na terenie Polski północno - wschodniej w trakcie tzw. "obławy lipcowej- augustowskiej".

Poniższe opracowanie przedstawione w formie referatu zawiera, przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z przepisów prawa odnoszących się do ujawniania informacji z toczącego się postępowania karnego , streszczenie najważniejszych ustaleń poczynionych w toku śledztwa, wskazuje jego założenie oraz kierunki, w jakich postępowanie to będzie kontynuowane.

Na wstępie należy zaznaczyć, że śledztwo w sprawie tzw. "obławy" nazywanej potocznie lipcową, augustowską lub suwalską, zostało po raz pierwszy rozpoczęte 27 lutego 1992 roku w Prokuraturze Wojewódzkiej w Suwałkach. Podstawę wszczęcia śledztwa stanowiły materiały procesowe przekazane do Suwałk z innych postępowań karnych oraz informacje dostarczone przez osoby prywatne. Tak zgromadzone dane wskazywały na fakt przeprowadzenia w lipcu 1945 roku na terenie suwalszczyzny, augustowszczyzny oraz części białostocczyzny dużej akcji masowych zatrzymań miejscowej ludności, przy czym część z zatrzymanych osób nigdy nie powróciła do domu. Operacja ta przeprowadzona została przez wojska sowieckie oraz przez współdziałające z nimi formacje polskie w postaci jednostek Wojska, Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Milicji. Działania skierowano przeciwko członkom i sympatykom Armii Krajowej oraz innych organizacji niepodległościowych.

Podjęte przez prokuraturę czynności śledcze zmierzały do potwierdzenia faktu przeprowadzenia tej operacji, jej zasięgu terytorialnego oraz ustalenia osób zaginionych w wyniku tej akcji. Śledztwo w niniejszej sprawie zostało zawieszone przez prokuraturę Wojewódzka w Suwałkach 5 listopada 1992 roku, przy czym kontynuowano czynności nie cierpiące zwłoki zmierzające do zabezpieczenia materiału dowodowego.

Materiały zawieszonego postępowania zostały przekazane według właściwości 16 października 2001 roku do Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku. Tu postępowanie zostało podjęte, zarejestrowane pod sygnaturą S 69/01/Zk i jest kontynuowane do dnia dzisiejszego.

Prowadzone w OKŚZpNP w Białymstoku czynności prokuratorskie skoncentrowano na następujących kwestiach. Ustalenia oraz przesłuchania żyjących jeszcze naocznych świadków zdarzenia, w tym także osób, które brały udział w obławie jako funkcjonariusze tak polscy jak i sowieccy. Ustalenia jednostek wojskowych, organów bezpieczeństwa publicznego i milicji, w tym także jednostek okupacyjnych wojsk sowieckich, biorących bezpośredni udział w prowadzonej akcji. Ujawnienia dostępnych w Polsce materiałów archiwalnych związanych z tym zdarzeniem, oraz dotarcie do materiałów archiwalnych za granicami Polski. Ustalenia motywów działania - powodów przeprowadzenia tej operacji na terenie Polski północno - wschodniej. Definitywnego zamknięcia listy osób zaginionych w wyniku obławy, oraz co najważniejsze ustalenie ich losów po zatrzymaniu.

OKŚZpNP w Białymstoku w oparciu o analizę przekazanego z Prokuratury Wojewódzkiej w Suwałkach materiału procesowego oraz uwzględniając poczynione w nim ustalenia przyjęła, że osoby zaginione zostały zabite, tym samym ustalono kwalifikację prawną czynu będącego przedmiotem śledztwa jako zabójstwo. Czynności śledcze zmierzają w kierunku ustalenia sprawców zabójstwa, to jest tak osób bezpośrednio popełniających ten czyn lub pomagających w jego realizacji, jak również osób odpowiedzialnych za wydanie rozkazów i decyzji które doprowadziły do zabójstwa zatrzymanych osób.

Opisując czynności prowadzone w sprawie możemy je podzielić na dwie podstawowe grupy. Po pierwsze w toku postępowania przygotowawczego jest wykonywana wszechstronna kwerenda dostępnych w Polsce archiwaliów. Materiały te możemy ogólnie podzielić na źródła dotyczące poszczególnych Powiatowych Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, właściwych dla miejsca prowadzenia obławy, źródła dotyczące Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Białymstoku, oraz Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, źródła odnoszące się do działań jednostek Wojska Polskiego. Zachowane, bądź pozyskane przez archiwa polskie z archiwów rosyjskich, materiały dotyczące jednostek Armii Czerwonej oraz NKWD, operujących na terenie Polski północno - wschodniej, a typowanych w oparciu o wcześniejsze ustalenia jako biorące udział w przeprowadzonej operacji. Analizie poddano także archiwalne źródła polskiej administracji państwowej na terenie suwalszczyzny, augustowszczyzny oraz władz wojewódzkich w Białymstoku. Materiały te zawierają informacje wytworzone przez administrację cywilną, a dotyczą poszukiwań prowadzonych przez członków rodzin osób zaginionych oraz sygnały o przestępstwach o charakterze kryminalnym jakich dopuszczali się żołnierze sowieccy. Pośrednio wskazują także na miejsce stacjonowania jednostek sowieckich.

Następną grupę stanowią czynności procesowe dotyczące osobowych źródeł dowodowych. Koncentrują się one na pozyskiwaniu zeznań przesłuchiwanych w charakterze świadków pokrzywdzonych, w tym członków rodzin osób zaginionych, osób aresztowanych w trakcie obławy, ale następnie zwolnionych, zeznań byłych funkcjonariuszy UB, żołnierzy LWP, funkcjonariuszy MO, pełniących służbę w okresie będącym przedmiotem śledztwa, oraz byłych członków organizacji niepodległościowych, którzy z racji swej ówczesnej działalności konspiracyjnej uzyskali informacje o prowadzonej w lipcu 1945 roku akcji. Informacji uzyskanych od publicystów, dziennikarzy oraz historyków, którzy z racji zainteresowania w okresie wcześniejszym tematem obławy zgromadzili dane jej dotyczące.

Przeprowadzone dotychczas czynności pozwalają na opisanie następującego stanu faktycznego. Operacja wojskowo - milicyjna na terenie Polski północno - wschodniej została rozpoczęta według danych archiwalnych 10 lipca 1945 roku, przy czym przesłuchani w sprawie świadkowie przesuwają termin rozpoczęcia obławy na dzień 8 - 9 lipca 1945r. Zakończenie akcji, według tych samych źródeł, jest datowane na 25 lipca 1945 roku, przy czym ostatni zatrzymani, a następnie zwolnieni powrócili do domów około 23 - 26 lipca 1945 r. Operacja swym zasięgiem objęła oprócz Polski północno wschodniej również obecne południowe tereny Republiki Litewskiej.

W jej realizacji wzięło udział, jak wynika to z meldunku podpisanego przez Kierownika WUBP w Białymstoku Tadeusza Piątkowskiego, około 45 tysięcy żołnierzy Armii Czerwonej. Trudno jest w chwili obecnej ocenić jaką część sił sowieckich przeznaczono bezpośrednio do działań na terenie Polski, a jaką w Litewskiej Republice Radzieckiej. Jednocześnie pozostałe materiały archiwalne dostępne w archiwach polskich wskazują, że na terenie objętym obławą działały jednostki kontrwywiadu "Smiersz", stacjonowali żołnierze garnizonu Armii Radzieckiej w liczbie co najmniej 300 na terenie Augustowa oraz 300 żołnierzy Wojska Polskiego [1] . Dane te budzą - wobec znikomej ilości wskazywanych żołnierzy - uzasadnione wątpliwość, gdyż brak jest informacji o jednostkach stacjonujących poza Augustowem, a jednostki te jak wynika to z zeznań przesłuchanych świadków bezspornie znajdowały się w powiatach augustowskim i suwalskim, rozlokowane na terenie lub w pobliżu poszczególnych wsi. Oddziały te są wskazywane tak jako wojska liniowe, jak również jako grupy wojsk wewnętrznych NKWD.

Prezentowana ilość żołnierzy polskich budzi również wątpliwości. Komunistyczne materiały archiwalne wymieniają jedynie grupę stu kilkudziesięciu żołnierzy z 1 Pułku Praskiego. Zachowane dokumenty Armii Krajowej zaprzeczają powyższym informacjom. Na ich podstawie - co wydaje się wysoce prawdopodobne - na terenie samego miasta Augustowa w czerwcu 1945 roku w związku z zaplanowaną operacją lipcową zgromadzono blisko 1300 żołnierzy sowieckich oraz znajdowało się 180 funkcjonariuszy MO i UB. [2]

W oparciu o dotychczas ujawnione dokumenty archiwalne, pierwsza informacja o rozpoczęciu obławy augustowskiej znajduję się w telefonogramie majora Wasilenko - doradcy sowieckiego UB w Suwałkach i ppor. Mossakowskiego - Kierownika PUBP w Suwałkach do pułkownika Kiriejewa -doradcy sowieckiego WUBP w Białymstoku i kpt. Tadeusza Piątkowskiego - Szefa WUBP w Białymstoku. Telefonogram sporządzono w dniu 12.07.1945 roku o godzinie 24.00. Dokument ten wskazuje tylko na datę rozpoczęcia działań, natomiast nie opisuje ich celów.

Zachowane wyrywkowe informacje na temat obławy w postaci dokumentów polskich organizacji niepodległościowych, dokumentów jednostek powiatowych UBP w Augustowie i Suwałkach wskazują, iż celem akcji było rozbicie, a następnie zniszczenie struktur, przede wszystkim Armii Krajowej oraz innych organizacji niepodległościowych. Opisywany sposób działania polegał na "przeczesywaniu terytorium" w celu zatrzymania elementów wrogich władzy komunistycznej [3] . Zatrzymywane osoby były przekazywane do dyspozycji jednostkom sowieckim. Potwierdzają to między innymi raporty i sprawozdania funkcjonariuszy UB, kierowane do WUBP w Białymstoku. Bardziej szczegółowe informacje dotyczące mechanizmów przeprowadzenia operacji uzyskano w drodze przesłuchania świadków. Wskazują oni, że po zatrzymaniu aresztowani byli umieszczani w tymczasowych, tworzonych w warunkach polowych miejscach odosobnienia, pełniących rolę obozów filtracyjnych. Zatrzymanych poddawano przesłuchaniom połączonym z biciem i torturami. Przesłuchujący, którymi byli wyłącznie oficerowie sowieccy, zmierzali do ustalenia, czy zatrzymani byli członkami Armii Krajowej, bądź innych organizacji o charakterze niepodległościowym, a także uzyskania danych innych osób należących do tych organizacji. Po upływie paru dni następowała kolejna selekcja zatrzymanych i osoby te były przewożone do nowego miejsca odosobnienia. Tam w dalszym ciągu kontynuowano przesłuchania, konfrontacje, okazania i prowadzono dalszą selekcję. Osoby co do których władze sowieckie powzięły, w swym mniemaniu uzasadnione, podejrzenie przynależności do organizacji podziemnych były przewożone do trzeciego w kolejności miejsca uwięzienia, pozostałe zaś osoby po upływie od kilku do kilkunastu dni były zwalniane do domu. Za znamienne należy uznać, iż tak pierwsze jak i drugie z miejsc odosobnienia nie były utajniane przed członkami rodzin osób zatrzymanych. Mogli oni dostarczać żywność i ubrania pozbawionym wolności, przy czym w pierwszym miejscu odosobnienia zwykle pozwalano im kontaktować się z zatrzymanymi bliskimi, w drugim zaś paczki były dostarczane za pośrednictwem strażników pilnujących więźniów. Natomiast trzecie miejsce odosobnienia było utajnione i nie znane członkom rodzi zatrzymanych. Wyjątek stanowi tu Augustów, gdzie z racji na wielkość miasta nie udało się zachować tajemnicy, co do osób tam uwięzionych. Trzeci obóz filtracyjny - miejsce uwięzienia jest także ostatnim miejscem, w którym zdołano potwierdzić w jednostkowych przypadkach obecność zaginionych. Z tych też miejsc osoby te są wywożone w nieznanym kierunku. Na podstawie informacji z zachowanych materiałów archiwalnych istnieją poszlaki wskazujące na to, iż zostali oni wywiezieni do ZSRR i tam pozbawieni życia. W oparciu o nie weryfikowalne na obecnym etapie śledztwa informacje, przekazywane przez świadków ze słyszenia, relacjonujących nie oficjalne rozmowy funkcjonariuszy UB z tego okresu można zakładać, że miejscem kaźni były okolice Grodna.

Tu należy jednoznacznie wskazać, że ustalenia śledztwa wykluczają, aby część z zatrzymanych została zamordowana i pochowana w lesie w pobliżu miejscowości Giby. Miejsce to w momencie odnalezienia w latach 80-tych masowych grobów zostało uznane przez miejscową ludność oraz członków Obywatelskiego Komitetu Poszukiwań Mieszkańców Suwalszczyzny za miejsce pochówku osób zaginionych w obławie. Jednakże jak ustalono to, w sposób nie budzący wątpliwości, znajdują się tam groby żołnierzy niemieckich. Prowadzone w tej sprawie czynności pozwoliły na ustalenie danych pochowanych, a następnie ekshumowanych tam osób i są w pełni wiarygodne.

Omawiając kwestię dotycząca jednostek użytych w operacji pacyfikacyjnej, to ustalenia poczynione w śledztwie, w oparciu o dostępną literaturę naukową, rosyjskie materiały archiwalne znajdujące się w archiwach polskich, dokumenty wytworzone przez LWP i UB wskazują, że w obławie na terenie suwalszczyzny i augustowszczyzny uczestniczyły regularne oddziały Armii Radzieckiej ze składu 1 Frontu Białoruskiego [4] , jednostki 62 dywizji strzeleckiej (piechoty) wojsk wewnętrznych NKWD dowodzonej przez generała brygady Byłaga oraz wydzielona 110 osobowa formacja 1 Pułku Praskiego dowodzona przez porucznika Sznepfa. Nadmienić należy, że rola tej jednostki była bardzo ograniczona. Za wyjątkiem samego miasta Suwałki i północnych granic powiatu suwalskiego, zamieszkiwanego w znaczącej części przez ludność litewską brak jest informacji o działaniu tego oddziału. Stwierdzić należy, że podyktowane to było obawą ze strony dowództwa LWP co do zachowania żołnierzy w przypadku działań wymierzonych przeciwko ludności narodowości polskiej i ewentualnych konfliktów z żołnierzami sowieckimi.

Sześćdziesiąta druga dywizja WW NKWD w czerwcu 1945 roku została skierowana na lubelszczyznę i białostocczyznę, w celu likwidacji oddziałów AK. Ustalono, że na terenie objętym obławą działał 385 pułk piechoty WW NKWD, wchodzący w skład tej dywizji dowodzony przez podpułkownika Klimanowa [5] .

Bezspornie działania w terenie były kierowane i koordynowane przez doradców sowieckich przy poszczególnych Powiatowych Urzędach Bezpieczeństwa Publicznego. Obecnie z tych doradców możemy wskazać w Suwałkach - majora Wasilenko, zaś w Augustowie - kapitana Wołoszenko i kapitana Wiekszyna [6] . Niezbędne jest tu podkreślenie, iż podane nazwiska są nazwiskami fałszywymi - pseudonimami, przybranymi przez te osoby w czasie ich pracy w NKWD. Doradcy sowieccy w terenie byli podporządkowani rozkazom doradcy sowieckiemu, rezydującemu przy WUBP w Białymstoku pułkownikowi Kiriejewowi.

Działania jednostek sowieckich wspomagane były przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Pomoc ta wyrażała się głownie w dwóch formach. W pierwszym przypadku na żądanie terenowych doradców sowieckich funkcjonariusze UB przekazali materiały operacyjne dotyczące struktur organizacji niepodległościowych, w tym przede wszystkim niezbędne w wykonaniu operacji dane personalne osób podejrzewanych o związki z tymi organizacjami. W drugim zaś wypadku funkcjonariusze służyli bezpośrednią pomocą podczas podejmowanych działań przez oddziały sowieckie, tak poprzez udzielanie informacji logistycznych dotyczących geografii terenu, jak również występowali jako osoby uczestniczące w identyfikacji osób zatrzymanych, tłumacze, a także brali udział w samych zatrzymaniach. Tak przekazana wiedza uzupełniła, jak należy nosić, w sposób znaczący informacje zbierane przez własne siatki agenturalne doradców sowieckich. Najdalej idącą współpracę okazał PUBP w Augustowie kierowane przez Aleksandra Kuczyńskiego. Współpraca ta była jednak jednostronna, gdyż dowództwo jednostek sowieckich nie dzieliło się uzyskanymi informacjami, nie przekazywało danych o postępach i wynikach śledztw prowadzonych przez siebie wobec osób zatrzymanych, oraz nie informowało o ich dalszych losach.

Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, wbrew obiegowym opiniom, nie daje podstaw do przyjęcia, iż funkcjonariusze UB z poszczególnych PUBP z wyłączeniem Szefów tych urzędów pozostających w bezpośrednim kontakcie z doradcami sowieckimi, posiadali świadomość co do ostatecznego celu prowadzonej w lipcu 1945 roku akcji, jakim była między innymi fizyczna eliminacja części zatrzymanych osób. Wobec braku materiałów źródłowych, zeznań świadków, nie rozstrzygnięta pozostaje także kwestia zaangażowania w operację organów centralnych państwa polskiego, a w szczególności, czy kierownictwo państwa - partii było informowane o planowanej akcji, akceptowało jej założenia, współpracowało w opracowaniu planów, czy też pozostawało jedynie obserwatorem, udzielającym żądanej przez sowietów pomocy w prowadzonej pacyfikacji. Bezspornie "obława" odpowiadała celom komunistycznego rządu, który miał ogromne problemy w prowadzaniu "nowego porządku" na tym terenie. Istniejące organizacje niepodległościowe skutecznie paraliżowały działania ówczesnych władz, zmierzające do budowy państwa komunistycznego. Tworzenie tych struktur stało się w pełni możliwe dopiero po zakończeniu obławy.

Dotychczasowe ustalenia śledztwa pozwalają na podanie, że zachowane polskie archiwalia wskazują, iż od dnia 10.07.1945r., do dnia 25.07.1945r., jednostki Armii Czerwonej, 1 pułku praskiego, NKWD oraz UBP i MO zatrzymały w sumie blisko 1878 osób. Brak jest jednak informacji jaka część z tych osób została zwolniona, jaka przekazana jednostkom sowiecki oraz kto konkretnie był zatrzymany przez jaką jednostkę. Liczba ta jest niepełna na co wskazują pozostałe zgromadzone w sprawie dowody, zwłaszcza przesłuchania świadków opisujących masowe aresztowania trwające podczas obławy. Wymienić również trzeba informacje strony rosyjskiej podającą, iż w wyniku pacyfikacji terenów Polski północno - wschodniej i części terytorium obecnej Litwy zatrzymano czasowo około 7000 osób w ramach unieszkodliwiania formacji "antyradziecko nastawionej Armii Krajowej". Potwierdzono przy tym aresztowanie części osób z tej grupy przez organy "Smiersz" 3 Frontu Białoruskiego, do dalszego śledztwa. Grupa ta liczyła 592 osoby, których dalszy los zgodnie z treścią wzmiankowanej informacji jest nie znany. Dane te są w znacznej mierze zgodne z poczynionymi w toku śledztwa ustaleniami faktycznymi. W postępowaniu przygotowawczym ustalono bowiem personalia 550 osób zaginionych, oraz potwierdzono ich zatrzymanie w wyniku prowadzonej "obławy" . Uzyskano również dane kolejnych 84 osób, wobec których należy jeszcze zweryfikować informacje o ich zaginięciu w wyniku przeprowadzanej pacyfikacji .

Gromadząc materiał procesowy przesłuchano dotychczas prawie 400 osób. Wystąpiono również do wybranych archiwów rosyjskich o udostępnienie materiałów związanych z działalnością 62 dywizji WW NKWD. Obecnie dotarcie do informacji zawartych w archiwach rosyjskich dotyczących tej formacji staje się kwestią niezmiernie pilną dla odtworzenia losów osób zaginionych w " obławie" i wskazanie miejsca ich pochówku. Fakt uczestnictwa 62 Dywizji w działaniach przeciwko polskiemu podziemiu na terenie objętym obławą nie budzi wątpliwości. Potwierdzają to dzienniki bojowe tej formacji, których częściowy zbiór znajduje się w Centralnym Archiwum Wojskowym w Rembertowie. Przy czym działająca w latach 90-tych Wojskowa Komisji Historyczna, która gromadziła materiały archiwalne z archiwów rosyjskich dla archiwów polskich, nie zdołała dotrzeć do dzienników bojowych 62 Dywizji za okres trwania obławy. Wobec braku dalszych materiałów źródłowych w Polsce, jedynie dotarcie do danych w archiwach rosyjskich może bezspornie wyjaśnić okoliczności śmierci osób zaginionych podczas obławy, a także wskazać rozkazodawców i wykonawców ich zabójstwa.

Prośba skierowana do archiwów rosyjskich, tak jak i wniosek o pomoc prawną do Prokuratury Rosyjskiej o odnalezienie i przesłanie dokumentów związanych z " obławą" pozostają jednak w mimo wielu ponagleń bez echa.

Kwestią wymagająca prowadzenia dalszych czynności śledczych jest także zaakcentowana powyżej sprawa odpowiedzialności osób z centralnych władz Państwa i partii komunistycznej w Polsce, oraz ich udziału w przygotowaniu i przeprowadzeniu operacji pacyfikującej tereny północno-wschodniej Polski.

Wyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z zatrzymaniem, a następnie zaginięciem osób aresztowanych podczas tzw. "obławy" stanowi jeden z elementów martyrologii narodu polskiego już po oficjalnym zakończeniu działań wojennych w Europie. Wskazuje na prawdziwe oblicze "nowego porządku społecznego" w Polsce Ludowej i rzeczywiste metody jego wprowadzania. Jest także kolejnym przyczynkiem w dyskusji nad legalnością wprowadzonych rządów komunistycznych i co za tym idzie "zasług" osób go reprezentujących.

[1] Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w Białymstoku (dalej Archiwum IPN Białystok), sygn. IPN Bi 019/116/1 - Charakterystyka nr 92 nielegalnej organizacji pod nazwą Armia Krajowa Obywatelska. Komenda obwodu na powiat Augustów, woj. Białostockie., k. 67.

[2] Archiwum IPN Białystok, sygn. IPN Bi 045/4, - Meldunek specjalny za miesiąc czerwiec 1945 roku podpisany przez "Tura" tj. mjr. Franciszka Szabunie, Przewodnika Rejonu C (suwalskiego) Armii Krajowej Obywatelskiej, k. 63.

[3] Archiwum IPN Białystok, sygn. IPN Bi 045/485, - Telefonogram mjr Wasilenko z dn. 12.07.1945 r., k. 28

[4] Sprawozdanie Dowództwa Okręgu Wojskowego Lublin do I Wiceministra Obrony Narodowej w sprawie walki wspólnie z NKWD ze zbrojnym podziemiem na Białostocczyźnie w okresie 20 - 30 lipca 1945 r. (w:) F. Gryciuk, P. Matusiak, Represje NKWD wobec podziemnego państwa polskiego w latach 1944 - 45, Siedlce 1995, s. 177 - 178; Centralne Archiwum Wojskowe Warszawa - Rembertów (dalej CAW Warszawa), sygn. III.8.27 Sprawozdanie z działalności 1 Dywizji Piechoty za III dekadę miesiąca lipca 1945 r.. do Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, k. 135.

[5] CAW Warszawa, sygn. VIII.800.36.26 - Notatki służbowe dot. dyslokacji WW NKWD, działań bojowych, wyników operacji przeciwko zbrojnemu podziemiu na poszczególnych frontach, w okręgach wojskowych. Schematy organizacji i reorganizacji WW NKWD za okres od 01.01.1945 r. - 12.11.1946 r.; W. Roman, Działalność wojsk NKWD przeciwko polskiemu podziemiu w świetle dokumentów sowieckich (w:) Zbrodnie NKWD na obszarze województw wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej pod red. B. Polaka, Koszalin 1995r., s. 205.

[6] Archiwum IPN Białystok, sygn. IPN Bi 019/116/1, op. cit., k. 60.

15.05.03

Tomasz Kamiński, IPN, 2003-05-20

powrot