Środowisko naukowe Krakowa, jak i ta część opinii publicznej została zbulwersowana opublikowaną niedawno, nieznacznie poprawiona pracą doktorską Anetty Rybickiej p.t. "Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej. Kraków 1940-45"- wyd. Warszawa 2002, wyd. I, ss.166, nakład 400 egz. Wydanie książki sfinansował Komitet Badań Naukowych. Można by pominąć milczeniem "badania naukowe" autorki, ale niedawno ukazał się we "Wprost" niesmaczny tekst autorstwa Sławomira Sieradzkiego ( czyżby nowy pseudonim porwanego kilka lat temu przez UFO dziennikarza "Wprost" Sławomira Maca?), p.t. Instytut kolaboracji. Postawiona, za pracą A. Rybickiej teza o "czynnym wspieraniu niemieckiej propagandy w dziele eksterminacji Żydów" stanowi poważny zarzut wobec prof. Małeckiego. Dotarłem, zatem do "pracy" A. Rybickiej a w niej kolejne nazwiska: prof.prof. Władysław Semkowicz, Franciszek Bejgowicz, Jadwiga Janikowska, Franciszek Sławski, którzy wg. autorki byli najbliższymi współpracownikami Josefa Sommerfelda, szefa tzw. sekcji żydoznawczej. Ale to nie wszyscy wymienieni przez A.Rybicką "kolaboranci". Są jeszcze nazwiska prof.prof. Tadeusz Nowak, Tadeusz Ulewicz, Tadeusz Broniewski, Przemysław Dąbkowski, Józef Mitkowski, Maria Wusiatowska, Jan Gojski, Józef Skoczek, Bronisław Kocowski, Marian Plezia.

Autorka pracy popełniła szereg błędów, poczynając od tak "drobnych" jak informacja o bazie materialnej Instytutu. Informacje o Ostinstytucie są fałszywe, bowiem dyr. Coblitz miał swój gabinet Collegium Nowodworskiego a nie w Collegium Novum. Ale mniejsza o szczegóły. Rzuca się w oczy realizacja z góry założonej tezy- dokumenty niemieckie są wiarygodne, a oświadczenia profesorów, komisji badającej po wojnie działalność Ostinstytutu, czy prokuratury są niewiarygodne, bo są "wybielaniem" z politycznych powodów - władza ludowa potrzebowała profesorów do uwiarygodnienia siebie.

Jak to "uwiarygadnianie" wyglądało dowiedziałaby się autorka, gdyby oczywiście taka była jej teza wiodąca (mowa tu o obiektywnej prawdzie), gdyby przejrzała archiwa bezpieki a tam nazwiska prof.prof. W. Lipińskiego, powieszonego w celi we Wronkach, Grzybowskiego, zakatowanego w więzieniu na Mokotowie,Tarnawskiego zamordowanego w więzieniu i wielu innych. A wówczas teza o wybielaniu nie utrzymałaby się.

Odnosi się wrażenie, że praca chce zdyskredytować działalność podziemnego uniwersytetu, co wbrew autorce jednak było faktem. A przytoczone bez komentarza takie stwierdzenie z dochodzenia przeciw prof. Małeckiemu, "wypadałoby Sądowi pozostawić ocenę, czy działanie podejrzanego i jego pracę w Instytucie uważać jedynie za pracę ideową w interesie Narodu Polskiego, czy też za działalność oportunisty, który w oczywistym interesie współpraciował z okupantem, a przez udział w tajnym nauczaniu i kontakty z profesorami Kutrzeba i Szaferem zabezpieczał sobie na wszelki wypadek przyszłość".

Ale autor tych słów do ministra, prokurator Trembałowicz pisze dalej : "Fakt przystapienia do pracy w antypolskiej instytucji prof. Małeckiego mógł zdezorientować i zgorszyć opinie publiczną. Praca w Ostinstitucie na zlecenie władz uniwersyteckich i wywiązywanie się przez Małeckiego z tych zadań, tj. akcji penetracyjnej i wywiadowczej na terenie instytutu, paraliżowania planów, zamierzeń i akcji instytutu, ochrony polskiego mienia zagarniętego przez instytut, organizowanie tajnego nauczania pod płaszczykiem pracy dla instytutu i częściowo w jego lokalach, udziału w tajnym komitecie spisko-orawskim przeciwdziałającym nacjonalistycznym zakusom faszystów słowackich wobec ludności polskiej."

Nie ma w pracy A.Rybickiej dostępnych w archiwach zeznań prof. Kutrzeby i prof. Szafera, którzy stwierdzili wprost, że Małecki został oddelegowany do pracy w Instytucie dla "ochrony polskich interesów i przeciwdziałania akcji niemieckiej".

Co ciekawe, nie ma w pracy doktorskiej żadnej wzmianki o sporządzonym przez prof. Szafera w 1945 roku sprawozdaniu z działalności tajnego uniwersytetu ani też dostępnego przemówienia prof. Szafera wygłoszonego na otwarcie roku akademickiego w 1945 roku: "W tym miejscu chce wyjaśnić, dlaczego organizatorem tajnego nauczania uniwersyteckiego został jeden z młodszych kolegów, nie zaś któryś z profesorów starszych, byłych rektorów lub dziekanów. Stało się to przede wszystkim, dlatego, że nikt inny tylko właśnie prof. Małecki wykazał w tym kierunku najżywszą inicjatywę, po wtóre zaś, dlatego, że on właśnie budził u niemieckich władz mało podejrzeń, gdyż był pracownikiem ostinstytutu... Nikt, poza szczupłym gronem wtajemniczonych, nie wiedział także, że wszedł on tam nie dobrowolnie, lecz za zgodą i na polecenie polskich władz akademickich, aby spełnić ważne zadania...Prof. Małecki...zasłużył się dobrze nie tylko Uniwersytetowi, ale całemu Narodowi Polskiemu."

Ale odniesienia do powyższych słów trudno szukać w pracy A.Rybickiej. Odnoszę wrażenie, ze autorka z uporem godnym lepszej sprawy, chce dowieść, że tajnego uniwersytetu nie było, czego dowodzi uporczywe pomijanie tego faktu, a zastępowanie go ogólnym pojęciem "tajne nauczanie". Tam, gdzie wspomina o złożonych przed prokuratorem zeznaniach prof.prof. Kutrzeby i Szafera, autorka formalnie im nie zaprzecza, nie kwestionuje także relacji prof. Urbańczyka o zaangażowaniu prof. Małeckiego w tajnym uniwersytecie, ale opatruje to zawiłymi i niezbyt logicznymi komentarzami, z których absolutnie niż nie wynika, poza komentarzami, że Niemcy kontrolowali prace Małeckiego i innych nad słownikiem języka polskiego zawierającym zapożyczenia z języka niemieckiego. Jak to wyglądało mówił dla GW z dnia 29.03.03 prof. Ulewicz, który stwierdził, że praca nad słownikiem była pozorowana i polegała na przepisywaniu słownika Korbuta z 1927 roku. Ta wersja znajduje potwierdzenie w aktach prokuratury z powojennego śledztwa, w których znajdziemy stwierdzenie sekretarki instytutu pani Marii Kydryńskiej, która potwierdza, że od prof. Małeckiego otrzymała polecenie przepisywania słownika Korbuta. A jeśli już wymieniamy nazwisko pani Marii Kydryńskiej, to obawiam się, ze jakiś "twórca" wyciągnie stąd wniosek, że Jan Paweł II także kolaborował, bo: znał panią Kydryńska, korzystał z jej pomocy po śmierci ojca, a poza tym był robotnikiem, w Solwayu.

Autorka opiera się na źródłach niemieckich, nie wnikając w mentalność funkcjonariuszy państwa totalitarnego, którzy za wszelka cenę usiłują udowodnić swą przydatność, stąd rozmaite ausgezeichnet w ocenie podległych polskich pracowników. Charakterystyczne dla całej tezy pracy jest podejście autorki do wybitnej postaci nauki, jaka był niewątpliwie prof. Semkowicz. Przyznaje, że prof. Semkowicz był jednym z najdłużej przetrzymywanych w Sachsenhausen jako "deutschfeindlich", ale zaraz po tym tonem inwektywy oznajmia, że "znamienne" jest, że w długim procesie uwalniania prof. Semkowicza uczestniczyli niemieccy profesorowie. Takie rozumowanie przypomina ton perelowskiej propagandy i tony, które przebijają się w dyskusjach dot. ratowania Żydów, gdzie niejednokrotnie padały stwierdzenia, ze i owszem Polacy ginęli niosąc pomoc Żydom, ale zginęło ich mało.

Nic zatem dziwnego, że po publikacji we "Wprost" rektor Uniwerytetu Jagiellońskiego zapowiedział wniesienie sprawy do sądu przeciwko redakcji tygodnika. Ale oprócz tego 12.04.03 w Polskiej Akademii Umiejętności odbyła się dyskusja dotycząca pracy Anetty Rybickiej. Znamienne, że autorka, promotor pracy doktorskiej prof. Marian Wojciechowski - nawiasem mówiąc, znając działalność prof. Wojciechowskiego w czasach PRL trudno dziwić się, że został promotorem tej pracy. Nie przybyli również dwaj z trzech recenzentów pracy, w osobach prof. Bartodzieja z UW i prof. Klausa Zimmera - Dyrektora Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Przybył prof. Henryk Olszewski z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Na dyskusje przybyło 600 osób, a więc więcej niż wynosi nakład książki. Dyskusję otworzył prof. Andrzej Biała, prezes Polskiej Akademii Umiejętności słowami:

"Wszyscy czujemy, że nie chodzi tu tylko o historię, bo faktycznie będziemy dyskutować o honorze i dobrym imieniu ludzi"

Prof. Chwalba, autor "Dziejów Krakowa" obejmujących lata 1939 - 45, zarzucił A.Rybickiej m.in., że, choć stawia zarzut kolaboracji polskim naukowcom, to nie dość, że nie potrafiła tego udowodnić, to nawet, mimo bogatej na ten temat literatury, nie zdefiniowała pojęcia kolaboracji. Poważnym zarzutem pracy jest jej nierzetelność w wykorzystaniu dokumentów (powyżej wykazałem, że dostępne dokumenty były przez autorkę wykorzystywane zg. z założoną tezą, a nie w zgodzie z poszukiwaniem prawdy obiektywnej- przy. wł). Zarzut najpoważniejszy związany jest z brakiem kontaktu autorki z żyjącymi uczestnikami tamtych czasów, którzy pracowali w Instytucie. "Nie można pisać o ludziach i nie rozmawiać z nimi" - stwierdził prof. Grodziski.

Najostrzej brzmiało stwierdzenie prof. Dybiec, który wręcz stwierdził, że "Autorka fałszowała źródła, dobierała dokumenty ze swoją wolą". W dyskusji udział wzięli byli pracownicy Instytutu i nie usprawiedliwiali swojego wyboru. Prof. Ulewicz, którego wystąpienie wywołało burzę oklasków stwierdził, że autorka "bała się przyjechać, bo nie jest w stanie udowodnić lansowanej przez siebie tezy". Naukowiec, zdaniem profesora, ma prawo do stawiania w wątpliwość faktów, nie ma prawa unikać dyskusji, chyba, że cała praca powstała w złej intencji. Profesor Ulewicz opowiedział zebranym o swoim udziale w wydawnictwach podziemnych, gdzie wydawał tomik wierszy, był autorem wydrukowanej w instytucie ulotki skierowanej do żołnierzy niemieckich, wykładał w tajnym uniwersytecie dzieje kultury polskiej. Ale to autorka "paszkwilu na UJ i na Polaków" jak stwierdził prof. Buszko, wiedziałaby, gdyby zapoznała się z relacją Alfreda Zaręby w czasie wojny studenta polonistyki tajnego uniwersytetu zamieszczoną w "Alma Mater w podziemiu" i w "Ne cedat Academia".

Rybicka, na str. 153 swojej pracy określa pracowników Ostintitutu jako podejrzanych o kolaborację, ale już kilka wierszy dalej stali się oni dla niej kolaborantami. W niewybredny sposób piętnuje też PAU i stwierdza z wyższością, że "rektorzy najpoważniejszych uczelni, jak i członkowie PAU bronili kolaborantów z obawy, by nie doszło do absurdalnej sytuacji, kiedy to oni musieliby się sami bronić przed domagającym się wyjaśnień ministrem oświaty". Trudno o bardziej pokrętną logikę, zważywszy, że "wiarygodnymi" dowodami dla autorki są jedynie źródła niemieckie i obszernie przy powyższej sprawie cytowana filipika Mmaksymiliana Stattera, skrajnie lewicowego PPS-owca, reżimowego propagandysty, który "szedł w zawody" z innym propagandystą z PPR-u, Józefem Sieradzkim. Gdyby autorka zechciała zapoznać się z rodowodem politycznym Stattera, to być może nie uważałaby jego tekstów za wiarygodne źródła. Ze strony dowodów podziemnych uznała autorka jedynie raport sporządzony przez wojskowe władze AK - Inspektorat AK "Tama" (Tarnów) sporządzony dla Komendy Głównej AK w Warszawie, gdzie poddano krytyce działalność osób zatrudnionych w Instytucie. Ale nie starczyło autorce uczciwości, aby przytoczyć raport wyjaśniający, który wskazywał na dyrektywy okręgu krakowskiego AK w tej sprawie i które to wyjaśnienie zostało przyjęte przez KG AK. Zresztą wystarczyło udać się do Muzeum AK, gdzie te dokumenty się znajdują. W przytoczonym przez autorkę oświadczeniu prokuratora Trembałowicza, ten ostatni miał tyle poczucia przyzwoitości, a zważmy, w jakim to się działo okresie, że wnioskował o ustalenie przez sąd winy lub niewinności prof. Małeckiego. Rybicka takich wątpliwości nie miała, sama ustanowiła się sądem i sama wydała wyrok.

Mnie osobiście nasuwa się pewna refleksja, która z pewnością zostanie odczytana opacznie przez wyznawców "politycznej poprawności". Otóż od jakiegoś czasu mamy do czynienia z atakiem na Polskę i Polaków, a dotyczył ten atak dotychczas takich spraw jak: lansowanie poglądu o "polskich obozach koncentracyjnych", "dowody" na udział mieszkańców wsi i miasteczek oraz AK, NSZ, BCh w eksterminacji ludności żydowskiej. Zdumiewający jest fakt powoływania się na "autorytet" prof. Michaela Foedrowitza ("Wprost"), który usiłuje wykazać, że Polacy podczas okupacji sami się wymordowali, a teza o agenturalności AK, tak bliska środowiskom związanych z elita władzy lat 1944-56, zupełnie dyskwalifikuje tego pana jako naukowca, a osoby czerpiące z jego bibliografii za wiarygodne uchodzić nie mogą. Przecież, po publikacjach Grossa, niemiecki "Die Welt" pisał, że "oto na naszych oczach upada mit bohaterskich Polaków". Ale dotychczasowe ataki ograniczały się do polityków, żołnierzy podziemia, ze przypomnę tu paszkwil dot.Powstania Warszawskiego autorstwa red. Cichego, który został zamieszczony w GW w 1995 r.

Teraz należy Polakom odebrać wiarę w uczciwość ludzi nauki, nie tych, o których rzeczywiście nieuczciwą działalność potykamy się, co chwilę obecnie, ale tych, którzy swym życiem świadczyli o patriotyzmie i kryteriach etycznych. Tym łatwiej to przychodzi, ze większość z nich nie żyje, a z tymi, którzy żyją, jak pokazała to w swojej pracy A.Rybicka, nie trzeba się liczyć. Bo przecież odebranie Polakom ich dumy z przeszłości, zohydzenie ludzi nauki pozbawi nas punktu odniesień moralnych. Czy dziwią dziś ataki na ludzi nauki, bohaterów ostatniej wojny, na tych ludzi Kościoła, którzy usiłują zachować w ludziach poczucie polskości?

Praca Rybickiej dobrze wpisuje się w słowa Bismarcka wypowiedziane do przywódców HAKATY: "Odbierzcie Polakom ziemię i historię a przestaną być Narodem".

Czy rzeczywiście musimy doprowadzić do ostateczności, aby zrozumieć grę naszych wrogów?

Podkreślenia w tekście pochodzą od Redakcji Naszej Witryny

Ireneusz Lisiak, Nowa Myśl Polska, 2003-05-03

powrot