NASZ DZIENNIK
Sobota-Niedziela, 12-13 kwietnia 2003, Nr 87 (1583)
Naród bez elit
W dniu 14 października 1992 r. prezydent Rosji Borys Jelcyn ujawnił tajny rozkaz Stalina dla NKWD z 5 marca 1940 r. w sprawie egzekucji 22 tysięcy polskich jeńców wojennych, przebywających w obozach sowieckich. Niedawno, przy okazji 50. rocznicy śmierci Stalina, w wielu publikacjach prasowych zwracano uwagę na niezwykłą zbieżność dat: Stalin umarł 13 lat po wydaniu tego zbrodniczego rozkazu, dokładnie 5 marca!
Kiedy 13 kwietnia 1943 r. Niemcy ogłosili, że w lasku pod wsią Katyń niedaleko Smoleńska wojska niemieckie odkryły masowe groby oficerów polskich wziętych do niewoli przez Sowietów jesienią 1939 r., początkowo nikt nie uwierzył. W okupowanej Polsce przypuszczano, że to nowe kłamstwa propagandy Goebbelsa. Gdy jednak zaczęto publikować zdjęcia odkrytych grobów z tysiącami ciał równo ułożonych jedno obok drugiego - ludzi z rękoma spętanymi drutem kolczastym, zamordowanych strzałem w tył głowy; kiedy zaczęto publikować nazwiska tych, którzy znaleźli się w sowieckiej niewoli i nagle wiosną 1940 r. zaprzestali korespondencji z rodzinami; kiedy dowództwo Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie zaczęło dochodzić, że zamordowani to oficerowie, których nadaremnie poszukiwano na bezkresnych przestrzeniach sowieckiego imperium, by powołać ich do służby w pozbawionej kadr oficerskich armii generała Władysława Andersa - bolesna prawda dotarła do świadomości Polaków.
Niemcy zrobili wszystko, by nadać sprawie Katynia jak największy rozgłos. Czynili to oczywiście we własnym interesie. Chcieli zdobyć Polaków przeciwko Sowietom w wojnie na Wschodzie. Te rachuby na nic się jednak zdały. Aresztowany w Warszawie dowódca Armii Krajowej generał Stefan Grot-Rowecki odmówił współpracy i zginął w obozowym bunkrze Sachsenhausen.
Niemcy powołali międzynarodową komisję, która na podstawie ekspertyzy przeprowadzonej metodami medycyny sądowej orzekła, że zbrodni dokonano w kwietniu-maju 1940 r., a nie po zajęciu tych terenów przez wojska niemieckie. Upadła teza propagandy sowieckiej, że to Niemcy winni są zbrodni. Przewodniczący komisji, dr Franciszek Naville, profesor medycyny sądowej w Genewie, autorytet w zakresie medycyny sądowej, także po wojnie, już bez oskarżeń o naciski ze strony Niemców, potwierdził rzetelność raportu, dodając przy tym: "Nie jestem politykiem. Uważałem, że spełniam mój obowiązek, uczestnicząc w ekspertyzie mającej za zadanie rzucić trochę światła w wiadomej sprawie (...). Jeśli kraj jakiś został zmiażdżony prawie równocześnie przez armie swoich dwu potężnych sąsiadów, jeśli dowiaduje się on, że zamordowano około 10.000 jego oficerów - jeńców, którzy nie popełnili żadnej innej 'zbrodni' jak ta, że bronili swego kraju; jeśli stara się on dowiedzieć, w jakich warunkach mogło się to stać, nie byłoby rzeczą przyzwoitą żądać zapłaty za udanie się na miejsce i staranie o to, by podnieść rąbek zasłony otaczającej jeszcze dotąd okoliczności czynu tak potwornej podłości i tak przeciwnego wojennym obyczajom". Równocześnie w Katyniu pracowała komisja Polskiego Czerwonego Krzyża, która doszła do tych samych wniosków, co komisja Naville'a. Mimo starań sowieckich prokuratorów zbrodni katyńskiej nie ośmielono się wymienić wśród zbrodni hitlerowskich zapisanych w wyroku Trybunału Norymberskiego. Jednocześnie Zachód nabrał wody w usta i w imię dobrych stosunków z Sowietami nawet po wojnie uczestniczył w wyciszaniu sprawy katyńskiej. Dopiero 13 kwietnia 1990 r. prezydent Rosji Michaił Gorbaczow potwierdził oficjalnie, że winne zbrodni są tajne służby sowieckie.
Mordowano metodycznie, według planu. Sowiety przeprowadzały na Polsce - już od jesieni 1939 r. - operację "obezhołowienia", czyli "odcięcia głowy". Chodziło o wymordowanie członków polskich elit: oficerów, lekarzy, nauczycieli, by pozbawić Naród przywództwa i łatwiej go sobie podporządkować. Czynili to w porozumieniu z hitlerowcami (zanim wybuchła wojna niemiecko-sowiecka w czerwcu 1941 r.), którzy prowadzili dokładnie taką samą politykę wobec najbardziej świadomych swej polskości obywateli Rzeczypospolitej.
Czy groźba "obezhołowienia" została raz na zawsze odsunięta od Polski? Czy może przybrać inną postać niż jawna zbrodnia?
W oczekiwaniu na cud Zmartwychwstania pomyślmy dziś raz jeszcze o Katyniu. Pomyślmy o naszych rodakach zabijanych jak zwierzęta, na obcej ziemi, z dala od rodzin, w bezdennej rozpaczy, w czasie gdy ziemię pokrywała pierwsza wiosenna zieleń, symbol nadziei i odrodzenia życia.
Jeśli zapomnę o nich, Ty, Boże na niebie, zapomnij o mnie...
Piotr Szubarczyk


www.naszdziennik.pl

Płacz i modlitwa
Fragment dziennika por. Zdzisława Peszkowskiego, oficera 1 Pułku Ułanów Krechowieckich w Armii Polskiej gen. Andersa

Jest czwartek 15.IV.1943 r. 1323 dni wojny
Jestem pod wrażeniem tej strasznej wiadomości, którą komunikat podał, mianowicie o straceniu wszystkich tych, których wywieziono z Kozielska, Starobielska, Ostaszkowa. Był tam i stryj pułkownik Edward ze Stryja, Kudelski Merek i wielu, wielu innych, pułkownik Wania, Julek Bakoń, Bezucha Zygmunt i tylu, tylu innych, Michalski. O, jak b. dużo. Wprost wierzyć się nie chce, nie może pomieścić w głowie, by oni mogli nie żyć. Tylu było tak kochanych i bliskich. Boże, to chyba niemożliwe. Wieczorem radio nam podawało, że już jakoby 20 tysięcy było. Straszne to i niewiarygodne. Ile łask Bóg nam zesłał, że żyjemy i to wśród atmosfery przyjemnej, możemy coś ze siebie dać dla Polski. Nie chce się wprost wierzyć, by tak miało być. Boże, Boże. Mimo woli na myśl przychodzi cały obraz pobytu w tej krainie największego szubrawstwa, na jakie człowiek może się zdobyć. Straszne to jest i o pomstę do nieba woła.
Miałem służbę do 3-ciej.

Piątek 16.IV.1943 r. 1324 dni wojny
Zdziwiliśmy się, że było nas 9 ocalonych. Był też i Józef Czapski. Pustynia Iraku usłyszała nasz płacz i modlitwę. Boże, daj im niebo.


www.naszdziennik.pl

Kazimiera Iłłakowiczówna
Matka Boska Katyńska

Nad Katyńskim lasem - miesiąc,
nad Katyńskim piaskiem szelest,
zeszła tam Pani Niebios, ściele
się ku niej ziele,
piołuny gną liście srebrne całe,
żeby po nich stąpała.

Przystanęła cała w świetle,
rozpostarła płaszcza połę,
nabiera do niej piasku
z Katyńskiego krwawego dołu,
nabiera go płynnego jak srebro,
żeby go zabrać do Nieba.

Pyta się Jej księżyc biały, na co Jej
ten piasek krwawy?
Mówi mu Pani Niebios:
"Uleczę nim świat cały
Miłość poległa w bitwach:
Potrzebna wielka Relikwia".


www.naszdziennik.pl

PRL na straży kłamstwa
Fragmenty tajnych materiałów cenzury PRL, wywiezionych w 1976 r. do Szwecji przez Tomasza Strzyżewskiego:

"Przy ocenie materiałów na temat śmierci polskich oficerów w Katyniu należy kierować się następującymi kryteriami:
1. Nie wolno dopuszczać jakichkolwiek prób obarczania Związku Radzieckiego odpowiedzialnością za śmierć polskich oficerów w lasach katyńskich.
2. W opracowaniach naukowych, pamiętnikarskich, biograficznych można zwalniać sformułowania w rodzaju 'rozstrzelany przez hitlerowców w Katyniu', 'zmarł w Katyniu', 'zginął w Katyniu'. Gdy w przypadku użycia sformułowań w rodzaju 'zginął w Katyniu' podawana jest data śmierci, dopuszczalne jest jej określanie wyłącznie po lipcu 1941 r.
3. Należy eliminować określenie 'jeńcy wojenni' w odniesieniu do żołnierzy i oficerów polskich internowanych przez Armię Czerwoną we wrześniu 1939 r. Właściwym określeniem jest termin 'internowani'. Mogą być zwalniane nazwy obozów: Kozielsk, Starobielsk, Ostaszków, w których byli internowani polscy oficerowie, rozstrzelani później przez hitlerowców w lasach katyńskich.
4. Nekrologi, klepsydry, ogłoszenia o nabożeństwach zgłoszonych w intencji ofiar Katynia oraz informacje o innych formach uczczenia ich pamięci mogą być zwalniane wyłącznie za zgodą kierownictwa Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk.
Niniejszy zapis przeznaczony jest wyłącznie do wiadomości cenzorów. Przy ewentualnych wykroczeniach nie wolno się na niego powoływać ani ujawniać jego istnienia. (14 I 1975 r.)".
Psz


www.naszdziennik.pl

Krwawiąca rana Narodu
W dniu 13 kwietnia 1943 roku o godzinie 7.15 radio w Berlinie nadało następującą wiadomość: "Ze Smoleńska donoszą, że miejscowa ludność wskazała władzom niemieckim miejsce tajnych egzekucji masowych, wykonanych przez bolszewików. GPU wymordowała 10 tysięcy polskich oficerów. Władze niemieckie udały się do miejscowości Kosogory, będącej sowieckim uzdrowiskiem, położonym 16 kilometrów na zachód od Smoleńska, gdzie dokonały straszliwego odkrycia...".

40 minut po komunikacie niemieckim tego samym dnia - 13 kwietnia 1943 roku - radio moskiewskie Moskwa I podało kontrkomunikat, sprowadzający się do stwierdzenia, między innymi, że "Niemcy odkryli pod Smoleńskiem dawne stanowiska archeologiczne
- 'Cmentarzysko Gniezdowaja'". Komunikatu tego nigdy nie sprostowano.
W dniu 14 kwietnia obiegły świat następne komunikaty, w których propaganda zarówno Goebbelsa, jak i Andrieja Wyszyńskiego nie szczędziły sobie epitetów, prześcigając się w formułowaniu kłamstw i zarzutów. Tak powstało Kłamstwo Katyńskie, od którego Rosjanie odżegnali się jednozdaniowym komunikatem dopiero 13 kwietnia 1990 roku, prawie pół wieku później. Ale prawdą jest, że Niemcy i alianci wiedzieli o znalezisku znacznie wcześniej.
1. Na początku czerwca 1940 roku dotarł do premiera Churchilla raport rotmistrza w stanie spoczynku Koźlińskiego - byłego właściciela Katynia, który widział 18 maja 1940 roku rzucanie ciał do dołu śmierci nr 8.
2. Plany mordu katyńskiego zostały uzgodnione z gestapo na III Konferencji Metodycznej Gestapo - NKWD w Zakopanem, trwającej 6 tygodni, począwszy od 20 lutego 1940 roku.
3. W lipcu 1942 roku 10 polskich robotników z Bauzugu 2005, w oparciu o informacje od miejscowej ludności, wykopali zwłoki polskiego majora i kapitana z dołu śmierci nr 2.
4. Na podstawie powyższych informacji gestapo i niemiecka Policja Polowa rozpoczęły 18 lutego 1943 roku prace ekshumacyjne w Katyniu. Do 13 kwietnia 1943 roku wydobyto już ponad 400 ciał.
Ekshumację niemiecką w Kosogorach prowadziła Komisja Techniczna Polskiego Czerwonego Krzyża (głównie dr Wodziński). Do 3 czerwca 1943 roku wydobyto łącznie 4254 ciała, a dr Wodziński dokonał w tym czasie 2800 identyfikacji.
Prace polowe KT PCK wizytowała, w ostatnich dniach kwietnia 1943 roku, Komisja Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Katyń stał się miejscem 115 wizyt i wycieczek organizowanych przez Niemców, na które przywożono jeńców angielskich, amerykańskich, mieszkańców i działaczy polskich miast oraz miast Francji i Niemiec. Uroczystości pochówku w bratnich mogiłach po ekshumacji niemieckiej celebrował ksiądz kanonik Jasiński z Krakowa, a szczegółowe reportaże i raporty pisali: pisarz Ferdynand Goetel, pisarz Józef Mackiewicz, dziennikarze portugalscy, francuscy i amerykańscy.
Od tego momentu zaczęła się 50-letnia perwersja prawdy. Od samego rozpoczęcia ekshumacji Niemcy, a szczególnie biuro Goebbelsa, opracowali szczegółowy plan i wydatkowali duże pieniądze na antysowieckie wystawy, między innymi w Lyonie i Marsylii. Także podczas bitwy pod Monte Cassino Niemcy zrzucali ulotki katyńskie, usiłując osłabić morale polskiego żołnierza.
Dnia 15 kwietnia 1943 roku gen. Władysław Anders (były dowódca Armii Polskiej w ZSRS i ówczesny dowódca Armii Polskiej na Wschodzie) wysłał do ministra obrony narodowej w Londynie następującą depeszę radiową:
"Od wyjścia z więzienia starałem się o odnalezienie naszych żołnierzy ze Starobielska, Kozielska i Ostaszkowa. Otrzymywałem od władz sowieckich stale wymijające odpowiedzi. Naczelny Wódz, będąc w Moskwie, interpelował osobiście Stalina, na co otrzymał odpowiedź, że prawdopodobnie oni uciekli. Ze swej strony przez cały czas pobytu w ZSRS robiłem usilne starania u wszystkich władz sowieckich do Stalina włącznie, by się cośkolwiek o ich losie dowiedzieć. Posyłałem ludzi we wszystkie strony dla odszukania... W rozmowach prywatnych niektórzy dygnitarze sowieccy wypowiadali się, że w tej sprawie popełniono 'rokowuju oszybku'. Wiadomości, które do nas napływały, twierdziły, że część naszych oficerów została rozmyślnie zatopiona w Oceanie Lodowatym. Jest jednak zupełnie możliwe, że wywiezieni z Kozielska zostali zamordowani pod Smoleńskiem. Część nazwisk podanych przez radio niemieckie figuruje w naszych kartotekach. Faktem jest, że ani jeden z 8300 oficerów z obozów w Kozielsku i Starobielsku oraz 4000 podoficerów żandarmerii i policji z obozu w Ostaszkowie do armii nie dołączył. O żadnym z nich, pomimo największych ze strony naszej wysiłków, nie uzyskaliśmy najmniejszej wiadomości. Jesteśmy od dawna najgłębiej przekonani, że wszyscy oni nie żyją i zostali celowo wymordowani. Pomimo to ogłoszone rewelacje niemieckie wywołały olbrzymie wrażenie i ogromne oburzenie. Uważam za konieczne wystąpienie Rządu w tej sprawie, celem uzyskania oficjalnych wyjaśnień sowieckich, tym bardziej że nasi żołnierze są przekonani, że i reszta naszych ludzi w Sowietach zostanie zniszczona".
To są fakty, i od chwili odkrycia tych grobów rozpoczął się obłędny taniec kłamstwa, przekrętów, oszczerstw. Słowo "Katyń" stało się symbolem nazwanym po prostu "perwersją prawdy". Każdy dzień coraz bardziej odsłaniał kształty kłamstwa. Kiedy rząd polski w Londynie domagał się wyjaśnień, aby oczyścić Rosjan z "pomówień niemieckich", został oskarżony przez Sowietów o współpracę z Niemcami.
Przez długie 50 lat Sowieci robili wszystko, aby udowodnić, że Katyń jest dziełem faszystów - Niemców, cały ten czas utrzymując wersję mordu oficerów polskich przez Niemców jako oficjalną. I dopiero 13 kwietnia 1990 roku na Kremlu, w Wielki Piątek Gorbaczow oświadczył, że mord polskich oficerów był dziełem NKWD.
Od tego dnia rząd polski, polskie władze państwowe, rodziny pomordowanych i Polska nigdy nie usłyszeli żadnych słów przeprosin. Co gorsze, w swojej perwersji prawdy Sowieci uknuli antykatyński spisek, sugerując, że Polacy wymordowali rosyjskich jeńców wojennych po zwycięstwie nad bolszewią w 1920 roku. Komisje historyczne polsko-rosyjskie badały i stwierdziły, że to nie jest prawda. Za ludobójstwo, które mieści się w liczbie 2,5 miliona ludzi, wymordowanych w najstraszniejszy sposób, nie było Norymbergii II.
Jako kapelan pomordowanych na Wschodzie, kapelan Federacji Rodzin Katyńskich i ocalały jeniec Kozielska jeszcze raz apeluję do władz mojej umiłowanej Polski, do prawników, do tych wszystkich, którzy ciągle opłakują stratę swoich bliskich o dogłębne rozliczenie się w prawdzie historycznej. Trzeba wszystko uczynić, aby ta krwawiąca rana naszego Narodu mogła się zagoić, bo "Kto nie szanuje historii i nie ceni przeszłości, ten nie jest godzien szacunku ku teraźniejszości, ani nie ma prawa do przyszłości", ostrzega nas Marszałek Józef Piłsudski.
60 lat tragicznej znieczulicy z naszej strony, jakiegoś lęku domagania się sprawiedliwości w obronie tych, którzy życie swoje oddali.
Modlę się i proszę dobrego Boga o łaskę, aby nasze pokolenie było godne tej przeogromnej ofiary.
ks. prałat Zdzisław J. Peszkowski

www.naszdziennik.pl

Pamiętać i przebaczać
Rozmowa z księdzem prałatem Zdzisławem Peszkowskim, ocalałym jeńcem Kozielska, kapelanem Rodzin Katyńskich i Pomordowanych na Wschodzie

60 lat temu porucznik Zdzisław Peszkowski jeszcze nie wiedział, że uniknął losu tysięcy oficerów zagarniętych przez Rosjan po 17 września 1939 r. Czy pamięta Ksiądz Prałat okoliczności, w jakich przyszła wiadomość o ujawnieniu zbrodni katyńskiej?
- Było to w Quizil-Ribat, na północ od Bagdadu. Wcześniej ciągle powracało pytanie: gdzie oni są? Pytaliśmy tak do 13 kwietnia 1943 r., kiedy Niemcy ogłosili, że odkryli zbiorowe groby polskich jeńców w Lesie Katyńskim. Czy można zapomnieć ból takiej wiadomości? I ten nasz szloch na pustyni. I ta bezradność... Ta potworność przemocy - z dwóch szatanów, jakim był totalitaryzm sowiecki i nazistowski, jeden zrzucał na drugiego odpowiedzialność za straszny mord.

Przez tę zasłonę kłamstwa nie mogły przebić się rozpaczliwe wysiłki Polaków poszukujących najmniejszej choćby wiadomości o "zaginionych" jeńcach.
- Kiedy po zwolnieniu z więzienia na Łubiance gen. Władysław Anders przyleciał do Griazowca, gdzie przebywali ocaleni z Kozielska, Starobielska i Osztaszkowa, powiedział: "Wy jesteście trzonem polskiej armii". Przerwaliśmy przemówienie, upominając się: "Panie generale, gdzie reszta?". Generał Anders odrzekł: "Będziemy ich szukać". Wtedy ogarnęła nas groza
- w bolszewii wszystko jest uporządkowane. Zaczęliśmy podejrzewać, że z jeńcami stało się coś złego, skoro nie odnaleziono ich natychmiast.

Księże Prałacie, na czym polega największe zło zbrodni katyńskiej?
- Trudno wyobrazić sobie ohydę publicznego kłamstwa, jakie przez 50 lat otaczało zbrodnię katyńską. Katyń ujawnił całą perwersję prawdy: nobilitował zło i przemoc. Przywódcy wielkich mocarstw nie mieli odwagi powiedzieć, kto dokonał zbrodni. A przecież wyjaśnienie Katynia było zasadniczą sprawą, jeśli chodzi o stosunki międzyludzkie i międzypaństwowe. Ujawnienie zbrodni udowodniło nowy styl mordowania niewinnych ludzi, gdzie nie potrzeba sędziego, adwokata. Wystarczy tylko jeden rozkaz: wszystkich wyniszczyć. Rosjanie określają to jako spec-tryb, a my jako katyński.

Współodpowiedzialność za kłamstwo katyńskie ponoszą też mocarstwa zachodnie, które milczały. Można powiedzieć, że zmowa przywódców ze Wschodu i Zachodu zatruła przez brak moralności w sprawie Katynia stosunki międzynarodowe przez pół wieku.
- Amerykanie i Anglicy byli nieuczciwi. Katyń to nie tylko problem polski, ale międzynarodowy. To wielka przegrana prawdy historycznej. Wielcy tego świata uzgodnili, żeby ta zbrodnia nie została nazwana. Była przemilczana, oszukiwana. Pani Thatcher nie pozwoliła przez wiele lat odtajnić dokumentów katyńskich. Najważniejszy świadek - Kriwoziercow, który widział na własne oczy zbrodnię w Lesie Katyńskim, został po wojnie zamordowany w Anglii, znaleziono go powieszonego w lesie. Amerykanie uratowali swoją twarz w 1951 r., gdy powołali Komisję Izby Reprezentantów USA ds. Katynia. Na zakończenie wniosków Komisja stwierdziła: "Komisja sądzi, że należy ustanowić międzynarodowy trybunał w celu zbadania popełnionych z premedytacją zbrodni, bez względu na miejsce, gdzie zostały popełnione. Dopóki Organizacja Narodów Zjednoczonych nie ujawni, że katynizm jest precyzyjnym, szatańskim planem totalitarnego podboju świata, dopóty nie wypełni swoich obowiązków wobec świata". Do tej pory nie udało się przedstawić sprawy Katynia na forum ONZ... Na konferencji założycielskiej w 1945 r. nie było Polaków, wtedy Artur Rubinstein zagrał nasz hymn narodowy.

13 lata temu Gorbaczow oficjalnie przyznał, że mordu dokonało w 1940 r. sowieckie NKWD. Później Jelcyn powiedział: "Wybaczcie". To bardzo niewiele. Czy strona polska wystarczająco zabiegała o ujawnienie prawdy do końca, o zadośćuczynienie?
- Niewiele załatwiono, nawet za czasów prezydenta Wałęsy. Przedstawiciele władz polskich bali się, żeby nie "zepsuć" stosunków z Rosją. Moim zdaniem, kiedy się rozmawia z krajem, który wyrządził nam tyle krzywd i cierpień, trzeba zaczynać od najtrudniejszych spraw, od prawdy. Pytamy się dziś jako Naród: dlaczego po 1989 r. żaden polski premier, prezydent nie załatwił do końca sprawy Katynia? Dlaczego nie zrobili tego ci, którzy z urzędu powinni się tym zająć: prokuratorzy, ministrowie - za wyjątkiem ministra sprawiedliwości Piątkowskiego? Dlaczego wojsko nie uwzględnia wystarczająco zagadnienia Katynia w programie kształcenia kadry oficerskiej? To wstyd, żeby szkoły wojskowe, Akademia Obrony Narodowej nie miały w planach dydaktycznych wyjazdu raz w roku do Katynia, by oficerowie mogli stanąć na grobach swoich poprzedników.
Jeśli do tego dodamy jeszcze cmentarze w Katyniu, Miednoje, Charkowie, a zwłaszcza ich formę, to bilans po 60 latach jest smutny.

Jakie wobec tego zostawiamy zadanie dla następnych pokoleń?
- Tym, którzy przyjdą po nas, nie zostawiamy nawet całej prawdy, nie mówiąc o wyegzekwowaniu od Rosjan zadośćuczynienia. Dlatego następne pokolenie najpierw musi nam przebaczyć, że nie zrobiliśmy tego, co powinniśmy. Jeszcze żyje bardzo wiele osób, które bezpośrednio dotyka tragedia Katynia. Dlatego musimy spokojnie, słuchając wskazań Ojca Świętego, w duchu świętego Milenium Polski powiedzieć: chcę żyć prawdą i ubogacać nią innych. Prawda musi być częścią naszego narodowego jestestwa. Ale powinna iść w parze z przebaczeniem, dopiero wtedy daje najpiękniejszy kształt człowieka.
Musimy przeprosić też ofiary: oni oddali życie za naszą wolność, a my nie umiemy bronić pamięci o nich. Przez tajemnicę świętych obcowania wierzymy, że są już w niebie, u Boga. My idziemy do nich, nasz marsz musi być biało-czerwony, w rytmie ich ofiary.

Co Ksiądz Prałat powiedziałby młodym, którzy mają podjąć obowiązek pamięci?
- Na spotkaniach poświęconych Golgocie Wschodu mówię o czterech "p": prawda - mamy obowiązek jej szukania, pamięć - skarb, który musimy nieść dalej, prawo - które daje kształt prawdzie, przebaczenie - które wypływa z naszej kultury. Od tego nas nic nie uwolni.

Dziękuję za rozmowę.
Małgorzata Rutkowska

www.naszdziennik.pl

Polityka zagraniczna prezydenta Roosevelta w latach 1943-45 wobec zbrodni katyńskiej
Profesor Janusz K. Zawodny, żołnierz Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego, wykładowca politologii i stosunków międzynarodowych, jest najwybitniejszym badaczem zbrodni katyńskiej. W 1962 r. wydał książkę "Katyń", przetłumaczoną na 14 języków. Drukowany poniżej artykuł ukazał się w kwietniu 2001 r. na łamach pisma "Polish American Cultural Review" w Stanach Zjednoczonych, gdzie prof. Zawodny mieszka od 1948 r. Niestety, po 1989 r. władze III RP nie zainteresowały się jego dorobkiem naukowym. Czyżby dlatego, że w swoich książkach o historii Polski profesor Zawodny pisze o polskich ranach narodowych - duchowych i fizycznych - zadanych przez dwóch okupantów: niemieckiego i sowieckiego?
W niniejszym tekście nie szukam symetrii między tragedią a moralnym zadośćuczynieniem dla zamordowanych oficerów. Przedstawiam fakty potwierdzone w dokumentach, aby zrelacjonować politykę prezydenta i jej uwarunkowania.
Słowo o źródłach: jeszcze 10 lat temu dokumenty dyplomatyczne na ten temat cechowała naiwność, okropna ogólnikowość albo kłamstwo przez przemilczanie. Stąd polegałem na świadkach, bezpośrednich obserwatorach lub uczestnikach tej smutnej sprawy. Przeprowadziłem bezpośrednie wywiady z prof. George'em Kennanem - ambasadorem USA w Moskwie w latach 1944-46; premierem RP Stanisławem Mikołajczykiem, generałem Władysławem Andersem (dowódcą Armii Polskiej w Związku Sowieckim), Józefem Czapskim, który poszukiwał jeńców polskich na terenie Związku Sowieckiego; trzema ambasadorami, ośmioma generałami, amerykańskim pułkownikiem Van Vlietem - który był obecny podczas niemieckiej ekshumacji w Katyniu. Rozmawiałem też z jednym z sekretarzy Churchilla (pracowaliśmy razem w Institute for Advanced Study w Princeton - stąd nasze kontakty).
Odniosę się do trzech zagadnień:
A. Roosevelt: jego zobowiązania i wywierana na niego presja podczas wojny
B. Priorytety polityki prezydenta w czasie wojny
C. Jego polityka wobec sprawy Katynia

A. Zobowiązania Roosevelta i presja wywierana na niego podczas wojny
1. Roosevelt był nie tylko prezydentem, ale także głównodowodzącym amerykańską armią, która liczyła 8-12 milionów żołnierzy na całym świecie
2. Polityka aliantów zależała od trzech osób: Churchilla, Roosevelta i Stalina. Międzynarodowe porozumienia albo różnica zdań były ustalane osobiście na ich spotkaniach. Stąd presja na nich była ogromna (to mało powiedziane). Karta Atlantycka, Teheran, Jałta - to dobry przykład tego nacisku. Nie jest moim zamiarem usprawiedliwiać prezydenta Roosevelta, ale w 1943 r., kiedy Niemcy odnaleźli groby w Katyniu, jego położenie było bardzo trudne. Co działo się wówczas na frontach II wojny światowej?
- Amerykańskie siły powietrzne przeprowadziły pierwszy nalot na Niemcy.
- Wywiad aliancki odkrył, że Niemcy pracują w trzech niezależnych ośrodkach nad bombą atomową.
- Irak ogłosił wojnę z Niemcami.
- Rozpoczęła się bitwa o przełęcz Kas'erin w Afryce Północnej.
- 1 marca rozpoczęła się w Waszyngtonie konferencja na temat konwojów alianckich (czy Wielka Brytania przetrwa skuteczność niemieckich U-Bootów?). Odbyły się też konferencje na Bermudach i w Trydencie.
- Siły niemieckie skapitulowały pod Stalingradem.
- Armia Czerwona zdobyła Kursk. Cztery miesiące później 4 miliony niemieckich i sowieckich żołnierzy walczyło na Łuku Kurskim w największej bitwie pancernej II wojny światowej.
- Nadal występowały wewnętrzne problemy ekonomiczne z przydziałem surowców.
Ponadto prezydent Roosevelt był pod naciskiem 38 narodów ubiegających się o pomoc. I pomoc ta była udzielana. Trwał program Lend-Lease: w ramach tej pomocy Związkowi Sowieckiemu przekazano m.in. 7 milionów par butów; Anglii - 50 niszczycieli; 10 milionów dolarów dla polskiego podziemia itd. W sumie pomoc objęła 38 państw...
W mnogości tych spraw i nacisków na prezydenta odkryto groby ponad 4 tysięcy polskich oficerów.

B. Priorytety polityki Roosevelta według prof. Benedicta:
1. wygrać wojnę we współpracy ze Stalinem;
2. stworzyć Organizację Narodów Zjednoczonych ze Związkiem Sowieckim jako członkiem;
3. zapobiec kolejnym wojnom, wciągając Związek Sowiecki do społeczności międzynarodowej, ustanowić zasady współpracy międzynarodowej;
4. wygrać po raz czwarty wybory prezydenckie.
Prezydent Roosevelt ponosił także odpowiedzialność na froncie wewnętrznym, wobec Amerykanów. Naliczyłem ponad 100 wprowadzonych przez niego zarządzeń i przepisów mających chronić ludzi pracy. Miał dużo zrozumienia dla ludzkich ułomności. Oto wymowny przykład: świadectwo Eleonory Roosevelt, żony prezydenta.
"Powiedziałam mu, jak bardzo byłam zawiedziona, a nawet zaszokowana, że Estonia, Litwa i Łotwa zostały oddane Związkowi Sowieckiemu, bo Stalin tego chciał, zamiast być wolne i niezależne. Zapytał wówczas: 'ilu ludzi w Stanach Zjednoczonych poszłoby walczyć, aby uwolnić Estonię, Litwę i Łotwę?'". Żona prezydenta odpowiedziała: "Prawdopodobnie niewielu". Roosevelt ciągnął dalej: "Musiałem myśleć o tym, co by było, gdybym miał podjąć decyzję wymagającą wojny, i doszedłem do wniosku, że trudno przypuszczać, by wolność tych krajów była dla obywateli Stanów Zjednoczonych wystarczającym powodem do wojny".
Nawiasem mówiąc, słyszałem z wiarygodnego źródła, że w końcu wojny - w maju 1945 r. - niektórzy amerykańscy żołnierze rzucali karabinami o bruk w Paryżu... Wśród tej militarnej presji, żądań 38 państw, moralnej gehenny zagłady 6,5 miliona Żydów, także Polacy apelowali o sprawiedliwość.

C. Reakcja prezydenta Roosevelta na zbrodnię katyńską
Zbrodnia katyńska wywołała dziwne reperkusje w USA. Osobisty przyjaciel prezydenta Roosevelta został przeniesiony na odległą placówkę dyplomatyczną na Samoa; w ten sposób uległa załamaniu kariera pułkownika, który spełniając swój obowiązek, złożył sprawozdanie z pobytu w Katyniu. Amerykański wywiad wojskowy odmówił Kongresowi wglądu do raportu pułkownika na ten temat, ostatecznie raport zaginął.
W tym czasie rząd amerykański był w posiadaniu następujących godnych zaufania i dobrze udokumentowanych materiałów udowadniających sowiecką odpowiedzialność za zbrodnię katyńską:
1. raport płk. Szymańskiego dla armii USA
2. raporty brytyjskiego wywiadu (łącznie ze spostrzeżeniami brytyjskiego oficera służby medycznej)
3. raporty polskiego wywiadu
4. raport admirała Williama H. Standleya, ambasadora USA w Moskwie w latach 1941-43
5. raport zespołu śledczego Johna F. Cartera, przedłożony prezydentowi
6. raport Anthony'ego Drexel-Biddle'a, amerykańskiego ambasadora przy rządzie polskim na uchodźstwie i belgijskim rządzie na emigracji
7. raport ministra George'a Earle'a, specjalnego wysłannika ds. spraw bałkańskich
8. raport pułkownika armii amerykańskiej Van Vlieta (z którym przeprowadziłem wywiad trwający ponad dwa dni).
Z wszystkich tych dokumentów wynikało, pośrednio albo bezpośrednio, że za zbrodnię odpowiedzialny jest rząd sowiecki.
W posiadaniu Departamentu Stanu znajdował się jeszcze jeden dokument dotyczący Katynia. Był to raport napisany przez pannę Kathleen Harriman, 25-letnią córkę amerykańskiego ambasadora w Związku Sowieckim w latach 1943-46.
Warto przypomnieć, że panna Harriman odwiedziła Katyń, gdy trwała tam sowiecka ekshumacja, i doszła do wniosku, że zbrodni dokonali Niemcy.
Wygląda na to, że Departament Stanu USA bardziej był skłonny wierzyć relacji panny Harriman niż raportom swoich dwóch ambasadorów, ministra, dwóch pułkowników, wynikom badań prezydenckiego zespołu śledczego i informacjom dostarczonym przez brytyjskie i polskie służby wywiadowcze.
Kiedy w okresie od 21 września 1944 r. do 5 lipca 1945 r. Arthur Bliss Lane przebywał w Departamencie Stanu, przygotowując się do objęcia obowiązków ambasadora w Warszawie, był zainteresowany otrzymywaniem wiarygodnych informacji na tak ważny dla Polaków temat zbrodni katyńskiej. Jednak, jak sam powiedział, jedynym "dokumentem", do jakiego mógł wówczas dotrzeć, była relacja panny Harriman.
Oto szczególne przypadki utajniania informacji:
1. pułkownik Szymański, amerykański oficer łącznikowy do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, otrzymał upomnienie z Departamentu Wojny "za stronniczość na rzecz polskiej grupy o nastawieniu antysowieckim". Ta "polska grupa" to rząd polski na uchodźstwie w Londynie, który przekazał do dyspozycji aliantów ponad 360 tys. żołnierzy Armii Krajowej i ponad 120 tys. polskich żołnierzy walczących pod brytyjskim dowództwem przeciwko Niemcom na Zachodzie, od Tobruku i Monte Cassino po Normandię, Belgię i Holandię.
2. Historia pułkownika Van Vlieta, z którym przeprowadziłem wywiad w Stanach Zjednoczonych. Przebywał on w niemieckiej niewoli i był jednym z grupy jeńców z siedmiu krajów, przywiezionych przez Niemców do Lasu Katyńskiego. Niezależnie od tego, jaki był cel niemieckiej propagandy, faktem jest, że pułkownik Van Vliet miał okazję na własne oczy zobaczyć sposób i okoliczności ekshumacji prowadzonej przez Międzynarodową Komisję i wyrobić sobie własny pogląd na temat odpowiedzialności za zbrodnię katyńską.
Po uwolnieniu Van Vliet złożył raport gen. Bissellowi i podyktował go w biurze wywiadu. Generał wydał rozkaz, by raport Van Vlieta opatrzyć pieczęcią "ściśle tajne", a jemu samemu polecił "nie rozmawiać o tej sprawie". Raport Van Vlieta "zniknął".
Nie tylko wtedy przedstawicielom władz amerykańskich zabrakło uczciwości w przedstawianiu swoich poglądów na sprawę odpowiedzialności za zbrodnię katyńską. Prezydent Roosevelt osobiście z tego samego powodu zdymisjonował ministra na odległą wyspę na Pacyfiku. Chodzi o George'a Howarda Earle'a, który wcześniej był ministrem w Bułgarii i Austrii. W 1943 r. był specjalnym wysłannikiem prezydenta Roosevelta ds. spraw bałkańskich, rezydującym w Turcji. Był także oficerem w amerykańskiej marynarce wojennej. Earle podróżował po Bałkanach, zbierając informacje potrzebne dla rządu USA. Poprzez swoje kontakty w Rumunii i Bułgarii wszedł w posiadanie informacji rzucających światło na sprawę odpowiedzialności za zbrodnię katyńską. Zdobył także zdjęcia mogił podczas prac ekshumacyjnych. Wiedząc, że sprawa Katynia była oficjalnym powodem zerwania polsko-sowieckich stosunków dyplomatycznych, zestawił swoje materiały i udał się osobiście do prezydenta Roosevelta.
W maju 1944 r. Earle przekazał prezydentowi zdjęcia i powiedział, że jest przekonany o winie Sowietów. Reakcja prezydenta była inna niż się spodziewał: "George, to wszystko niemiecka propaganda i niemiecki spisek. Jestem absolutnie przekonany, że Rosjanie tego nie zrobili". Earle był skonsternowany, gdyż był przekonany o wiarygodności swoich materiałów. Wrócił do Turcji, podjął znów swoje obowiązki, ale najwidoczniej sprawa Katynia i stosunek do niej prezydenta nie dawały mu spokoju, gdyż zdecydował się napisać "dokładny raport na temat Katynia".
W dniu 22 marca 1945 r. skierował do prezydenta osobisty list, w którym stwierdził, że jeśli do 28 marca 1945 r. prezydent nie poleci mu inaczej, opublikuje artykuł o Katyniu. Po dwóch dniach otrzymał odpowiedź na papierze listowym Białego Domu, datowaną na 24 marca 1945 r.
Prezydent Roosevelt pisał: "Z troską przyjąłem do wiadomości twój zamiar opublikowania niepochlebnej opinii o jednym z naszych sojuszników.
Nie tylko nie życzę sobie tego, ale kategorycznie zabraniam ci publikowania jakichkolwiek informacji czy opinii na temat któregokolwiek z naszych sojuszników, jakie mógłbyś zdobyć podczas pracy lub służby w marynarce wojennej Stanów Zjednoczonych".
Krótko potem Earle dostał rozkaz przeniesienia na Samoa.
Był to prawdziwy cios dla człowieka, który zorganizował już sobie sieć kontaktów dostarczających mu informacji o południowej Europie, który dużo podróżował i zajmował odpowiedzialne stanowisko. Teraz miał być wysłany na sam środek Oceanu Spokojnego. Napisał kolejny list do prezydenta Roosevelta, informując go, że nie chce jechać na Samoa. Roosevelt odpowiedział na ten list, ale odmówił zmiany decyzji.
Earle pojechał na Samoa, gdzie przebywał aż do śmierci Roosevelta. Został wówczas natychmiast wezwany do Stanów Zjednoczonych, gdzie szef personalny marynarki wojennej i komandor Vardaman, doradca prezydenta do spraw marynarki wojennej, przeprosili go, zapewniając, że wysłanie na Samoa nie było decyzją dowództwa marynarki wojennej.
Wyraźnie niesprawiedliwe nastawienie do polskich spraw widać też w decyzjach prezydenta Roosevelta w Teheranie i w jego arogancji w Jałcie w odniesieniu do polskich granic. W 1967 r. generał Anders opowiadał mi w Londynie, że dwie polskie dywizje, które walczyły pod Monte Cassino, chciały zbuntować się po konferencji w Jałcie. W udzielonym mi wywiadzie George Kennan powiedział: "Wiele osób w Departamencie Stanu, a także w sferach rządowych w Waszyngtonie, nigdy nie pogodziło się, że Roosevelt i Churchill zaakceptowali polską granicę, którą Związek Sowiecki otrzymał na skutek paktu Ribbentrop - Mołotow".
Reasumując. Życzliwe nastawienie Roosevelta do rządu sowieckiego - co widać na podstawie tak wąskiego wycinka, jakim była sprawa Katynia - zmusza nas do wyciągnięcia wniosku, że prezydent nie był zainteresowany wyjaśnieniem zbrodni Katynia. Rzutowało to na jego politykę wobec Polski.
A Polacy? Byli wierni aliantom. Co tego dowodzi? W latach 1944-45 na 31 niemieckich dywizji SS aż 20 tworzyli ochotnicy różnych narodowości - wśród nich nie było Polaków.
Problem stosunku Roosevelta do Katynia każe przypomnieć słowa Abrahama Lincolna: "Co jest moralnie złe, nie może być dobre politycznie".
Wgląd w osobowość prezydenta Roosevelta daje też jego rozmowa z pewnym znanym aktorem amerykańskim. Roosevelt powiedział mu: "Są dwaj wielcy aktorzy w Ameryce - ty jesteś tym drugim".
tłum. MR

www.naszdziennik.pl

Piotr Szubarczyk, ks. prałat Zdzisław J. Peszkowski, Małgorzata Rutkowska, Nasz Dziennik, 2003-04-12

powrot