Nauka o holokauście

Wchodzi w życie obowiązek nauczania w polskich szkołach wszystkich szczebli historii holokaustu. Powstaje problem - jak uczyć tego przedmiotu. Czy ma to być judeocentryczna wizja tego zdarzenia, jaka potrzebna jest stronie żydowskiej dla uczynienia z niej nowoczesnej religii tej grupy etnicznej, czy też bezstronne jej opisanie, niekoniecznie włączające w krąg sprawców holokaustu Polaków, czy też nie traktujące tego rozdziału martyrologii żydowskiej jako wyjątkowego wydarzenia historycznego. I czy wprowadzanie obowiązku nauczania o holokauście w szkołach powinno być dziś głównym zadaniem Instytutu Pamięci Narodowej?

Z Ministerstwa Edukacji Narodowej dochodzą wieści, że główną sprawą, jaką obecnie zajmuje się ten resort, jest organizowanie dla szkół wszystkich szczebli programów nauki o holokauście. Mówi się o projektach powołania na uczelniach kierunków, kształcących nauczycieli-holokaustoznawców i o konieczności przygotowania podręczników i pomocy dydaktycznych. Katedry holokaustoznawstwa mają powstać na wszystkich najważniejszych uczelniach humanistycznych.
Resort jednak nie posiadł jeszcze pełnej jasności, jak naukę o holokauście prowadzić w pierwszych klasach szkół podstawowych. Już poprzedni minister edukacji narodowej Mirosław Handke musiał tłumaczyć się z tego posłom Unii Wolności, którzy skierowali do premiera interpelację w sprawie niewywiązywania się resortu z obowiązku wprowadzenia do szkół wszystkich szczebli nauki o tym wydarzeniu. Na zarzuty posłów, dlaczego nie ma tego tematu w programach nauczania klas najniższych, minister Handke tłumaczył, że nie ma, ponieważ w świecie uznano, że dzieci dojrzewają psychicznie do uczenia się o holokauście najwcześniej w wieku l3-l4 lat. Wyjaśnienie ministra kontrował ostro niezawodny w swojej antypolskości przy podejmowaniu tematyki żydowskiej Jerzy Mac z tygodnika Wprost, przekonując, że w waszyngtońskim Muzeum Holokaustu uczy się o zagładzie Żydów już ośmiolatki.
Obowiązek wprowadzenia nauki o holokauście do szkół jest pokłosiem ubiegłorocznej (styczeń 2000) międzynarodowej konferencji na temat holokaustu, jaka miała miejsce w Szwecji. Do Sztokholmu zjechało wówczas kilkuset delegatów z ponad 40 krajów, by debatować nad upowszechnieniem wiedzy o holokauście i badań naukowych nad nim. Prezydent Kwaśniewski podpisał wówczas wraz z innymi przedstawicielami rządów deklarację, zobowiązującą do upowszechniania wiedzy o zagładzie Żydów w polskich szkołach.

Konferencja goni konferencję
W styczniu, w pierwszą rocznicę podpisania wspomnianej deklaracji, miała miejsce w Dusznikach Zdroju następna międzynarodowa konferencja dla przeglądu wdrażania ustaleń o nauce martyrologii żydowskiej. Organizatorem był Instytut Pamięci Narodowej, a patronat naukowy objął prezes IPN prof. Leon Kieres. W konferencji uczestniczyli przedstawiciele muzeów pamięci o Żydach, instytutów naukowych, zajmujących się tą tematyką z Niemiec, USA, Austrii, Czech, Szwecji itd.
Jak można było się dowiedzieć z referatu Pawła Machcewicza z IPN, badania nad holokaustem zajmują w tej instytucji poczesne miejsce. Przygotowuje on wydanie publikacji źródłowych o stosunkach polsko-żydowskich w czasie wojny, organizuje warsztaty dla nauczycieli holokaustu oraz odpowiednie wystawy. Materiały pochodzą z Żydowskiego Instytutu Historycznego, z warszawskiej fundacji Szalom, waszyngtońskiego Muzeum Holokaustu, Instytutu Yad Vashem w Jerozolimie.
Kiedy doszło do omówień problematyki holokaustu w polskich podręcznikach, konferencja przekształciła się w sąd nad Ministerstwem Edukacji Narodowej. Zarzucono resortowi, że nie tylko nie wywiązuje się z opracowania podręczników, ale nie daje pieniędzy na programy szkolenia nauczycieli o holokauście Fundacji Judaica-Centrum Kultury Żydowskiej w Krakowie, londyńskiej Fundacji Spiro oraz Muzeum w Oświęcimiu. Z krytycznej analizy podręczników, dokonanej przez Hannę Węgrzynek z ŻIH, wynikało, że w Polsce tylko jedna książka - autorstwa prof. Andrzeja Garlickiego, współprzewodniczącego polsko-izraelskiej komisji ds. podręczników -  spełnia wymagania ŻIH-u. Instytucja ta -  jak ustalono - ma cenzurować wszystkie podręczniki polskie, zawierające treści o holokauście. Jednak podręcznik Garlickiego nie jest zatwierdzony przez MEN, ponieważ polscy recenzenci naukowi negatywnie ocenili przedstawioną tam powojenną historię Polski -  w konwencji PRL-owskiej.
W toku dalszych obrad przedstawiciele instytucji żydowskich wyrazili zadowolenie, iż według ostatnich badań historyków opinia publiczna oswaja się już z faktem, że holokaust nie był wyłącznym dziełem nazistów.
MEN, pod presją organizacji żydowskich, a przede wszystkim ŻIH i powolnych mu mediów polskich, zorganizowało kilkanaście dni temu kolejną konferencję. A w końcu kwietnia IPN rozpoczyna w Tykocinie szkolenie nt. jak uczyć o holokauście. Szkolenie obejmuje nauczycieli z Jedwabnego, Radziłowa i Wąsosza, jako że ci nauczyciele znajdują się dziś pod szczególną presją środowisk żydowskich.
Podstawą do tych szkoleń mają być najnowsze doniesienia historyków, przede wszystkim prof. Grossa, o pogromach ludności żydowskiej w Łomżyńskiem podczas okupacji niemieckiej.
Polska, która jest w praktyce najpilniejszym wykonawcą zaleceń konferencji sztokholmskiej o obowiązku wprowadzenia nauki o holokauście do szkół, paradoksalnie stała się obiektem najostrzejszych napaści ze strony organizacji żydowskich i także polskich mediów, tych tradycyjnie filosemickich. Jak się okazało podczas kolejnych konferencji, inne kraje zachowują więcej samodzielności w realizacji programu nauczania o holokauście. W podręcznikach francuskich kładzie się na przykład nacisk na samodzielną analizę źródeł, przy czym niekoniecznie takich, które na pierwszy plan wysuwają udział kolaborantów w prześladowaniu Żydów. Dziekan inspektoratu generalnego ds. historii we Francji Dominique Borne sprzeciwiła się też wprowadzaniu w swoim kraju tematu holokaustu poza trzecią i ostatnią klasą gimnazjalną, sprzeciwiła się też uznawaniu holokaustu za wydarzenie nieporównywalne w historii. Według niej równie nieporównywalna była cała druga wojna światowa oraz nazizm, z którego wyrosła zagłada Żydów, i takie właśnie przesłanie należy się młodym. Jeszcze większą niezależność demonstruje się w podręcznikach angielskich, dopuszczających sceptycyzm wobec obowiązującej liczby zamordowanych Żydów. Możliwa jest też prezentacja poglądów rewizjonistycznych, negujących zakres prześladowań żydowskich. Wszędzie też dopuszczalna jest refleksja nad tym, dlaczego przez dziesiątki lat nie wyizolowywano zagłady z ogólnej historii II wojny światowej, i dlaczego sami jej świadkowie czy potomkowie zamordowanych tego nie czynili, a właśnie ostatnio kładą na to nacisk. W podręcznikach izraelskich do historii dopiero od lat 80. pojawiły się doniesienia o tragedii Żydów w czasie wojny.

Pamięć, ale bez dyktatu
Nie sprzyjają jednak dziś w Polsce obiektywnemu przekazywaniu młodym wiedzy o martyrologii żydowskiej w czasie wojny pełne nienawiści wobec Polaków publikacje historyka-amatora Grossa, prof. Jedlickiego czy ks. Musiała, których cele polityczne określają treść ich oskarżeń przeciw Polakom. Bo czy można na przykład poważnie traktować wypowiedź tego księdza przy okazji niedawnej konferencji "Rasizm, antysemityzm, ksenofobia", że "powróciły mity o tym, że Żydzi z radością witali Rosjan w l939 r., gdy ci zajmowali tereny wschodnie". Jakież to mity! Wszak tego faktu nie kwestionują sami Żydzi, szukając tylko odpowiedniego dla niego wytłumaczenia. Jakie też musi mieć ów ksiądz z Tygodnika Powszechnego zasoby nienawiści do Polaków, by powiedzieć, że wspomniana konferencja pokazała "słabość kondycji moralnej, duchowej i historycznej Polaków". Ale do kokietowania przez księdza Musiała środowisk niechętnych Polsce antypolonizmem zdążono się już przyzwyczaić i tylko jeszcze Tygodnik Powszechny i Gazeta Wyborcza z uwagą odnotowują jego paszkwile.
Nauczanie młodzieży szkolnej o martyrologii wojennej Żydów nie powinno być prowadzone pod dyktando kręgów żydowskich, ale tak jak każdy inny rozdział historii. Jest w Polsce dostateczna ilość literatury przedmiotowej, którą mogą posługiwać się nauczyciele, i nie ma powodu, by nie wierzyć w ich umiejętności i uczciwość. Obowiązek cenzurowania programów nauczania przez ŻIH jest absurdem. Jeżeli już jakaś instytucja miałaby je recenzować, to raczej Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk. ŻIH jest w tej materii zupełnie niewiarygodny, jego dyrektor Feliks Tych dawał w swoich wystąpieniach zagranicznych po wielekroć dowody tendencyjności w przedstawianiu stosunków polsko-żydowskich, jest w tym koniunkturalistą w takim samym stopniu, w jakim nim był w czasach PRL.

Dogmaty żydowskich historyków
"Nie należy poddawać się dogmatom żydowskich historyków" - przestrzega Polaków znakomity historyk Norman Davies w eseju, napisanym pod wpływem dyskusji nad książką Grossa o Jedwabnem, wydrukowanym ostatnio przez Wydawnictwo "Znak". Historycy żydowscy "redukują wszystko do antysemityzmu (...). Nie jest rzeczą właściwą, aby historyk zajmował się nieszczęściami wyłącznie własnej grupy i aby udawał, że owe nieszczęścia są w jakiś sposób odrębne lub jedyne w swoim rodzaju (...). Konwencjonalne stereotypy etniczne - niemieckich morderców, żydowskich ofiar i polskich gapiów i kolaborantów - są po prostu niegodne dyskusji". A jednak historycy żydowscy, na dziś przede wszystkim historyk-amator Gross, Tych czy Jedlicki tak właśnie ujmują polsko-żydowskie stosunki, bo taki ich wizerunek jest dziś Żydom potrzebny, zwłaszcza tym żyjącym za granicą.
Poza uwikłaniami w cele polityczne pałają nierzadko żądzą zniewagi wobec Polaków, prowadzącą do zmyśleń. Tak jest, gdy prof. Jedlicki stwierdza ostatnio, że "w dniu, kiedy płonęło getto, na ulicy warszawskiej, w tramwajach, sklepach, szkołach słyszało się drwiny i uciechę z powodu tego niecodziennego spektaklu". Są to brednie wynikające albo z daleko posuniętej sklerozy profesora, albo z zapotrzebowania środowisk żydowskich.
Zdaniem prof. Normana Daviesa nacjonalizm syjonistów w niczym nie różni się od nacjonalizmu endeków, a narodowy radykalizm jest obecny zarówno wśród Polaków jak u Żydów. "We współczesnej mitologii żydowskiej, zwłaszcza w Ameryce, Polska jest pamiętana jako kraj antysemitów, gdzie codziennie dochodziło do pogromów - i nic więcej. Ten mit był koniecznym narzędziem syjonistów, którzy chcieli namówić masy żydowskie do wyjazdu z Polski i osiedlenia się w Palestynie".
Norman Davies sprzeciwia się też podkreślaniu przez Żydów wyjątkowości holokaustu na tle historycznym. Jest to według niego obsesja judeocentryczna. Cierpienia Żydów trzeba postrzegać "w kontekście wymordowania w tym samym czasie 20 do 30 milionów innych istot ludzkich w Europie Wschodniej".
Mitów do odrzucenia jest więc w stosunkach polsko-żydowskich i odnoszących się do samego holokaustu niemało, i nie ma sensu, by bezkrytycznie powtarzać je w obowiązkowej nauce o holokauście w polskich szkołach. W rozdziale o nim mamy prawo mówić nie tylko o szmalcownictwie Polaków, ale też o współudziale w martyrologii wojennej Żydów ich samych. Bo gdyby nie współudział w tym policji żydowskiej, Judenratów, Sonder- i Gaskommand, wyręczających Niemców w zagładzie Żydów, to - jak pisała wielka żydowska filozof Hannah Arendt - nie zginęłoby ich tylu, bo Niemcom zabrakłoby ludzi do mordowania. To przesłanie jest ważne dla młodych jako przestroga: jeżeli już mamy ich uczyć o holokauście, uczmy, że wszelka kolaboracja, nawet ta uprawiana pod zbożnymi hasłami, że my to zrobimy mniej boleśnie i w mniejszym wymiarze -  jest zgubna.

TERESA KUCZYŃSKA, Tygodnik Solidarność 18/2001

Teresa Kuczyńska, Tygodnik Solidarność, 2001-05-12

powrot