Szkalowanie polskich uczonych

Jutro (11.04.2003 - wtr. NW) w Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie odbędzie się spotkanie historyków, którzy będą analizować pomówienia o kolaborację grona naukowego Uniwersytetu Jagiellońskiego z niemieckim okupantem. Jest to reakcja na artykuł pt. "Instytut kolaboracji" ogłoszony w 13. numerze (z 30 marca br.) tygodnika "Wprost".
- Określenie grona naukowego UJ mianem "kolaborantów" czy "Quislingów" jest naruszeniem dobrego imienia uniwersytetu. Wychodząc z takiego stanowiska, zwróciłem się w liście do redaktora naczelnego "Wprost", żądając sprostowania oraz przeproszenia osób żyjących i nieżyjących - powiedział "Naszemu Dziennikowi" prof. Franciszek Ziejka, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. - Nie przewiduję natychmiastowego występowania na drogę sądową, ale rezerwuję sobie takie prawo, jeśli - w świetle analizowanych materiałów - okazałoby się, że doszło do świadomego naruszenia dobrego imienia uniwersytetu i jego profesorów - dodał rektor UJ.
Autor artykułu "Instytut kolaboracji", powołując się na rozprawę doktorską Anetty Rybickiej z Uniwersytetu Warszawskiego, która została opublikowana pod tytułem "Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej. Kraków 1940-1945", napisał, że "ponad stu polskich naukowców gorliwie współpracowało z hitlerowcami". W tekście tym wymienieni są m.in.: Włodzimierz Antoniewicz (archeolog i przedwojenny rektor UW), Mieczysław Małecki (językoznawca), Władysław Semkowicz (historyk) i Marian Plezia (filolog), a także Tadeusz Ulewicz (historyk literatury z UJ). W swej publikacji publicysta "Wprost", omawiając zagadnienie działającego w czasie II wojny światowej Instytutu Niemieckiej Pracy Wschodniej (Ost-Institut), użył w stosunku do nich takich określeń jak: "naukowcy kolaboranci", "Quislingowie", a nawet "zdrajcy".
W opinii rektora UJ, autor zrelacjonował tę sprawę "tylko z jednego punktu widzenia", a z pracy Rybickiej wybrał "to, co było związane z przyjętą a priori przez niego tezą". - Zadziwiający jest dla mnie stosunek do źródeł p. Rybickiej, która z pełną akceptacją przyjmuje wszelkie stwierdzenia i wypowiedzi, jakie znalazła w archiwach niemieckich, a jednocześnie wątpi w rzetelność dokumentów wydanych przez stronę polską. Opinie tak wybitnych uczonych, jak Stanisław Kutrzeba i Władysław Szafer, traktuje jako próbę ochrony grupy profesorskiej wobec ówczesnych władz komunistycznych - mówi rektor UJ. - Zaskakująca jest ta stronniczość, która wynika, w moim przekonaniu, z przyjętej koncepcji: najpierw jest teza, a następnie do niej autorka stara się "dopasować" fakty i cytaty - dodaje.
Jak podkreślił prof. Ziejka, sprawa rzekomej kolaboracji polskich naukowców z hitlerowcami była po wojnie przedmiotem dokładnej analizy. Do jej zbadania powołano dwie komisje: pierwszą - senacką na Uniwersytecie Jagiellońskim, drugą - powołaną przez ówczesne Ministerstwo Oświaty. - W szczególności badano sprawę zachowania prof. Władysława Semkowicza i prof. Mieczysława Małeckiego jako głównych oskarżonych o współpracę z Niemcami. Okazało się, że obydwaj podjęli tę współpracę zgodnie z zaleceniem władz tajnego uniwersytetu. Co więcej, za pełną wiedzą i zgodą władz rządu RP w Londynie. W pracach tych, jak stwierdziła ówczesna komisja i wydane przez nią opinie, żaden z nich nie naruszył godności nauczyciela akademickiego - powiedział nam rektor UJ, zaznaczając, że Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej był znakomitą przykrywką dla działalności tajnego uniwersytetu.
Na zaplanowane spotkanie historyków zaproszono także Anettę Rybicką, promotora oraz recenzentów jej pracy. Zdaniem historyków z UJ, praca ta ma wiele uchybień formalnych, dotyczących m.in. zbierania materiałów źródłowych. Na UJ powołano także zespół, który ma opracować tzw. Białą Księgę na temat działalności Polaków w Instytucie Niemieckiej Pracy Wschodniej. Przewodniczyć mu będzie historyk prof. Julian Dybiec. Rektor UJ uważa, że "ta sprawa powinna zostać wyjaśniona do końca przez Instytut Pamięci Narodowej".
Marek Żelazny

Nieuczciwa książka i haniebny artykuł

Prof. Julian Maślanka, historyk literatury i kultury, UJ:
- "Wprost" znane jest z szeregu antypolskich publikacji, co wynika z jednej strony z komunistycznych "korzeni" - przynajmniej redaktora naczelnego jako byłego sekretarza KC PZPR, a z drugiej wskazywałoby - jak się wydaje - na niebezinteresowne usługi wobec wrogich Narodowi Polskiemu sił zagranicznych, może niemieckich. Niewybredny atak na znanych uczonych świadczy o wyjątkowo złej woli i antypolskim, ale też antykatolickim kursie tego "piśmidła". Każdy, kto znał nieżyjących już profesorów: M. Małeckiego, W. Semkowicza, M. Plezię, F. Sławskiego, J. Mitkowskiego i in., wie, że to byli nie tylko wybitni uczeni, ale też Polacy-patrioci, za co płacili więzieniem w obozach koncentracyjnych (Sachsenhausen, Dachau), potem zaś działali w podziemiu przeciwko niemieckiemu okupantowi. Pracowali zaś w Institut für Deutsche Ostarbeit za zgodą polskich władz podziemnych walczących z okupantem. Tak np. prof. Małecki był głównym organizatorem tajnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, co zasługuje na najwyższe uznanie. Jedyny z żyjących z tej grupy uczonych, prof. Tadeusz Ulewicz, jest autorem pierwszego wydanego w czasie okupacji (maj 1940) patriotycznego zbiorku poetyckiego pt. "O wolność", dużej broszury (32 s.) pt. "O sytuacji politycznej w Polsce pod okupacją" (wyd. Kraków 1943) oraz ulotki w języku niemieckim pt. "An den deutschen Soldaten", rozlepianej na polecenie władz AK w całej Polsce. W moim przekonaniu książka p. A. Rybickiej jest zaprzeczeniem uczciwości naukowej, gdyż tendencyjnie (i chyba nie bezinteresownie?) przedstawia pracę Polaków w IDO, głównie z punktu widzenia niemieckich dokumentów, a więc od strony Niemców, pomijając cały bardzo ważny kontekst tajnej działalności antyokupacyjnej. O ile zaś książka jest nieobiektywna, to artykuł we "Wprost" - wręcz wredny.

Prof. Andrzej Borowski, kierownik Katedry Literatury Staropolskiej i Oświeceniowej Instytutu Polonistyki UJ:
- Na temat publikacji w tygodniku "Wprost" wypowiedział się JM rektor UJ, wypowiedział się też w swojej uchwale Senat naszej uczelni. Wyrażono tam poglądy na tę sprawę w imieniu uniwersytetu, zatem i w moim imieniu. To wystarczy. Od siebie mogę tylko dodać, że jestem szczęśliwy, iż moim mistrzem był i jest profesor Tadeusz Ulewicz, jedna z najświetniejszych postaci, jakie spotkałem w swoim życiu.

Prof. Andrzej R. Małecki, prezes Stowarzyszenia "Ne Cedat Academia":
- Artykuł Sławomira Sieradzkiego we "Wprost" charakteryzuje elementarny brak dziennikarskiej rzetelności. Na przykład relacjonując pracę mojego ojca, prof. Mieczysława Małeckiego, w Institut für Deutsche Ostarbeit (IDO), ani słowem nie wspomina, że znalazł się tam na wyraźne polecenie prezesa PAU i rektora UJ i że prowadził szeroką działalność konspiracyjną w ramach krakowskiej Delegatury Rządu RP na emigracji, w tym organizację tajnego nauczania uniwersyteckiego pod przykrywką pracy w Instytucie. Mniej jednostronny i paszkwilancki jest charakter rozprawy Anetty Rybickiej. Rzuca się jednak w oczy brak znajomości realiów pracy w IDO w Krakowie, a także brak właściwego i pełnego rozeznania zasobu dokumentów o Instytucie znajdujących się w Bibliotece Jagiellońskiej i archiwum UJ. Tym właśnie należy tłumaczyć tak zasadnicze błędy autorki, która stwierdza m.in. w swej pracy, że dyrekcja Instytutu mieściła się w głównym budynku Uniwersytetu Jagiellońskiego (tzn. Collegium Novum). Albo że Instytut przejął zasoby Biblioteki Jagiellońskiej, którą po przejęciu Niemcy przemianowali na Staatsbibliothek. Nie trzeba chyba dodawać, że jestem oburzony pomówieniami zawartymi w obu publikacjach, które uznaję za paszkwil na środowisko akademickie UJ.

Ukryte cele manipulacji

Rozmowa z prof. Tadeuszem Ulewiczem, zatrudnionym w czasie II wojny światowej w Instytucie Niemieckiej Pracy Wschodniej (Institut für Deutsche Ostarbeit)

W artykule "Instytut kolaboracji" napisano o "gorliwej współpracy polskich naukowców z hitlerowcami". Padają też bardziej dosadne określenia: "kolaboranci", "Quislingowie", a nawet "zdrajcy". Jak Pan Profesor skomentowałby te oskarżenia kierowane pod adresem zatrudnionych w Ost-Institut przedstawicieli polskiego środowiska naukowego - a zatem i swoim własnym?

- Posądzenie nas o kolaborację z Niemcami to kompletna bzdura. Na tej samej zasadzie można by przecież twierdzić, że "kolaborantami" byli wszyscy kolejarze, którzy w czasie wojny wozili transporty niemieckie, wszyscy pocztowcy i listonosze, którzy roznosili pocztę, każdy chłop, który oddawał kontyngent dla niemieckiego wojska itd. Nie zapominajmy, że żyło się wtedy pod okupacją, a więc w ustroju niewolniczym. Większość z nas czynnie udzielała się w konspiracji i prowadzeniu tajnego nauczania. Sam byłem zaprzysiężony w ZWZ, a potem działałem (oczywiście pod pseudonimami) w AK, w której oddziałach miałem wiele wykładów o kulturze polskiej. Byłem też autorem trzech podziemnych publikacji patriotycznych, kolportowanych przez AK.

W jaki sposób trafił Pan do Instytutu Niemieckiej Pracy Wschodniej?

- Dostałem się tam przez Radę Główną Opiekuńczą, gdzie dowiedziałem się, że poszukiwani są do pracy Polacy znający język niemiecki. A ponieważ spełniałem ten warunek, w połowie 1941 r. zostałem przyjęty do INPW, co w pełni aprobowały władze ZWZ, mając na uwadze, że dzięki temu skuteczniej będzie można działać w konspiracji. Praca tam była zresztą doskonałą przykrywką dla roboty konspiracyjnej. Dość powiedzieć, że w gmachu tej instytucji powstawały struktury tajnego nauczania uniwersyteckiego, którego organizatorem był prof. Mieczysław Małecki - także pracownik INPW.

Pisząc o działalności Ost-Institut, wspomina się o istnieniu tzw. sekcji rasowej, która zajmowała się m.in. propagandą antysemicką. Zatrudnieni w tejże sekcji żydoznawczej Polacy mieli ponoć "czynnie wspierać niemiecką propagandę zmierzającą do naukowego uzasadnienia konieczności eksterminacji Żydów"...

- Idiotyzm! Bzdura i nieprawda! Co znaczy czynnie? Żaden z nas ani razu niczego nie napisał na ten temat. Dziwi mnie, dlaczego zarówno autorka pracy doktorskiej, jak i redaktor "Wprost" nie zadali sobie trudu, żeby to posprawdzać, przecież te sprawy były dwukrotnie badane. Najpierw w Krakowie, na Uniwersytecie, a potem w Warszawie, gdzie byłem nawet przesłuchiwany przez dyrektora Departamentu Oświaty. Jeśli więc po podwójnej weryfikacji, nie wyciągnięto żadnych konsekwencji, to znaczy, że nie było podstaw do tego typu oskarżeń.

A zatem sugerowanie, że naukowcy z UJ brali udział w propagandowej nagonce na Żydów jest zabiegiem tyleż kłamliwym, co wręcz oszczerczym?

Naturalnie! Przecież w Krakowie ja sam znałem trzy osoby pochodzenia żydowskiego, które nie ukrywały się i chodziły bez opaski przez całą wojnę. Jedną z nich był znany muzykolog Józef Reiss, drugą dwa lata młodszy kolega z Gimnazjum św. Jacka, nazwiska trzeciej osoby nie pamiętam. Nie znalazła się świnia, która by "sypnęła". Zresztą za takie rzeczy kropiło się kulę w łeb. Wyroki śmierci wydawane przez sądy Polskiego Państwa Podziemnego były kontrolowane na dziesiątą stronę.

"Wprost" twierdzi, że nazistowscy naukowcy bardzo sobie cenili pracę polskich kadr naukowych...

Nie cenili! Nic takiego! Oni potrzebowali ludzi do pracy, którzy wykonywaliby za nich proste, ale uciążliwe prace - wypiski z przedwojennej prasy polskiej na temat Niemców, Żydów, Karaimów, Ormian itd. Nawiasem mówiąc, Karaimów uratował od zagłady krakowski orientalista Tadeusz Kowalski. Hitlerowcy chcieli ich zniszczyć, bo byli wyznania mojżeszowego. Zawezwali więc Kowalskiego na gestapo, by jako specjalista wypowiedział się na temat Karaimów. Odpowiedział im, że to rasowo nie są semici, ale turecki szczep, który przeszedł na mozaizm. Dzięki temu przetrwali. On więc ich uratował.

W artykule pisze się jednak wyraźnie o "kolaboracji z nazistami" ok. 150 osób zatrudnionych w Ost-Institut. Większość z nich stanowili naukowcy, głównie z UJ. Padają nawet konkretne nazwiska, m.in. tak znakomitych uczonych jak: Włodzimierz Antoniewicz, Mieczysław Małecki, Władysław Semkowicz, Franciszek Sławski, Marian Plezia...

- Bzdura ostatniego rzędu! Nie zapominajmy, że w czasie okupacji nieposiadanie tzw. kenkarty i dokumentu zatrudnienia groziło w każdej chwili wywózką na roboty do Niemiec albo nawet do obozu koncentracyjnego. W Ost-Institut symulowaliśmy pracę, czego najlepszym przykładem był projekt badawczy autorstwa Mieczysława Małeckiego, wybitnego językoznawcy. Otóż zaproponował on Niemcom stworzenie słownika zapożyczeń niemieckich w języku polskim, choć rzecz taka była już dawno opracowana, o czym Szwaby nie wiedziały.

Czy zatem stawianie zarzutów i oskarżeń o kolaborację jest zabiegiem wywołanym autentyczną potrzebą rozliczeń z historią, czy też ma na celu zupełnie coś innego?

- W moim przekonaniu, są jakieś dalsze ukryte cele, których nie znam. To nie jest przypadek, ta manipulacja czemuś służy...

Czy nie jest to może próba przerzucenia na Polaków (traktowanych jako niemieccy kolaboranci) części odpowiedzialności z tytułu zbrodni popełnionych w czasie II wojny przez Niemców?

- Proszę Pana, jeszcze trochę a dowiemy się, że to Polska mordowała Żydów. Nawiasem mówiąc, jestem przekonany, że olbrzymią odpowiedzialność za holokaust ponosi Ameryka, która była dokładnie informowana przez kurierów z Polski o holokauście - i w ogóle nie podjęła żadnych działań. W sądzie takim utwierdzają mnie np. pamiętniki Adolfa Eichmanna, jednego z głównych organizatorów zagłady Żydów.

Panie Profesorze, jest takie powiedzenie, że jeżeli nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o... pieniądze. Czy idąc tym śladem, nie dojdzie się do finansowych roszczeń, wysuwanych w stosunku do Polski ze strony pewnych środowisk "zatrudnionych" w tzw. Holocaust Industry?

- Nie mam na to rzeczowych dowodów, tylko podejrzenia, że pośrednio chodzić może także o takie konsekwencje.

Sprawa szkalowania polskich uczonych staje się coraz głośniejsza w naszym kraju. Czy Pan Profesor nie obawia się jednak poważniejszych - międzynarodowych reperkusji tych publikacji? Myślę o tym, że niezmiernie trudne byłoby odkręcenie sprawy w przypadku przedrukowania ich fragmentów lub powoływania się na nie na przykład w anglojęzycznym, bardzo zresztą wpływowym i opiniotwórczym "The New York Times"...

- Tak. To jest całkiem możliwe. Ale co możemy zrobić? Sądzę, że wyniki naszej konferencji, która odbędzie się 11 kwietnia na UJ, trzeba ogłosić po angielsku i rozesłać w dużej liczbie egzemplarzy po środowiskach polonijnych, głównie w Ameryce, gdzie drugiej wojny światowej nie było, przez co ludzie nie wiedzą, jak ona naprawdę wyglądała. Oczywiście nie należałoby zaniedbywać także ważniejszych ośrodków w Europie.

Jest Pan Profesor jedyną żyjącą osobą wymienioną imiennie w artykule "Wprost". Dodatkowo publikacja p. Sieradzkiego opatrzona została fotografią Pana Profesora, określanego jako "współpracownika Josefa Sommerfelda, szefa tzw. sekcji żydoznawczej INPW". Notabene zdjęcie to pochodzi z uroczystości nadania Panu Profesorowi doktoratu honorowego w Uniwersytecie Łódzkim, a zatem z lat grubo powojennych - co jest swoistą manipulacją! Jakiego rodzaju zadośćuczynienia będzie Pan Profesor oczekiwał za naruszenie swego dobrego imienia?

- Jeśli sprawa znajdzie swój finał w sądzie, to jak największej kary finansowej, ale nie dla siebie ani dla nieżyjących, bo to brudne pieniądze. Niech idą na sieroty, na bezdomnych, na Uniwersytet. Naturalnie będę spodziewał się również nie tylko pisemnego sprostowania oraz ogłoszenia go w prasie, ale przede wszystkim odwołania tego ordynarnego kłamstwa i potwarzy.

Dziękuję za rozmowę.

Marek Żelazny, Nasz Dziennik, 2003-04-10

powrot