Dnia 1 marca 2003 r. minęła 52. rocznica zbiorowego mordu dokonanego na siedmiu członkach kierownictwa IV Zarządu Głównego Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość (WiN). Po trzech latach brutalnego śledztwa, połączonego z fizycznymi i psychicznymi torturami, po rozprawie, w której złamano wszelkie reguły sprawiedliwego, zgodnego z regułami praworządności procesu - zamordowano ich strzałami w tył głowy.

W 1950 r. przed Sądem Warszawskiego Okręgu Wojskowego odbył się proces, w którym orzekali: sędzia ppłk Aleksander Warecki, sędzia mjr Zbigniew Furtak, ławnik Zbigniew Tryliński. Oskarżał prok. ppłk Jerzy Tramer. Ten zespół został specjalnie dobrany, bo ludzie, którzy mieli już na sumieniu wiele drakońskich wyroków na patriotów polskich, w tym liczne wyroki śmierci, gwarantowali, że i tym razem nie dadzą szans oskarżonym.

Ofiary terroru
Przed sądem stanęło dziesięć osób.

1. Podpułkownik Łukasz Ciepliński ps. "Pług", "Ostrowski", ur. w 1913 r. Był oficerem Wojska Polskiego, w kampanii wrześniowej uczestnikiem bitwy nad Bzurą. Odznaczony Orderem Virtuti Militari - na polu walki osobiście zniszczył sześć nacierających czołgów niemieckich. Następnie walczył w obronie Warszawy. Uniknął niewoli. Podjął walkę w szeregach ZWZ-AK, jako komendant Obwodu Rzeszów, w latach 1941-45 był inspektorem Inspektoratu AK Rzeszów. Awansowany do stopnia podpułkownika. Po wkroczeniu Armii Czerwonej działał w Delegaturze Sił Zbrojnych (DSZ) i WiN, jako prezes Obszaru Południowego, a od stycznia 1947 r. do aresztowania 27 listopada tegoż roku był prezesem IV Zarządu Głównego WiN.

2. Major Adam Lazarowicz ps. "Klamra", "Pomorski", ur. w 1902 r. Mając siedemnaście lat, jako uczeń gimnazjum zgłosił się ochotniczo do Armii Polskiej i walczył na Wołyniu. W 1920 r. ponownie zgłosił się do wojska. Został ranny w bitwie pod Ostrołęką. Po studiach na Uniwersytecie Jagiellońskim pracował jako nauczyciel. Ze względu na chorobę płuc został zwolniony z obowiązku wojskowego. W stopniu porucznika jako ochotnik wziął jednak udział w kampanii wrześniowej. W listopadzie 1939 r. wstąpił do Służby Zwycięstwu Polski. W latach 1940-44 był komendantem Obwodu ZWZ-AK Dębica. Od wiosny 1944 r. był zastępcą inspektora AK Rzeszów. Uczestniczył w rozszyfrowywaniu tajnej broni V-2 w Bliźnie k. Dębicy. W Akcji "Burza" dowodził 5. Pułkiem Strzelców Konnych AK w walkach na terenie Obwodu Dębica. Po wkroczeniu Sowietów, poszukiwany przez NKWD, kontynuował działalność konspiracyjną w DSZ-WiN, jako prezes okręgu w Rzeszowie, a od 1946 r. - we Wrocławiu. Od stycznia 1947 r. był prezesem Obszaru Zachodniego WiN, a równocześnie zastępcą prezesa Zarządu Głównego WiN.

3. Major Mieczysław Kawalec ps. "Żbik", "Psarski", ur. w 1916 r. Był prawnikiem, asystentem na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W kampanii wrześniowej walczył w obronie Lwowa. Od 1940 r. w ZWZ-AK. Był oficerem wywiadu w Obwodzie Rzeszów, następnie zastępcą komendanta i komendantem tegoż Obwodu. Działał w DSZ-WiN. Od jesieni 1945 r. był kierownikiem wywiadu Okręgu Rzeszowskiego WiN, a następnie zastępcą kierownika Okręgu Krakowskiego. Od października 1945 r. pełnił funkcję kierownika Wydziału Informacji i Propagandy Zarządu Głównego WiN. Po aresztowaniu Cieplińskiego i Lazarowicza pełnił krótko obowiązki prezesa Zarządu Głównego WiN.

4. Kapitan Franciszek Błażej ps. "Roman", "Bogusław", ur. w 1907 r. Był oficerem zawodowym. Brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r. Włączył się w działalność konspiracyjną, jako oficer szkoleniowy, następnie jako oficer operacyjny Inspektoratu AK Rzeszów. W latach 1945-46 pełnił funkcję kierownika Wydziału w Zarządzie Obszaru Południowego WiN. Był również współredaktorem podziemnego pisma "Orzeł Biały". Od grudnia 1946 r. do aresztowania w 1947 r. był prezesem Obszaru Południowego WiN. W śledztwie torturowany tak, że - według relacji współwięźniów - "ciało odpadało mu od kości".

5. Kapitan Józef Rzepka ps. "Znicz", "Krzysztof", ur. w 1913 r., prawnik. Był organizatorem i pierwszym dowódcą Placówki ZWZ Głogów-Bratkowice w Obwodzie Rzeszów. Od maja 1943 r. był adiutantem Inspektoratu AK Rzeszów. W czasie Akcji "Burza" dowodził dużym zgrupowaniem partyzanckim w lasach bratkowickich. Po wkroczeniu Sowietów działał w DSZ, a od września 1945 r. - w WiN. Był szefem oddziału specjalnego w Wydziale Informacyjnym WiN. Przeszedł okrutne śledztwo, które doprowadziło go do rozstroju nerwowego.

6. Porucznik Karol Chmiel ps. "Grom", "Zygmunt", ur. w 1911 r., prawnik, działacz ludowy. Od 1940 r. działał w ZWZ. W 1943 r., po oddelegowaniu go do przeorganizowania Batalionów Chłopskich pod względem wojskowym, został komendantem Obwodu BCh w Dębicy. W marcu 1944 r., po scaleniu BCh z AK, był zastępcą komendanta Obwodu AK Dębica. Walcząc w Akcji "Burza" w II Rejonie 5 PSK AK, został ciężko ranny. W 1945 r. działał w WiN i PSL. Był łącznikiem między obu organizacjami. W 1947 r. wszedł w skład kierownictwa IV Zarządu Głównego WiN. Był doradcą politycznym prezesa ZG. Jedynym jego zmartwieniem w celi śmierci był los jego dwóch synków, opiekę nad którymi, jako wdowiec, powierzył obcej kobiecie.

7. Kapitan Józef Batory ps. "Argus", "Wojtek", ur. w 1914 r. Uczestniczył w kampanii wrześniowej 1939 r. W czasie okupacji niemieckiej działał w ZWZ-AK, jako oficer łączności Obwodu AK Kolbuszowa, następnie został adiutantem Komendy Obwodu. Po wkroczeniu Armii Czerwonej działał w Zrzeszeniu WiN, jako szef łączności zewnętrznej Zarządu Głównego.

8. Kapitan Ludwik Kubik ps. "Lucjan", "Julian", ur. w 1915 r., prawnik. W czasie okupacji był dowódcą Placówki w Obwodzie AK Dębica. W czasie Akcji "Burza" dowodził kompanią. Po rozwiązaniu AK działał w organizacji "Nie", DSZ i WiN. Początkowo działał w kierownictwie Okręgu Kraków, a następnie, w 1946 r. był kierownikiem Wydziału Organizacyjnego Obszaru Południowego WiN. W IV Zarządzie Głównym przez cały rok 1947 był kierownikiem Oddziału Organizacyjnego i Łączności.

9. Zofia Michałowska ps. "Krystyna", łączniczka Komendy Okręgu AK Kraków. Utrzymywała łączność pomiędzy Zarządem Głównym WiN a konsulatem USA w Krakowie.

10. Janina Czarnecka - łączniczka Okręgu AK Kraków. Utrzymywała łączność pomiędzy ZG WiN a ambasadą Belgii w Warszawie.

Wyrok
W procesie oskarżeni nie mieli żadnych szans obrony. Salę wypełniali w większości funkcjonariusze UB, działalność obrońców ograniczała się do prośby o łagodne wyroki, a brutalne obelgi i zniewagi ze strony prokuratora i sędziów stanowiły kontynuację znęcania się nad skatowanymi w trzyletnim śledztwie więźniami. Codzienne haniebne "relacje z procesu" zamieszczała prasa.
Po trzech dniach tej parodii procesu sąd wydał wyrok.
Łukasza Cieplińskiego skazano na pięciokrotną karę śmierci, Adama Lazarowicza i Mieczysława Kawalca - na czterokrotną karę śmierci, Franciszka Błażeja - na karę śmierci, Karola Chmiela, Józefa Rzepkę i Józefa Batorego - na dwukrotną karę śmierci, Ludwika Kubika na dożywocie, Zofię Michałowską na 12 lat więzienia, Janinę Czarnecką - na 15 lat więzienia.
Skazani przyjęli wyrok ze spokojem. Nie był dla nich zaskoczeniem.

137 dni w celi śmierci
Mężczyźni skazani na śmierć spędzili 137 dni w celi śmierci więzienia na Mokotowie w Warszawie, wraz z wieloma innymi wrogami komunizmu, ale również - dla dodatkowego upokorzenia - z hitlerowskimi zbrodniarzami.
Wielu byłych więźniów "Mokotowa" wspomina całą grupę IV ZG WiN jako wspaniałych ludzi, patriotów, z godnością i spokojem przyjmujących swój los. Ksiądz Józef Zator-Przytocki, więzień-męczennik Mokotowa i Wronek, tak pisał w swoim "Pamiętniku": "Po wyroku 'Antek' [Ciepliński] z całą grupą przebywał na 'ogólniaku' aż do
1 marca 1951 r. Czekając przez długie miesiące na śmierć, potrafili zachować podziwu godny spokój i opanowanie. Jego zachowanie wskazywało, że nie uważał życia za zmarnowane. Z godnością żył i z godnością pięknego człowieka szedł na rozstrzelanie dnia 1 marca 1951 r.".
Podobnie zachowywali się wszyscy członkowie IV Zarządu. Adam Lazarowicz przekazał rodzinie z celi śmierci krótkie przesłanie: "Niczego, co w życiu robiłem, nie żałuję i gdybym się znalazł w podobnej sytuacji po raz drugi, zrobiłbym to samo". Ani cierpienia, ani więzienie, ani wyrok śmierci nie złamały tych ludzi.

Dobrze zasłużyli się Ojczyźnie
Dnia 1 marca 1951 r. skazani po kolei byli wyprowadzani z celi i mordowani metodą katyńską, strzałem w tył głowy. Ciała zostały pochowane w tajemnicy w do dziś nieznanym miejscu, prawdopodobnie na terenie dawnego cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie.
Dnia 17 września 1992 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego orzekł nieważność wyroku z 1950 r. w stosunku do wszystkich skazanych.
Dnia 14 marca 2001 r. Sejm uroczyście oddał hołd działaczom Zrzeszenia WiN i w specjalnej uchwale uznał, że "organizacja Wolność i Niezawisłość, która kontynuowała tradycje Armii Krajowej, podejmując nierówną walkę o suwerenność i niepodległość Polski, dobrze się zasłużyła Ojczyźnie".
Zbigniew Lazarowicz

Autor jest synem mjr. Adama Lazarowicza, żołnierzem Armii Krajowej i WiN-u, działaczem "Solidarności". Był internowany w stanie wojennym.

Gryps Łukasza Cieplińskiego do żony i syna z grudnia 1950 r.:
Wisiu! Wierzę, że Chrystus zwycięży! Polska niepodległość odzyska, a godność ludzka zostanie przywrócona. Wierzę, że dziecko wychowasz na dobrego Polaka. Wierzę wreszcie w Ciebie, Andrzejku! Wierzę, że żył, pracował i działał będziesz dla tych samych świętości - to moje wielkie szczęście.
Łukasz

Zbigniew Lazarowicz, Nasz Dziennik, 2003-03-03

powrot