Elity kazały... ginąć

Odpowiedź na te pytania jest prosta. Wiodącą rolę w ukształtowaniu takiej postawy odegrały żydowskie elity, zrzeszone w powołanych przez władze okupacyjne Radach i Gminach Żydowskich (Judenrat). Te administracyjne struktury wykonywały spolegliwie wszystkie zarządzenia hitlerowców i utrwaliły w umysłach swoich współplemieńców przekonanie, że tylko ślepe posłuszeństwo, nawet za cenę upodlenia, pozwoli im przetrwać "czasy pogardy".

Niesławną pamięć zostawili po sobie członkowie warszawskiego Judenratu z jego przewodniczącym Maksymilianem Lichtenbaumem na czele. Gdy stali się już niepotrzebni, zginęli z rąk swoich niemieckich mocodawców, którym wiernie służyli.

Przełożonym łódzkiego Judenratu był Chaim Mordechaj Rumkowski. W getcie, w którym zamknięto ponad 200 tys. ludzi, zorganizował jeden wielki obóz pracy i zaprowadził drakońską dyscyplinę. Wypełniał gorliwie wszystkie polecenia i nakazy okupanta. Pomimo że sprawował tam rządy twardej ręki, cieszył się poparciem większości mieszkańców getta, którzy - tak jak on sam - wierzyli, że dopóki są potrzebni i wydajnie pracują dla nazistów, nic im nie grozi. Przyszłość pokazała, że zbłądzili.

Podobną rolę odegrali Mojżesz Merin, przewodniczący Gminy Żydowskiej na Śląsku oraz Efraim Barasz, przewodniczący Judenratu w Białymstoku. Lojalność wobec okupacyjnej władzy nie uchroniła ich przed śmiercią w komorach gazowych Oświęcimia i Treblinki.

Przeciwko podejmowaniu jakichkolwiek akcji samoobronnych opowiadały się między innymi takie autorytety jak przedstawiciel syjonistów Menachem Kirszenbaum oraz znany historyk dr Ignacy Szyper. Ortodoksyjne środowiska żydowskie wraz z ich duchowym przywódcą Zysie Frydmanem również akceptowały ten punkt widzenia.

Kolaboranci - społecznicy

Współpraca Żydów z Niemcami w okresie okupacji odbywała się także pod przykrywką działalności społecznej. Prowadził ją utworzony przez władze niemieckie tzw. Żydowski Ośrodek Wsparcia (Jüdische Unterstützungstelle). Haniebna rola tej instytucji polegała na przechwytywaniu znacznej części darów przychodzących z Zachodu dla Żydów polskich i przekazywaniu ich Niemcom. W Krakowie na czele tego ośrodka stał dr Michał Weichest. Pomimo że Delegatura Rządu na Kraj poinformowała rządy alianckie o prawdziwej roli tego ośrodka, przesyłki nadchodziły i nadal nie trafiały do rąk potrzebujących. Weichert cieszył się u władz niemieckich dużymi względami, poruszał się swobodnie, nie miał obowiązku noszenia opaski z gwiazdą Dawida, opływał w dobrobyt i mieszkał poza terenem getta. Pomimo wydanego na niego przez Podziemie wyroku śmierci, uszedł kary. Po wojnie przybył do Izraela, gdzie został uznany za niezłomnego bojownika sprawy żydowskiej.

Z pomocą... własnej policji

Znaczny udział w eksterminacji własnego narodu miała Żydowska Służba Porządkowa zwana potocznie policją żydowską. Pełniący w niej ochotniczą służbę funkcjonariusze odznaczali się niezwykłym sadyzmem. Działali w gettach wszystkich miast okupowanego kraju, wyręczając niejednokrotnie Niemców w dokonywaniu aktów zbrodni i fizycznej przemocy.

W okresie od 22 lipca do 21 wrzeÅ›nia 1942 r. przeprowadzono masowÄ… deportacjÄ™ Å»ydów z warszawskiego getta do komór gazowych Treblinki. Zadanie wyciÄ…gania mieszkaÅ„ców z domów i pÄ™dzenia ich na Umschlagplatz wykonaÅ‚a w bestialski sposób policja żydowska, liczÄ…ca 2500 funkcjonariuszy, pod kierunkiem jej komendanta Jakuba Lejkina. Natomiast główni inspiratorzy - niemieccy okupanci - trzymali siÄ™ na uboczu, ograniczajÄ…c swojÄ… rolÄ™ do obserwacji i fotografowania przebiegu akcji.

Znamiennym faktem było, że policja żydowska składała się w większości z funkcjonariuszy wywodzących się nie z marginesu społecznego, lecz z żydowskich inteligenckich elit. Władysław Szpilman w swoich wspomnieniach tak ją scharakteryzował: W jej skład wchodziła przeważnie młodzież z warstwy zamożnej (...). Z chwilą włożenia mundurów, nadziania na głowę policyjnych czapek i dostania pałek do ręki - podleli. Ich największą ambicją stawało się nawiązywanie stosunków z gestapowcami, wysługiwanie się im i licytowanie w srogości metod stosowanych wobec ludności żydowskiej.