Ustalenia JaÅ‚ty, potwierdzone w Poczdamie w 1945 r., utrwaliÅ‚y na dziesiÄ™ciolecia sowieckÄ… dominacjÄ™ w Polsce, której stróżami stali siÄ™ czÅ‚onkowie PPR/PZPR i funkcjonariusze UB. Opanowanie terytorium Europy Åšrodkowej przez komunistów oznaczaÅ‚o nadejÅ›cie czasów konfrontacji pomiÄ™dzy totalitarnym, ateistycznym reżimem a KoÅ›cioÅ‚em i wierzÄ…cym spoÅ‚eczeÅ„stwem.

Już w 1945 r. został przez komunistów zerwany konkordat zawarty między II RP a Watykanem. Był to dopiero przedsmak tego, co czekało Kościół w Polsce w nadchodzących dziesięcioleciach. Działania komunistycznych władz skierowane przeciwko Kościołowi i wierzącym Polakom można prześledzić na przykładzie represji, jakich doznał Kościół katolicki na terenie Dolnego Śląska i Opolszczyzny. Temu tematowi była poświęcona sesja naukowa we Wrocławiu 6-7 listopada, zorganizowana przez wrocławski Oddział IPN i Papieski Wydział Teologiczny.

Polska chce być katolicka
W wyniku zmian granic po II wojnie światowej cały Śląsk wszedł w granice państwa polskiego, uszczuplonego z kolei o Kresy Wschodnie. Te przesunięcia spowodowały trwającą przez kilka lat "drugą wędrówkę ludów" ze wschodu na zachód. Przesiedlani kresowianie godzili się na zamieszkanie na obcym terenie jedynie pod warunkiem, że w danej miejscowości obecny będzie ksiądz. Potrzeba budowy struktury kościelnej na tych terenach stała się koniecznością.
Powracający do kraju w lipcu 1945 r. ks. Prymas August Hlond zaopatrzony został w pełnomocnictwo wydane przez Watykan do uregulowania polskiej administracji kościelnej "in tutto territorio polacco". Ksiądz Prymas na terenie wcześniejszej archidiecezji wrocławskiej ustanowił trzy nowe jednostki administracyjne i nominował administratorów apostolskich z siedzibami w Opolu, Gorzowie i Wrocławiu. Podział miał dwa zasadnicze cele: szybką organizację posługi duszpasterskiej oraz zerwanie z przeszłością niemiecką na tych terenach.
Kościół katolicki jako pierwszy podjął działania integrujące na ziemiach zachodnich i północnych. Swą posługę mógł początkowo rozwijać zasadniczo bez większych przeszkód, komunistyczny reżim (jeszcze zbyt słaby, by otwarcie zwalczać Kościół) skupił się na szerzeniu ideologii.

Nawrót barbarzyństwa
Od roku 1948 r. zaznacza się zdecydowana zmiana polityki wobec Kościoła na ziemiach zachodnich. Przedmiotem szantażu ze strony władz były m.in. przejęte przez Kościół świątynie. Nieuregulowany status prawny (brak aktów własności) miał stać się kartą przetargową w wymuszeniu uległości władz kościelnych na tych terenach. We wrześniu 1949 ogłoszono powołanie grupy tzw. księży patriotów organizowanych przez Urząd Bezpieczeństwa - WUBP na Dolnym Śląsku okazał się najszybszy, bo grupę "montowano" tu już od maja tego roku. W styczniu 1950 r., pod pretekstem rzekomych malwersacji finansowych, upaństwowiono Caritas, które to przejęcie "spontanicznie" poparli "księża patrioci". W kwietniu Episkopat podpisał porozumienie z rządem komunistycznym, lecz już po kilku miesiącach zostało ono pogwałcone.
W styczniu 1951 r. rząd obwieścił, że usuwa administratorów apostolskich na Ziemiach Odzyskanych, a na ich miejsce zostaną powołani wikariusze kapitulni ("księża patrioci"). Godziło to w Kościół i polską rację stanu, wywoływało poczucie tymczasowości i niestabilności, podważało autorytet polskiej administracji kościelnej. Poza tym było niezgodne z Kodeksem Prawa Kanonicznego. Działania swe komuniści motywowali tym, że hierarchia kościelna (Pius XII i Episkopat Polski) sprzyja "imperialistom i rewizjonistom" z Zachodu, nie chcąc powołać stałych biskupów na tych ziemiach. Warto pamiętać,że powołanie administratorów było wstępem do nominacji biskupów diecezjalnych. Wrocławski administrator ks. Karol Milik został internowany w Rywałdzie Królewskim (do Rywałdu dwa lata później trafi aresztowany ks. Prymas Stefan Wyszyński), a wikariuszem kapitulnym został ks. Kazimierz Lagosz - postać kontrowersyjna i tragiczna. Ksiądz Prymas, zapobiegając schizmie w łonie Kościoła w Polsce, zaakceptował wybór wikariuszy. Intencje komunistów stały się jasne, kiedy Prymas Wyszyński uzyskał nominację na biskupów rezydencjalnych na Ziemiach Odzyskanych, jednak władze nie zgodziły się na objęcie przez nich diecezji.
Komuniści, dążąc do rozsadzenia Kościoła od środka, ogłosili 9 lutego 1953 r. dekret, w którym uzurpowali sobie prawo do decydującego głosu przy obsadzeniu stanowisk kościelnych (w tym biskupich!). Doprowadziło to do ogłoszenia słynnego listu Prymasa Wyszyńskiego "Non possumus".

Rozbijanie od środka
Postępowanie komunistów wobec Kościoła miało swój wcześniejszy wzorzec w Związku Sowieckim. Polegał on na niszczeniu fizycznym ludzi Kościoła i rozbijaniu go od wewnątrz. Do pierwszoplanowych zadań UB należało pozyskiwanie agentów wśród duchownych lub w ich najbliższym otoczeniu. W tej materii stosowano przekupstwa, szantaż, zastraszenia. W zależności od potrzeb tajni współpracownicy zajmowali się przekazywaniem wszelkich informacji związanych z funkcjonowaniem Kościoła. Do zadań lepiej umocowanych agentów należało wpływanie na obsadę stanowisk kościelnych i w seminariach duchownych, przeniesienia do innej parafii lub wydalanie z diecezji, wywieranie nacisku na liczne uczestnictwo w wiecach i manifestacjach. W celu kompromitacji środowiska podrzucano materiały ośmieszające duchowieństwo. Oczywiście niepoślednią rolę odgrywała propaganda i media, wśród których figurowali współpracownicy bezpieki.
Dla walki z Kościołem w 1950 r. powołano Urząd do spraw Wyznań. Wszystkie sprawozdania naczelnika tejże instytucji trafiały na biurko szefa UB.
Od 1954 r. wrocławski Urząd Bezpieczeństwa przeprowadzał tajną i długofalową operację, mającą na celu obsadzenie kluczowych w Kurii urzędów przez osoby pozyskane do współpracy. Operacja była na tyle tajna, że nie wiedział o niej I sekretarz KW PZPR. Fotografowano i inwigilowano osoby mające jakikolwiek związek z Kurią. Szczególnie bolesnym ciosem dla Kościoła stała się akcja wymierzona w zakony: Urząd Bezpieczeństwa wraz z tzw. aktywem partyjnym autobusami z napisem "wycieczka" wywoził osoby konsekrowane z ich domów zakonnych. Nierzadko celem były obozy pracy w Gostyniu, Kobylinie, Bojanowie etc.

"Aspołeczny zawód"
Swoje działania komuniści kierowali również przeciw seminariom. Zainteresowaniem UB "cieszyli się" zwłaszcza profesorowie i wykładowcy, przeciwko którym zbierano materiały. Jednym z nich był ks. Marcinkowski, ówczesny rektor seminarium we Wrocławiu. Samych zaś kleryków zmuszano do pracy fizycznej w gospodarstwach rolnych m.in. w Wojcieszycach.
Dalszy etap szykan PRL wobec kleryków to powoływanie ich od 1959 r. do odbywania czynnej służby wojskowej. Początkowo alumnów wcielano do różnych jednostek, jednak kiedy zauważono ich wpływ na innych żołnierzy, utworzono trzy kompanie kleryckie: w Bartoszycach (zwanych "największym seminarium duchownym w Polsce"), Brzegu i Szczecinie. Z biegiem lat zostały przekształcone w bataliony. W jednostkach tych pracowała starannie wyselekcjonowana kadra dowódcza i podoficerska. Klerycy byli pod stałą obserwacją wywodzących się z ZMS, ZMW żołnierzy "świeckich". W razie opuszczenia seminarium obiecywano im zwolnienie z wojska, studia, stypendium. Klerycy otrzymywali przepustki w porach, gdy nie było Mszy św., w dni postne przyrządzano potrawy mięsne, obowiązkowe było uczestnictwo w szkoleniach politycznych, na których atakowano Kościół. Nierzadkie były próby urządzania potańcówek z dziewczętami i pokazy filmów o nieprzyzwoitych treściach. Instrukcja, jaką otrzymali dowódcy jednostek kleryckich od gen. Jaruzelskiego, brzmiała: "Należy wpajać im dogłębne przekonanie o aspołecznym charakterze zawodu księdza, rozbudzając wiarę w idee socjalizmu i osiągnięcia Polski Ludowej".

KsiÄ…dz Tomasz Sapeta i inni
Wśród osób, które straciły życie we wrocławskich więzieniach, jest ksiądz Tadeusz Sapeta. 17 października 1949 r. sąd apelacyjny (przewodniczył Jerzy Majewski) skazał 73-letniego kapłana na dwa lata więzienia. W czasie rewizji znaleziono u niego materiały "szkodzące" interesom państwa polskiego: "Kurier Ilustrowany" z 1943 r., w którym zamieszczono zdjęcia z Katynia, kroniki parafii lipowieckiej i stubniańskiej, wiersz "Czerwona zaraza", pisma do władz komunistycznych i UB domagające się poszanowania własności kościelnych. Ksiądz Sapeta zmarł z "nieznanych przyczyn" 1 marca 1950 roku.
Na listach skazanych widnieją i inne nazwiska duchownych. Często byli oni ofiarami wyroków ferowanych przez Wojskowe Sądy Rejonowe, mające siedziby w 17 miastach wojewódzkich. To restrykcyjne narzędzie reżimu, uposażone w drakońskie przepisy, wydawało wyroki nie tylko na duchownych, ale i na żołnierzy podziemia, działaczy politycznych, chłopów i tych, którzy ośmielili się opowiedzieć dowcip polityczny. Ogółem, w Polsce WSR-y działające w latach 1946-55 wydały 5 tys. wyroków śmierci. Na Dolnym Śląsku WSR zasądził 11 tys. wszystkich wyroków, z czego ok. 3,5-4 tys. dotyczyły spraw politycznych. We Wrocławiu wydano ok. 300 wyroków śmierci, z czego wykonano 133.
Pierwszym księdzem sądzonym przez WSR we Wrocławiu był ks. Pyclik. Inni, poddani wyrokom WSR, kapłani to m.in. franciszkanin o. Andrzej Deptuch, ks. Władysław Lorek ze Świebodzic, ks. Jan Dybiec z Jeleniej Góry, ks. Dominik Milewski, ks. Józef Śmietana - większości zarzucano udział lub namawianie do tworzenia organizacji wrogich ustrojowi. Wyroki, jakie wydano, opiewały od kilku lat do dożywocia czy nawet kary śmierci (ks. Jan Dybiec).
- Przesiedziałem 5 lat i 1,5 miesiąca. Przy zwalnianiu jeszcze nas pouczano, jak się mamy zachować. Sądzono mnie, w sprawie WiN-u, za przechowywanie skrzynki kontaktowej. Stosowali albo bicie, albo metody psychiczne: pozbawianie snu, jedzenia, przesłuchania nocne... Ja byłem "na maglu" ok. 10 dni i nocy, potem już się miało zwidy, następowało jakby rozdwojenie jaźni. Zaparłem się i nikogo nie zdradziłem - wspomina franciszkanin o. Andrzej Deptuch.
- Stosowali "konia Andersa" - sadzano na jednej nodze stołka, kazano wyciągać ręce i nogi i bijąc, utrzymywano przesłuchiwanego w równowadze; bili po piętach wyciorem, bili szablą po plecach - wspomina Władysław Załogowicz ps. "Felek", towarzysz niedoli ks. bp. Pawła Latuska.

Te same metody
Przez kilka dziesięcioleci Kościół w Polsce był prześladowany przez władze komunistyczne. Ściągano krzyże ze ścian, nakładano niebotycznie wysokie podatki na instytucje kościelne, nie udzielano zgody na budowę i remonty świątyń, kapłanom nie wydawano paszportów. Gomułka organizował konkurencyjne dla uroczystości Milenium Chrztu Polski obchody tysiąclecia państwa polskiego. Służby specjalne koniecznie chciały aresztować Matkę Bożą wędrującą po Polsce w Kopii Jasnogórskiego Obrazu. Było morderstwo księdza Kotlarza, później ks. Popiełuszki, ks. Zycha, ks. Suchowolca, ks. Niedzielaka. Ofiary stanu wojennego m.in. w "Wujku", Lubinie i innych miejscowościach. W Złotoryi - podpalenie samochodu ks. kardynała Henryka Gulbinowicza; pobicia, zgony, aresztowania, podsłuchy... Choć czasy dyktatury PZPR minęły, to metody walki z Kościołem, jak ośmieszanie duchownych, lżenie i poniżanie wartości chrześcijańskich, pozostały i wciąż są stosowane, zwłaszcza przez lewicowo-liberalne media. Czyżby więc historia zataczała koło?

Od redakcji NW: W nawiązaniu do powyższego artykułu proponujemy zapoznać się z tekstem quizu "Zbrodnie UB". Tak zwane "lewicowo-liberalne media", to w gruncie rzeczy nic innego, jak grupy wywodzące sie spośród spadkobierców stalinowskich morderców i to w prostej linii, czego najlepszym przykładem jest polskojęzyczna "Gazeta Wyborcza" z Adamem Michnikiem na czele.

Marek Dereń, Nasz Dziennik, 2002-11-23

powrot