Z ponad rocznym opóźnieniem ukazały się dwa tomy wyboru dokumentów dotyczących zbrodni popełnionej w Jedwabnem. To opóźnienie nie jest tu bez znaczenia. Swego czasu prezes Kieres zapowiadał, że dokumenty ukażą się tak, by każdy Polak mógł samodzielnie i bez nacisków propagandowych wyrobić sobie pogląd na okoliczności, przebieg i ustalenie sprawców tej zbrodni. Stało się inaczej. Publikację dokumentów prof. Kieres opóźniał, przekładając termin wywiązania się ze zobowiązań co miesiąc.

A publikacja ukazała się dopiero wówczas, gdy propagandowo-prawno-polityczne decyzje przesądziły o winie Polaków uznanych za w pełni odpowiedzialnych za mord na Żydach w Jedwabnem. Taka interpretacja postanowień kierownictwa IPN ma miejsce w Polsce, ale przede wszystkim we wpływowych mediach międzynarodowych. Trudno sądzić, że prezes Kieres nie był świadom tego mechanizmu.
I to jest podstawowe pytanie, na jakie prezes Kieres powinien odpowiedzieć: dlaczego podjął decyzję o zakończeniu śledztwa przed udostępnieniem opinii publicznej dziś wydanych dokumentów? Dlaczego przesądził o winie Polaków niejako po kryjomu, w cieniu antypolskiej zmasowanej propagandy i korzystając z niemożności publicznego dostępu do źródeł?
Ale po wstępnym przejrzeniu dwutomowej publikacji nasuwają się i inne pytania. W całej tej sprawie jest kilka momentów nader wątpliwych. Jednym z nich jest sprawa zeznań złożonych w procesach cywilnych w latach 1947-49 jeszcze przed procesem karnym. W zeznaniach tych żydowscy (ale i polscy) świadkowie jednoznacznie stwierdzają, że to Niemcy zamordowali jedwabieńskich Żydów. Dokumenty te, ukrywane przez media, po raz pierwszy zostały w Białej Księdze opublikowane. Poprzedza je jednak nota dyskwalifikująca ich wiarygodność.
Do analizy tej trzeba bÄ™dzie jeszcze wrócić w szerszym omówieniu. DziÅ› wystarczy stwierdzić, że tak “wnikliwej” i krytycznej analizy źródÅ‚a nie dokonano w wypadku relacji Wasersztajna czy innych Å›wiadków żydowskich oskarżajÄ…cych Polaków. Dlaczego? 
Należy też zapytać, dlaczego analizując przebieg procesu z 1949 r. i późniejszych wyroków państwa komunistycznego nie uwzględniono tego powszechnie znanego faktu, iż proces w Jedwabnym był tylko częścią szerszej operacji NKWD mającej udowodnić antysemityzm Polaków w ogóle, a polskiego ruchu niepodległościowego w szczególności. Dlaczego więc nie wykorzystano meldunków agentury, akt rozpracowania operacyjnego itp. dokumentów UB, które przecież muszą istnieć. Teza, że UB nie było zainteresowane skazaniem Polaków jest po prostu kpiną z całej wiedzy jaką mamy na temat podboju Polski przez Sowiety w latach 40-ych i dyskwalifikuje autorów Białej Księgi.
I wreszcie pytanie trzecie: pytanie o niedokonaną ekshumację. Po prostu nie sposób zrozumieć, jak mogło dojść do tego, że w Białej Księdze nie znalazła się dokumentacja tego wszystkiego co działo się ze sprawą ekshumacji. Jak wiadomo, pod presją części środowisk żydowskich dokonano rodzaju częściowych oględzin miejsca zbrodni. Ale nie dokonano ekshumacji czyli wyjęcia szczątków i ich analizy. Bez tego nie sposób po dziś dzień określić ani liczby zamordowanych Żydów, ani wyjaśnić kto i w jaki sposób ich zamordował. Można to też sformułować w ten sposób: istnieje domniemanie, że ekshumacji zaniechano właśnie dlatego, że ujawniłaby ona, kto i jak zamordował jedwabieńskich Żydów. Milczenie na ten temat w Białej Księdze podejrzenie to tylko wzmacnia.

Artykuł opublikowany w dziale "Kraj", Tygodnik Głos, 2002-11-07

powrot