W poprzednim odcinku pisałem o tym, jak "Tygodnik Powszechny" wiosną 1989 roku całkowicie odsłonił dotąd maskowane swoje prawdziwe lewicowe oblicze, wywołując wzburzenie wielkiej części swych dotychczasowych czytelników.
Już w okresie przed wyborami czerwcowymi 1989 "Tygodnik Powszechny" konsekwentnie popierał wyselekcjonowaną przez lewicę "Solidarności" i zmonopolizowaną przez nią listę wyborczą. Szefowie redakcji brutalnie odrzucali sprzeciwy Kisiela, opowiadającego się za niektórymi pominiętymi na wspomnianej liście politykami tzw. prawicy. Zgodnie ze stanowiskiem Geremka, Michnika i reszty dawnej lewicy laickiej, "Tygodnik Powszechny" opowiadał się za faktycznymi rządami zdominowanego przez lewicę ruchu solidarnościowego, kierowanego przez OKP, przy równoczesnym opóźnianiu kształtowania partii politycznych. W intencji lewicy laickiej popieranej przez Turowicza chciano doprowadzić do meksykanizacji polskiej sceny politycznej, tj. zdominowania jej przez jedną lewicową siłę na dziesiątki lat. Jakże znamienny był fakt, że jeszcze 8 kwietnia 1990 roku Turowicz opowiadał się w "Tygodniku Powszechnym" za opóźnieniem o rok prawdziwie wolnych wyborów parlamentarnych i utrzymaniem obecnego układu politycznego, a więc Sejmu kontraktowego i rządu z tak znaczącym udziałem polityków PZPR (na czele z wicepremierem i ministrem spraw wewnętrznych Czesławem Kiszczakiem, jednym z głównych realizatorów stanu wojennego). Turowicz pisał dosłownie: "(...) przyszłe wybory parlamentarne (...) powinny się odbyć nie później jak na wiosnę przyszłego roku, ale chyba i nie wcześniej [podkr. - J.R.N.]. Do tego czasu konieczne jest - w moim przekonaniu - utrzymanie obecnego układu politycznego (...). Dlatego uważam za niebezpieczne żądanie przyśpieszenia rozwoju sytuacji politycznej pod naciskiem sił odśrodkowych, naciskiem wywodzącym się nieraz z ambicji grupowych, jeśli nie personalnych (...), żądanie jeszcze większego przyśpieszenia wyborów parlamentarnych, roszczenia do udziału we władzy grup i grupek politycznych nie posiadających jeszcze - powtarzam - wyraźnego programu politycznego i pretendujących do reprezentowania całego społeczeństwa (...). Powtarzam - nikt nie odmawia rodzącym się ugrupowaniom politycznym prawa do udziału w życiu społecznym, ale niechże ta scena polityczna okrzepnie, dojrzeje i uzyska autentyczną bazę społeczną".
Zamiast dopuszczenia więc do udziału w wyborach i ewentualnego wpływu na życie kraju nowych (dodajmy nie-komunistycznych sił politycznych) Turowicz preferował utrzymanie na dalszy rok anachronicznego systemu władzy opartego o Sejm kontraktowy i odrzucaną przez większość Narodu tak znaczącą reprezentację PZPR w rządzie T. Mazowieckiego.

Nieprawdy Turowicza
Aby uzasadnić opóźnianie przemian politycznych w Polsce, Turowicz posuwał się do wypowiadania jawnych nieprawd, mających oszukać ufających mu czytelników krakowskiego tygodnika. Twierdził: "Może się wydawać - sądzę zresztą, że niesłusznie [podkr. - J.R.N.] - że u niektórych naszych sąsiadów przemiany poszły dalej niż w Polsce. Ale w Europie Środkowowschodniej, dzięki sposobowi, w jaki wyszliśmy z komunizmu, Polska jest krajem najbardziej stabilnym. Skutkiem tego jest kredyt zaufania, jaki posiadamy w świecie zachodnim, dzięki czemu i pomoc gospodarczo-finansowa Zachodu (...) jest przecież znacznie większa niż moglibyśmy się spodziewać" (J. Turowicz: Nie rozpraszać sił, "Tygodnik Powszechny", 8 kwietnia 1990 r.).
W rzeczywistości - wbrew nieprawdom Turowicza - słusznie wydawało się, że gdzie indziej zmiany poszły dalej, i to znacząco dalej niż w Polsce. Takie były fakty i niektórzy z nas pisali o tym już na kilka miesięcy przed tym kwietniowym, "hamulcowym" tekstem Turowicza, bijąc na alarm z powodu opóźnienia zmian w Polsce. Przypomnę tu chociażby to, co sam pisałem w "Kurierze Polskim" z 27-29 stycznia 1990 roku, a więc na parę miesięcy przed sławetnym tekstem Turowicza w "Tygodniku Powszechnym". Pod nagłówkiem "Chłopiccy z OKP" pisałem m.in.: "Myślę, że każdy uważny obserwator sceny politycznej w Polsce musi uznać, że zmiany dokonane w 7 miesięcy po triumfie wyborczym 'Solidarności' (...) są ciągle zbyt powierzchowne i daleko odbiegają od wymaganych przez konieczność chwili. Decydujące znaczenie wydaje się mieć fakt, że znaczna część kierownictwa OKP za bardzo trzymała się ducha różnych cichych porozumień z Magdalenki, nie bardzo licząc się z tym, jak bardzo zmieniła się wokół nich cała sąsiedzka Europa. Zadecydowało to o tym, że nawet tak podstawową rzecz, jak likwidację przywódczej roli partii w Polsce skrajnie opóźniono aż do końca 1989 r., zostając pod tym względem w tyle za Czechosłowacją i NRD (...). Myślę, że jednym z największych błędów nowego rządu było od początku dawanie kredytu MM, 'Miłosierdzia Mazowieckiego', starej nomenklaturze (...). Niewiele zrobiono dla oczyszczenia z dotychczasowej nomenklatury największych symbolów jej profesjonalnej niekompetencji, począwszy od służby dyplomatycznej i konsularnej, zdominowanej w większości przez ludzi z partyjnych układów, różnych upadłych byłych działaczy w stylu Siwaka (...). Przeciwnie, mianowano na stanowiska ambasadorskie jeszcze dodatkowe parę osób ze starej partyjnej nomenklatury - m.in. 'reformatora' S. Cioska. Dla porównania nowy demokratyczny rząd czechosłowacki z miejsca odwołał 21 ambasadorów (...). W reformującej się Czechosłowacji natychmiast powierzono nadzór nad MSW nowemu wicepremierowi Janowi Czarnogórskiemu, staremu zatwardziałemu więźniowi politycznemu, który już dobrze wie, jak ma ten nadzór wyglądać. W pełni zgadzam się z opinią Zdzisława Najdera, że oba wielkie resorty podległe PZPR, tj. MON i MSW, zmieniają się bardzo powoli, znacznie wolniej niż w NRD i Czechosłowacji (dodam, że również wolniej niż na Węgrzech) (...). Trzeba uderzyć na alarm i otwarcie powiedzieć - zegar wybija czas dla rządu Mazowieckiego! Nie stać nas na dalsze tolerowanie na tak
wielkiej części wpływowych stanowisk ludzi ze starego aparatu, którzy są niekompetentni i sabotują zmiany (...). Musimy radykalnie przyśpieszyć przemiany polityczne i społeczne, bo inaczej już nie będziemy ich pionierami, pozostając coraz bardziej w tyle. Pamiętajmy, że na wiosnę odbędą się całkowicie wolne wybory w Czechosłowacji, na Węgrzech, w NRD, Bułgarii i Rumunii. Że w Czechosłowacji czołową rolę odgrywa intelektualista - były więzień polityczny, a dziś prezydent V. Havel, a na Węgrzech już niedługo prezydentem pozostanie któryś z niezależnych reformatorów" (J.R. Nowak: Czas przyśpieszyć zmiany, "Kurier Polski", 27-29 stycznia 1990 r.).

Polska - "maruderem reform"
Niestety w Polsce dzięki takim osobom jak właśnie naczelny "Tygodnika Powszechnego" J. Turowicz utrzymało się ślamazarne tempo przemian. Zwyciężyła tak miła mu tendencja do odwlekania wolnych wyborów. Dalej rządził Sejm kontraktowy, z bardzo dużą reprezentacją partii komunistycznej - PZPR, mimo jej upadku i samorozwiązania w styczniu 1990 roku. Dzięki takim "hamulcowym" jak Turowicz wolne wybory w Polsce odbyły się najpóźniej w całej pokomunistycznej Europie, nawet po Albanii i Rumunii, a z prawie półtorarocznym opóźnieniem wobec Czech i Węgier. I z całym uzasadnieniem mogłem konstatować już w tytule artykułu publikowanego 2 lutego 1992 na łamach katolickiego "Ładu" - "Polska - maruderem reform".
Wybraniając i wysławiając ślamazarne tempo przemian pod rządami T. Mazowieckiego, Turowicz pisał we wspomnianym artykule z 8 kwietnia 1990 roku: "Od 45 lat kieruję redakcją pisma, które stara się służyć społeczeństwu z poczuciem odpowiedzialności za losy tego społeczeństwa, z pozycji niezależności. Z tej pozycji obserwuję scenę polityczną w naszym kraju. I poczuwam się do obowiązku podzielenia się z państwem moim wielkim niepokojem, którego przyczyną są manifestujące się coraz częściej i coraz usilniej tendencje do gwałtownego przyśpieszenia rozwoju sytuacji politycznej w kraju. Tendencje, które uważam za nierozsądne, nieodpowiedzialne i niebezpieczne (...) Rząd ten oskarżany o nieefektywność, na przestrzeni niewielu miesięcy dokonał i dokonuje głębokiej przebudowy systemu politycznego, żeby wymienić tylko prace nad nową konstytucją i zmianą ordynacji wyborczej, radykalną reorganizację MSW (...)".
Przypomnijmy więc, komentując te nieprawdy Turowicza o dokonywanej wówczas rzekomej głębokiej przebudowie systemu politycznego, że prace nad nową Konstytucją faktycznie nie przyniosły żadnych efektów za rządów Mazowieckiego. I nieprzypadkowo - bo komisją konstytucyjną Sejmu, przygotowującą "nową Konstytucję", kierował dyletant w sferze prawa. Był nim historyk marginesu średniowiecznej Francji Bronisław Geremek, o czym się dziś najchętniej nie pamięta. Rzekomo "radykalna reorganizacja MSW" polegała m.in. na utrzymywaniu byłego nadzorcy stanu wojennego Czesława Kiszczaka jako szefa MSW aż do lipca 1990 roku. "Radykalni" reorganizatorzy MSW spod znaku
T. Mazowieckiego jakoś nie zauważyli, że w resorcie spraw wewnętrznych trwała właśnie w marcu i kwietniu 1990 roku szczególnie "radykalnie" przyśpieszona i spiętrzona akcja niszczenia akt. Akcja, dzięki której dziś lustracja jest aż tak ułomna.

Cena tendencyjności
W czasie wyborów prezydenckich 1990 roku "Tygodnik Powszechny" całą parą poparł Mazowieckiego, bez żadnych wahań i liczenia się z odrębnymi postawami dużej części jego czytelników. Ta jednoznaczność, i dodajmy coraz wyraźniejsza prolewicowa tendencyjność "Tygodnika Powszechnego", przyniosła mu w efekcie lawinowy spadek nakładu. Warto przytoczyć w kontekście jakże wymowne informacje bardzo przychylnie nastawionego do "Tygodnika Powszechnego" Jacka Żakowskiego. Wspominał on w czerwcu 1995 roku, że: "W roku 'wojny na górze' nakład pisma dosłownie topniał w oczach i przez kilkanaście miesięcy spadł ze 100 do ok. 30 tysięcy egzemplarzy" (por. J. Żakowski, Pół wieku pod włos, "Magazyn Gazety Wyborczej", 2 czerwca 1995 r.). Żakowski pisał w swoim tekście, że cztery lata po wyborach prezydenckich 1990 roku "członkowie redakcji uważają przeważnie, że tak jednoznaczna afiliacja [na rzecz Mazowieckiego - J.R.N.] była strategicznym błędem, że zachowując wierność 'tygodnikowej' tradycji, należało otwarcie głosić idee, lecz milczeć w sprawie politycznych wyborów, utrzymując przynajmniej personalną bezstronność i ponadpartyjną optykę. Za bezpośrednie zaangażowanie w walkę polityczną 'Tygodnik' zapłacił przecież bardzo wysoką cenę. Znalazł się bowiem w mniej lub bardziej otwartym konflikcie z częścią biskupów i także zwykłych księży (...)" (J. Żakowski, op. cit.).
Tendencje lewicowe w "Tygodniku Powszechnym" z roku na rok nasilały się coraz mocniej. Do tego stopnia, że sam były katolewicowy premier Tadeusz Mazowiecki stwierdził w wywiadzie publikowanym na łamach "Tygodnika Powszechnego" z 2 kwietnia 1995 roku, że tygodnik ten nie powinien zbytnio ulegać "Gazecie Wyborczej". Zalecenia te były raczej trudne do realizacji w sytuacji, gdy "Gazeta Wyborcza" jak mogła obsypywała pochlebstwami kolejnych redaktorów naczelnych krakowskiego tygodnika: Turowicza i ks. Bonieckiego. A poza tym - rzecz niebagatelna - nagłaśniała na swych wielkonakładowych łamach teksty z "Tygodnika Powszechnego", mającego coraz większe problemy z pozyskaniem czytelników. To "uzależnienie" od "Gazety Wyborczej" odbijało się coraz mocniej w tygodniku Turowicza. Niemałą rolę we wzajemnej symbiozie "Tygodnika Powszechnego" i "Gazety Wyborczej" odegrali liczni wspólni autorzy, m.in. b. sekretarz "Tygodnika Powszechnego", a później autor najzajadlejszych tekstów krytycznych wobec Kościoła Roman Graczyk, nie wykryty w odpowiednim czasie agent bezpieki Lesław Maleszka etc., etc.
Graczyk, który w swoim czasie w "Tygodniku Powszechnym" jako sekretarz redakcji bardzo mocno "napracował się", by zniechęcić raz na zawsze Kisiela do krakowskiego tygodnika, już w lipcu 1996 roku popisał się wystąpieniem na rzecz prezydenta Kwaśniewskiego. Eksponując jego rzekome polityczne "dokonania" w tekście publikowanym na łamach "Tygodnika Powszechnego" z 21 lipca, Graczyk napisał m.in.: "(...) w sporze z prezesem Moskalem (...) to postkomunista Kwaśniewski broni tu naszej międzynarodowej reputacji, a antykomunista Moskal utrwala obraz Polski jako kraju notorycznych antysemitów". Ładne porównanie, nieprawdaż?! Były sekretarz "Tygodnika Powszechnego" i jeden z najczęściej drukowanych autorów "Gazety Wyborczej" przeciwstawił patriocie i obrońcy polskości prezesowi Edwardowi Moskalowi postkomunistycznego prezydenta, który przez lata prezydentury nie zaznaczył się jakoś wydatnymi zasługami w obronie polskości, a przeciwnie, ułatwiał ataki przeciw Polakom swymi niestrudzonymi przeprosinami Żydów, Ukraińców etc.
Typową sprawą dla grubokreskowiczów z "Tygodnika Powszechnego" było staranne blokowanie na łamach tygodnika Turowicza głosów osób myślących inaczej o lustracji, dekomunizacji etc. Redakcja "Tygodnika Powszechnego" zablokowała m.in. druk krytycznego wobec grubokreskowej opcji tekstu Krzysztofa Czabańskiego "Do pana Jerzego Turowicza". Tekst Czabańskiego ukazał się ostatecznie na łamach "Najwyższego Czasu" z 2 grudnia 1995 r. Zobaczmy, co tak przeraziło w tym tekście J. Turowicza, że nie chciał za żadną cenę udostępnić go czytelnikom swego tygodnika. Otóż Krzysztof Czabański napisał m.in.: "pisze pan o historycznym precedensie Okrągłego Stołu. Broni pan pojęcia 'grubej kreski'. (...) czy rzeczywiście można wykluczyć możliwość tego, że przy Okrągłym Stole zawarto swego rodzaju 'pakt o nieagresji'? Komuniści oddają przyszłość, ale nikt nie dobierze im się do przeszłości. Zapomniano przy tym, że komuniści mogą wrócić (...). Jedynym sposobem, by ich powstrzymać, było pokazanie społeczeństwu ich zbrodni, ujawnienie ich mechanizmów i ukaranie sprawców. Teraz już za późno (...). Czy Okrągły Stół nie przyczynił się do tego? Może za długo trwano przy jego postanowieniach? (...) Pisze pan o lustracji. Pisze pan o tym, że jej 'przeprowadzenie w naszych warunkach było bardzo trudne'. Dlaczego? Lustracja to był chyba jeden z najlepszych sposobów na odwrót społeczeństwa od komunizmu. Kto w tym przeszkadzał? Komuniści - na pewno, ale kto jeszcze? Czy nie brzmi tu echo Okrągłego Stołu? Czy w imię partyjnych i osobistych interesów dobro byłych kapusi nie przeważyło nad dobrem państwa?". Do tych pytań Krzysztofa Czabańskiego dodajmy jeszcze parę innych: Czyż lustracja nie stała się dlatego tak bardzo trudna, bo różni Turowicze z obozu T. Mazowieckiego jeszcze w kwietniu 1990 roku naciskali na utrzymanie "obecnego układu politycznego" z Kiszczakiem jako wicepremierem i ministrem spraw wewnętrznych? Czy lustracji nie utrudniło wpuszczenie przez ówczesnego włodarza MSW, a przedtem i potem zastępcę redaktora naczelnego "Tygodnika Powszechnego" Krzysztofa Kozłowskiego, Michnika i jego trzech kompanów do archiwów MSW? Może w czasie swej niczym nieuzasadnionej, bezprawnej, paromiesięcznej kwerendy w archiwum MSW znaleźli aż nazbyt wiele kompromitujących danych o różnych bliskich im Maleszkach?

Przygarnięcie ateistów

Nader zdumiewa niezwykła wielkoduszność mieniącego się katolickim "Tygodnika Powszechnego" wobec zajadłych przeciwników Kościoła typu tak wyeksponowanego ostatnio w tym tygodniku Jana Woleńskiego, wobec zażartych ateistów typu Stanisława Lema etc. W czasie najbardziej nawet zajadłych ataków wrogów Kościoła w "Tygodniku Powszechnym" pojawiały się teksty skrajnie minimalizujące zagrożenia dla religii i Kościoła, a nawet zrzucające na obrońców Kościoła winę za to, że się jeszcze w ogóle bronią. Jakże charakterystycznym przykładem takiego zamazywania ostrości istniejących konfliktów i zagrożeń był sławetny tekst jednego z bardziej znanych członków zespołu "Tygodnika Powszechnego" - ks. Jana Kracika, "Wrogowie Kościoła", publikowany w "Tygodniku Powszechnym" z 30 lipca 1995 roku. W artykule tym można było m.in. przeczytać przedziwne stwierdzenie: "Zdecydowana większość chrześcijan to zarazem - raz bardziej, raz mniej - przyjaciele i wrogowie Kościoła". Bardziej mącącego sprawy twierdzenia nie można było w ogóle wymyślić. Fakty mówią coś wręcz przeciwnego. Zdecydowana większość chrześcijan, wszyscy prawdziwi chrześcijanie, nie udawacze, nie pozoranci, są zarazem przyjaciółmi Kościoła. Wrogowie Kościoła zaś, których nie brakuje, wywodzą się na ogół nie spośród chrześcijan, lecz różnych grup ateistycznych i masońskich. Spośród byłych towarzyszy partyjnych (obecnych "czerwonych" i "różowych"), którzy choć wyrzekli się dawnych form komunizmu, to jakoś nie wyrzekli się walki z Kościołem i religią.
Wobec tych byłych towarzyszy "Tygodnik Powszechny" okazuje jednak niezwykłą wprost wyrozumiałość, chciałby ich wprost przytulić, przygarnąć do serca (jakże odmienne podejście w zestawieniu z niebywałą wrogością, jaką okazuje wobec "Naszego Dziennika" i Radia Maryja). Przypomnijmy tu jakże znamienną reakcję obecnego redaktora naczelnego "Tygodnika Powszechnego" ks. Adama Bonieckiego na tekst ks. Wiesława Niewęgłowskiego, duszpasterza inteligencji, z lutego 1992 r. Ksiądz Niewęgłowski z goryczą krytykował przejawy wrogości do Kościoła ze strony różnych, rzekomo nawróconych z inteligencji, które w latach 80. nader chętnie kryły się pod opiekuńcze skrzydła Kościoła. Ksiądz Boniecki natychmiast znalazł usprawiedliwienie dla obłudnych koniunkturalistów, sugerując: "Może to my nie dorośliśmy do miary oczekiwań rozbudzonych w czasie próby (...). Właśnie zawiedziona miłość często przemienia się w agresję" (ks. A. Boniecki, List do księdza Wiesława Niewęgłowskiego, "Tygodnik Powszechny", 8 marca 1992 r.). Dość szczególny to był przejaw usprawiedliwiania ludzi takich jak A. Szczypiorski, którzy niejednokrotnie w swym życiu popisali się "arcykoniunkturalnymi" zwrotami. W latach 1982-83 tacy właśnie ludzie najbardziej skwapliwie udawali cudowne wprost "nawrócenia", aby potem po 1989 roku, czując się silnymi, dokładać jak najmocniej swoim byłym opiekunom i protektorom. Tak jak Michnik, który jeszcze w 1988 r. dedykował swą książkę: "Kochanemu ks. Henrykowi Jankowskiemu, memu przyjacielowi i Mentorowi, z pogańską pokorą", aby w połowie lat 90. odwdzięczyć się ks. Jankowskiemu zainicjowaniem wielomiesięcznej kampanii potępień przeciw niemu.
Innym przykładem skrajnego zamazywania pojęć i wyjątkowej "tolerancji" "Tygodnika Powszechnego" wobec wrogów Kościoła był drukowany w "TP" z 14 marca 1993 roku tekst Jerzego Wertensteina-Żuławskiego o piosenkarce O'Connor. Jak wiadomo, piosenkarka Shinead O'Connor, która publicznie podarła przed kamerą fotografię Ojca Świętego, spotkała się z powszechnym bojkotem w skądinąd "ultraliberalnych" Stanach Zjednoczonych. Nikt nie wystąpił w jej obronie. Organizatorzy koncertu publicznie przeprosili widownię za nieodpowiedzialność piosenkarki. Izolowana po swym grubiańskim występie "artystka" w końcu sama wybąkała słowa przeprosin pod adresem Ojca Świętego. Tymczasem u nas w "katolickim" "Tygodniku Powszechnym" znalazł się obrońca p. O'Connor, wspomniany Jerzy Wertenstein-Żuławski. Napisał, że piosenkarka O'Connor jest i tak moralnie lepsza od rozwydrzonej Madonny. Pytanie - czy ma jakikolwiek sens ten typ obrony, czy ma jakikolwiek sens takie stopniowanie zła? Tego typu wystąpienia były, jak jeszcze o tym szerzej napiszę, niejednokrotnie elementem praktyki pisarskiej "Tygodnika Powszechnego", skądinąd tak zajadłego w zwalczaniu katolickich mediów: Radia Maryja i "Naszego Dziennika". Ileż to razy w "Tygodniku Powszechnym" atakowano z grubej rury ludzi broniących wiary i Kościoła, zarzucając im rzekome należenie do "Kościoła zamkniętego", triumfalizm etc. Nic dziwnego, że takie zachowanie "Tygodnika Powszechnego" wywołało jednoznaczne napomnienie ze strony Ojca Świętego Jana Pawła II w liście do Jerzego Turowicza z 5 kwietnia 1995 roku. Ojciec Święty napisał wtedy m.in.:

"Rok 1989 przyniósł w Polsce głębokie zmiany związane z upadkiem systemu komunistycznego. Odzyskanie wolności zbiegło się paradoksalnie ze wzmożonym atakiem sił lewicy laickiej i ugrupowań liberalnych na Kościół, na Episkopat, a także na Papieża. Wyczułem to zwłaszcza w kontekście moich ostatnich odwiedzin w Polsce w roku 1991. Chodziło o to, ażeby zatrzeć w pamięci społeczeństwa to, czym Kościół był w życiu Narodu na przestrzeni minionych lat. Mnożyły się oskarżenia czy pomówienia o klerykalizm, o rzekomą chęć rządzenia Polską ze strony Kościoła, czy też o hamowanie emancypacji politycznej polskiego społeczeństwa. Pan daruje, jeżeli powiem, iż oddziaływanie tych wpływów odczuwało się jakoś także w 'Tygodniku Powszechnym'. W tym trudnym momencie Kościół w 'Tygodniku' nie znalazł, niestety, takiego wsparcia i obrony, jakiego miał poniekąd prawo oczekiwać: 'nie czuł się dość miłowany' - jak kiedyś powiedziałem (...)".

"Obłudnik Powszechny" (5) 09/10.11.2002

W poprzednim odcinku zwróciłem już uwagę na niebywałą wyrozumiałość i wielkoduszność "katolickiego" "Tygodnika Powszechnego" wobec wszelkich typów ateistów, wolnomyślicieli, nawet zajadłych wrogów religii i Kościoła. Skądinąd ogromnie przychylny dla "Tygodnika Powszechnego" Michał Jagiełło stwierdził w wywiadzie dla "Rzeczpospolitej" z 11 maja 2002 r.: "Często na przykład powtarza się, że ludzie 'Tygodnika' w zadziwiający sposób potrafili wyzwolić w sobie ogromne pokłady tolerancji wobec niewierzących, błądzących, nawet wobec tych, którzy instalowali stalinizm w Polsce, a potem przejrzeli na oczy, natomiast zachowywali przesadny krytycyzm wobec narodowego nurtu w polskim katolicyzmie".

W starciu z Prymasem Tysiąclecia

Dodajmy przy tym, że ten "przesadny krytycyzm" ludzie "Tygodnika Powszechnego" odnosili również do największego symbolu polskiego patriotyzmu - Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Cóż, Turowicz i jego koledzy wyraźnie nie mogli strawić wypowiadanych przez Prymasa Tysiąclecia tak ostrych słów przeciw antypolskim szydercom, "manii obrzydzania polskich dziejów", fałszywym uogólnieniom o "polskim antysemityzmie" czy tak ostrego potępienia przez Prymasa Polski ataku Stanisława Stommy na polskie powstania. Sympatyzując bezkrytycznie z czołowymi działaczami lewicy laickiej, redaktorzy "Tygodnika Powszechnego" wyraźnie nie mogli przeboleć tak ostrych słów Prymasa Stefana Wyszyńskiego na temat KOR-u, wypowiedzianych w 1981 roku: "W Polsce trzeba bronić spraw własnej ojczyzny, a nie obcych zamówień". Redaktorom "Tygodnika Powszechnego" wyraźnie nie odpowiadało nader ostre stanowisko Prymasa Tysiąclecia wobec skrajnego krytykanctwa tego, co się dzieje w Kościele polskim, połączonego z zachłyśnięciem się wszelkimi "nowinkami" z Kościołów w Europie Zachodniej, zachłyśnięcia, które po tylekroć krytykował w swych "Dziennikach" Kisiel. Szczególnie jaskrawym przykładem takiego krytykanctwa był sławetny artykuł J. Turowicza "Kryzys w Kościele", publikowany w "Tygodniku Powszechnym" w 1959 roku. Tekst ten niesamowicie oburzył Prymasa Polski, który publicznie, z ambony skarcił Turowicza, mówiąc, że "nie ma kryzysu w Kościele, jest tylko kryzys dziennikarza, który takie artykuły publikuje w prasie katolickiej" (por. rozmowa E. Koniecznej z J. Turowiczem, Zawsze najlepiej słychać krzykaczy, "Życie Warszawy" z 16 lipca 1996 r.). Nawet całe dziesięciolecia później Turowicz bronił swojego tekstu, twierdząc, że był kryzys w Kościele i cały problem polegał tylko na tym, że "Ksiądz Prymas, który był człowiekiem konserwatywnym, uważał, że nie ma kryzysu i krytycznie odniósł się do mojego artykułu" (tamże). Jeszcze w latach dziewięćdziesiątych przy różnych okazjach ludzie z "Tygodnika Powszechnego" wypowiadali się z przekąsem o Prymasie Tysiąclecia i jego niektórych poglądach i działaniach. Na przykład Józefa Hennelowa ostro krytykowała w "Tygodniku Powszechnym" z 28 czerwca 1998 roku "apoteozujący sąd Ryszarda Reiffa o geniuszu Prymasa podpisującego straszliwy w gruncie rzeczy tekst porozumienia z roku 1950 (...)". W rzeczywistości zaś porozumienie to ułatwiło przetrwanie Kościołowi katolickiemu w Polsce z nieporównanie mniejszymi stratami niż na przykład na Węgrzech, gdzie nie najlepsza taktyka Prymasa Węgier Józsefa Mindszentyego została wykorzystana przez władze do zmasowanych okrutnych represji wobec hierarchii i wiernych. Sam naczelny "Tygodnika Powszechnego" Jerzy Turowicz otwarcie krytykował nieżyjącego Prymasa Tysiąclecia (m.in. w 2 Programie TVP 14 maja 1994 roku) "za promowanie 'katolicyzmu ludowego' oraz niedostatecznie gruntowną realizację uchwał II Soboru Watykańskiego i modernizację Kościoła w Polsce" (por. J.S. i W.W.S., Tematy tygodnia, "Myśl Polska" z 5 czerwca 1994 r.). Omawiający wystąpienie Turowicza redaktorzy "Myśli Polskiej" komentowali: "Obok potępienia ataku na zmarłego Prymasa, który był rzeczywistym przywódcą narodu polskiego w szczególnie trudnym okresie, nasuwają się pytania, jakie były intencje wystąpienia J. Turowicza. Czy jest to dalszy krok do oddzielenia Kościoła od narodu, jak czynił to wytrwale 'Tygodnik Powszechny' pod redakcją J. Turowicza?" (tamże).

Wyrozumiałość dla podważania wiary

W redakcji "Tygodnika Powszechnego" niejednokrotnie wyrażano skrajną wręcz wyrozumiałość dla różnych przejawów podważania najistotniejszych nawet zasad wiary katolickiej. Bardzo typowe pod tym względem było zachowanie się redakcji "Tygodnika Powszechnego" po Notyfikacji Kongregacji Nauki Wiary na czele z kardynałem Josephem Razingerem na temat książek jezuity ojca Anthony'ego de Mello. W głośnej "Notyfikacji odnośnie do pism ojca Anthony de Mello SJ" opublikowanej 24 czerwca 1998 roku stwierdzono m.in.: "(...) już w niektórych fragmentach tych pierwszych publikacji [o. de Mello - J.R.N.], a w sposób nasilony w późniejszych pismach tego Autora, zauważa się coraz bardziej niebezpieczne odchodzenie od podstawowych treści wiary chrześcijańskiej. Objawienie dokonane w Chrystusie zastępuje on intuicją Boga bez żadnej formy i możliwości wyobrażenia, dochodząc do określenia Boga jako ogólnej pustki (...)". W Notyfikacji Kongregacji Nauki Wiary zwracano uwagę na szkodliwą wymowę innych sugestii o. de Mello, prowadzących na przykład do konkluzji na temat ksiąg świętych; "nie wyłączając Biblii": "Księgi te przeszkadzają, aby ludzie szli za własnym rozsądkiem i czynią ich ograniczonymi i agresywnymi. Religie, włącznie z chrześcijańską, są jedną z podstawowych przeszkód w odkryciu prawdy. (...) Myśleć, że Bóg własnej religii jest jedynym, znaczy poddać się fanatyzmowi. 'Bóg', według Autora, powinien być widziany jako rzeczywistość kosmiczna, nieokreślona i wszechobecna. Ignoruje się charakter osobowy Boga, a praktycznie się Go zaprzecza. (...) Kongregacja Nauki Wiary, mając na celu troskę o dobro wiernych, uznała za konieczne stwierdzić niniejszą Notyfikację, że wyżej przedstawione teorie nie są do pogodzenia z wiarą katolicką i mogą prowadzić do poważnych szkód.

W czasie audiencji udzielonej kardynałowi Prefektowi, Jego Świątobliwość Jan Paweł II zatwierdził niniejszą Notyfikację, uchwaloną na zebraniu plenarnym Kongregacji Nauki Wiary i nakazał jej opublikowanie" (cyt. za "Tygodnik Powszechny" z 6 września 1998 r.). W tym samym numerze "Tygodnika Powszechnego", w którym opublikowano powyższą Notyfikację Kongregacji Nauki Wiary, ukazał się artykuł Artura Sporniaka "Kłopoty z jezuickim guru", wyraźnie ironizujący na temat niektórych polskich krytyków poglądów jezuity de Mello. Sporniak nie ukrywał w końcowych konkluzjach swego tekstu, wyraźnie pozbawionego krytycyzmu wobec de Mello, również opinii, że potępienie poglądów de Mello utrudni próby religijnego zbliżenia Europy i Azji. Pisał: "Na razie więc próby religijnego zbliżenia Europy i Azji zdają się być nieudane. (...) Kościół i teologowie wciąż nie potrafią przetłumaczyć prawd zawartych w dogmatach na język filozofii i religii Azji, nie zniekształcając przy tym depozytu wiary. Dopóki się to nie uda, Kongregacji Nauki Wiary nie pozostanie nic innego, jak orzekać w coraz to nowych przypadkach 'niezgodność z wiarą katolicką' i ostrzegać wiernych przed 'poważnymi szkodami'" ("Tygodnik Powszechny" z 6 września 1998 roku).

Jak już akcentowałem, zarówno kardynał Joseph Ratzinger w imieniu Kongregacji Nauki Wiary, jak i zatwierdzający Notyfikację Ojciec Święty Jan Paweł II jednoznacznie uznali za "niebezpieczne" zawarte w pismach o. de Mello "odchodzenie od podstawowych treści wiary chrześcijańskiej". Nie przeszkodziło to redaktorom "Tygodnika Powszechnego" w odpowiednim doborze uczestników publikowanej w tygodniku Turowicza debaty o poglądach de Mello, aby wyraźnie przeważali w niej obrońcy poglądów tego jezuity (por. Debata "Tygodnika": sprawa ojca de Mello, "Tygodnik Powszechny" z 13 września 1998 roku). Jeden z tych obrońców - o. Stanisław Obirek stwierdził m.in.: "Tekst kardynała Ratzingera stanowi wykładnię oficjalną, ale nie nieomylną. (...) Nie bałbym się kardynałowi Ratzingerowi powiedzieć, że w swoim rozwoju duchowym owocnie czerpię z de Mello". Jeszcze radykalniejszy okazał się inny uczestnik "Debaty" w "Tygodniku Powszechnym" - Bartłomiej Dobroczyński (znany skądinąd jako skrajny entuzjasta J. Owsiaka). Wystąpił on z otwartym atakiem na Notyfikację Kongregacji Nauki Wiary, stwierdzając: "Odbieram to jako brak szacunku dla mojej wrażliwości religijnej". Uznał Notyfikację za "groźne oskarżenie", akcentując równocześnie: "Obawiam się, że dokument watykański wzmocni postawy reprezentowane np. przez rozgłośnię z Torunia". Inny dyskutant - o. Maciej Bielawski stwierdził, podważając w ten sposób znaczenie Notyfikacji Kongregacji Nauki Wiary, wspartej autorytetem samego Ojca Świętego: "Moim zdaniem watykańska wypowiedź ani nie zamyka dyskusji, ani jej nie otwiera". Tylko jeden jedyny z czterech uczestników "Debaty" o. Jan Andrzej Kłoczowski wystąpił ze stanowczą obroną stanowiska Kongregacji Nauki Wiary.

Znamienne jest, że także później redakcja "Tygodnika Powszechnego" opublikowała listy broniące de Mello (por. listy Stanisławy Grabskiej i Jana Tarnowskiego, "Tygodnik Powszechny" z 27 września 1998 r.). Najdalej posunęła się w swych osądach działaczka warszawskiego KIK-u Stanisława Grabska, pisząc m.in. o de Mello: "(...) trudno jest widzieć w jego książkach sprzeczność z treścią chrześcijańskiej doktryny czy z dogmatami. (...) Kardynał Ratzinger z racji swej funkcji stróża doktryny musi się interesować głównie wiarą, 'w którą wierzymy'. Ufam, że prędzej czy później zmieni on sąd o de Mello". Stanisława Grabska zacierała w ten sposób fakt, że sąd kardynała Ratzingera nie był tylko jego sądem, lecz osądem Kongregacji Nauki Wiary, popartym autorytetem samego Jana Pawła II. Czyżby redakcja "Tygodnika Powszechnego" wątpiła w dogmat o nieomylności Papieża w sprawach wiary?

W kolizji z dogmatami

Liczne przykłady zajmowania przez "Tygodnik Powszechny" stanowiska kolidującego z dogmatami wiary zostały przytoczone w publikowanym pośmiertnie ważnym tekście wybitnego katolickiego publicysty Józefa Mariana Święcickiego, szczycącego się niegdyś między innymi przyjaźnią i zaufaniem kardynała Adama Sapiehy (J.M. Święcicki: O "Tygodniku" memento, "Nasza Polska" z 6 października 1999 r.). Jak pisał Święcicki: "Co gorsza, w jego numerach ["Tygodnika Powszechnego"] pojawiają się wciąż artykuły wyraźnie kolidujące z katolicką ortodoksją. Jeden z nich, autorstwa ks. Wacława Hryniewicza, zdawał się solidaryzować ze stanowiskiem synodu anglikańskiego, który zakwestionował wieczność kar piekielnych jako rzekomo obarczających Boga zarzutem sadyzmu. Spotkało się to z rewerencyjną, ale mocną repliką ks. Marka Starowieyskiego - ze względu na to, że taki pogląd narusza dogmat. Zaraz potem ukazał się jednak w 'TP' artykuł ks. Piotrowskiego, traktujący wypowiedź Chrystusa o wieczności kar piekielnych jako 'metaforę' i powołujący się w tej kwestii na autorytet Orygenesa, którego tezy zostały wszak potępione przez Kościół. Aż wierzyć się nie chce, że istnieją u nas księża o takim 'teologicznym' wykształceniu (...). Bardzo też przykro wypadła w 'Tygodniku Powszechnym' (ostatni numer z 1996 r.) próba obrony Jacka Kuronia, zajmującego w sprawie aborcji analogiczne do Kwaśniewskiego stanowisko (...). A czyż nie jest niepokojące, że w czasie kiedy coraz bardziej się upowszechnia model katolicyzmu dowolnie selektywnego, przyjmującego jedne, a odrzucającego inne prawdy wiary, ks. Hryniewicz, pisząc w 'TP' (1997, nr 8) o 'Wierze wzywanych do nawrócenia', wystąpił w obronie księdza ze Sri Lanki ekskomunikowanego za uporczywe trwanie w herezji".

"Obłudnik Powszechny" (6) 16.11.2002

Krystyna Czuba wystąpiła kiedyś przeciwko próbom zostawiania otwartych furtek dla eutanazji na łamach "Tygodnika Powszechnego". Pisała: "Cywilizacja śmierci wkrada się do wszelkich mediów. 'Tygodnik Powszechny' (21 marca 1993 r.) zamieścił artykuł Tadeusza Jagodzińskiego 'Śmierć na życzenie?'. W artykule czytamy: 'Postawy religijnej uznającej, że człowiekowi nie wolno niszczyć życia darowanego przez Boga, nie da się pogodzić z tymi nurtami filozofii wolności i autonomii jednostki, które zakładają prawo człowieka do nieskrępowanej swobody decydowania o własnym losie. Jedyną płaszczyzną porozumienia może być tolerancja oraz wzajemny szacunek przy równoczesnym dyplomatycznym założeniu, że obie strony są zgodne co do tego, że się nie zgadzają. Błędem byłoby jednak wyciągnięcie z tego wniosku o bezsensie dialogu na temat eutanazji'. W 'Tygodniku Powszechnym' ukazują się często publikacje przedstawiające tzw. pogranicze etyczne. Te granice etyczne zostały zatarte. Skutki tej filozofii dla człowieka i narodu są przerażające".

Skrajnym przykładem wyjątkowej pobłażliwości "Tygodnika Powszechnego" dla najbardziej nawet agresywnych odstępców od wiary katolickiej były dwa teksty poświęcone postaci suspendowanego księdza Eugene Drewermanna w przedświątecznym numerze "Tygodnika Powszechnego" z 20 grudnia 1992 roku. Suspendowany ksiądz Eugene Drewermann znany jest z książek niezwykle napastliwych wobec Kościoła katolickiego, z niezwykłą gorliwością dążących do zniszczenia struktur Kościoła instytucjonalnego. Jego publikacje pełne są fanatycznych wręcz uprzedzeń i uproszczeń, zawierają wiele stwierdzeń całkowicie rozmijających się z prawdą. Tym bardziej zdumiewające było więc poświęcenie tej właśnie postaci aż dwóch bardzo obszernych materiałów: artykułu księdza Dariusza Oko "Sprawa Drewermanna, czyli Luter dwudziestego wieku" i "Drewermann ma głos. Z (suspendowanym) księdzem dr Eugenem Drewermannem rozmawia Wojciech Pięciak". Zdumiewający był przesadny ton tekstu ks. Oko, już w tytule niezwykle wyolbrzymiający pozycję Drewermanna jako rzekomego "Lutra XX wieku". Zrozumiałe, że Drewermann jest chętnie nagłaśniany w czasopismach niezbyt przychylnie nastawionych do Kościoła, od postkomunistycznego "Wprost" do postkomunistycznej "Polityki". Trudno jednak zrozumieć, dlaczego to samo dzieje się w tygodniku mieniącym się katolickim. Stąd nie zaskoczył mnie ton ostrego wystąpienia krytycznego wobec tego nagłośnienia, wyrażony przez redaktora naczelnego "Ateneum Kapłańskiego" ks. Jerzego Bagrowicza w artykule pt. "Czy należy pisać o Drewermannie?", publikowanym w "Tygodniku Powszechnym" z 17 stycznia 1993 roku. Ksiądz Bagrowicz pisał m.in.: "Tytuł artykułu ks. Oko (...) jasno określa stanowisko zarówno autora, jak i redakcji: widzi się w Drewermannie zjawisko dla naszego czasu znaczące. 'Trudno udawać, że go nie ma' - napisano w redakcyjnym wprowadzeniu. Na takie 'uhonorowanie' suspendowanego księdza i tak szeroką prezentację jego poglądów ostro zareagował red. Marek Skwarnicki w bożonarodzeniowym numerze 'Tygodnika' (...). Podzielam wątpliwości red. Skwarnickiego co do sensowności zamieszczenia wywiadu z Drewermannem, przeprowadzonego przez red. Pięciaka (...). To Drewermann panuje nad rozmową, prowadzi ją w zamierzonym przez siebie kierunku, widząc okazję upowszechnienia swego posłannictwa także przez poważny polski tygodnik (...). Sposób, w jaki red. Pięciak usiłuje zaczepiać Drewermanna, przypomina raczej nieśmiałe pytania w rodzaju: 'I co jeszcze masz do objawienia, nasz drogi mistrzu?'. Zadziwiał taki właśnie styl prowadzenia wywiadu w tygodniku 'katolickim' z człowiekiem będącym zdecydowanym wrogiem Kościoła instytucjonalnego, traktującego Biblię jako 'zespół symboli i mitów zbliżonych do innych kultur'. Onieśmielenie i ugrzecznienie redaktora 'Tygodnika Powszechnego' zamiast próby przyparcia przeciwnika Kościoła do muru, wskazania na uproszczenia i sprzeczności jego wywodów".

Antyreligijne obsesje Stanisława Lema

Przypadek ze skrajnym nagłośnieniem w "Tygodniku Powszechnym" J. Woleńskiego, przeciwnika Kościoła i stałego współpracownika fanatycznie antyreligijnego czasopisma "Bez Dogmatu" nie był wcale odosobnionym "wypadkiem przy pracy". "Tygodnik Powszechny" od dawna wykazywał niezwykłą wielkoduszność w nagłaśnianiu poglądów przeróżnych ateistów, byłych stalinowców i nawet byłych ubeków (jak Krzysztof Wolicki). Od wielu lat tygodnik Turowicza i ks. Bonieckiego udziela niezwykle szczodrze swoich łamów dla byłego stalinisty i zatwardziałego ateisty, pisarza Stanisława Lema. Autor ten wielokrotnie żwawo zmieniał poglądy na różne sprawy. W jednym był i jest jednak ogromnie konsekwentny - w szydzeniu z Boga, religii, Kościoła. I taki oto człowiek, "notoryczny wróg Pana Boga", należy dziś do najczęściej publikowanych i nagłaśnianych autorów mieniącego się katolickim tygodnika. Przypomnijmy tu jakże wymowne uwagi Andrzeja Lewmara, w opracowaniu Małgorzaty Kosewskiej, drukowane w "Gazecie Polskiej" z 4 lipca 1996 roku pod tytułem "Trzy obsesje Stanisława Lema". Tymi trzema obsesjami były: "Komunizm, Bóg i imperializm". Komunizm oczywiście jako temat chwalby, Bóg i imperializm jako tematy potępień. Niemało miejsca poświęcił szyderstwom z religii, m.in. w wydanej w czasach stalinowskich głośnej powieści fantastyczno-naukowej skrzyżowanej z prokomunistyczną agitką - "Obłok Magellana". Jak przypomina A. Lewmar, w tej powieści Lema: "Dyskutując treść fresku ściany jadalni swego statku, dzielni komuniści określają krzyż jako 'zapomniany symbol mitu religijnego'. Podczas dyskusji nad ewolucją życia w kosmosie mowa o 'groteskowym naśladownictwie dzieł tego pana stwórcy, w którego wierzyli starożytni'. W innym miejscu książki czytamy o krzyżu jako znaku wiary daremnej". W publikowanym w 1954 roku tomie "Sezam" znajdujemy m.in. opowiadanie "Klient Pana Boga" - z gatunku szyderstw religijnych. Lewmar tak pisze m.in. o wymowie tego opowiadania: "Starzejący się gangster, specjalista od mordu, rabunku i szantażu, postanawia zapewnić sobie zbawienie wieczne. W tym celu udaje się do jednego z biskupów świadczącego usługi sprzedawania raju, nieba itp. (...) Biskup zapewnia, iż występki gangstera są po prostu drobiazgami i odpowiednia skrucha (w dolarach) zapewni mu skrótową drogę do raju. Czym bowiem są przewinienia zawodowe profesjonalnego, lecz mimo wszystko detalicznego mordercy wobec realiów amerykańskich. Przykładowo: promocja zbrodniarzy z Waffen SS na czołowe stanowiska armii amerykańskiej, skorumpowanego do cna kongresu USA, drania prezydenta (...)".

Chwalca ubeków

Dodajmy, że tym stalinowskim atakom na Kościół i religię towarzyszą równie haniebne teksty Lema na cześć komunistycznej bezpieki. Jerzy Lubach tak pisał w "Arcanach" (nr 3 z 1995 r., s. 170-171) o drukowanej we wrześniu 1950 roku w "Twórczości" stalinowskiej prozie Lema: "Lem, 'bez przymusu, a nawet zagrożenia' opublikował z własnej chyba woli tekst 'Kocioł' (z dopiskiem: 'fragment powieści') dziarsko sławiący pracę UB (...) czujność partii wobec wrogów klasowych pragnących ów tytułowy kocioł zniszczyć (...) pisarz w jednym z pierwszych wydrukowanych swoich tekstów opluwa walczących jeszcze po lasach, i za to mordowanych w katowniach Bezpieki polskich patriotów, bezwstydnie podlizujący się temu aparatowi terroru, wychwalający prawdomówność i szlachetność PZPR i UB". Oto jak referował Jerzy Lubach kwintesencję tego proubeckiego produkcyjniaka Stanisława Lema: "Już od pierwszego zdania zaczyna się obiecująco: 'Jechali Jeepem: Marcinów, porucznik Serenka z Bezpieczeństwa, młody rumiany blondyn oraz Inżynier Ponorski. (...) Odezwał się Serenka - Mogę wam coś niecoś powiedzieć, przypadkiem znam tę sprawę. W styczniu było śledztwo, bo tam rozkradli akumulatory. W warsztatach pracowało paru przefarbowanych foksów i jeden leśny. Taki ptaszek: zimą grzał się na fabryce, w lecie siup do lasu. Wczasy, wiecie...
- No i cóż z nimi?
- Ech - rzekł z żalem porucznik i tęsknie obejrzał się za uciekającym drzewem, obsypanym błyskającymi wśród liści jabłuszkami - rozpłynęło się bractwo. Nawiało'. Dalej kilka trafiających do serca prawd o sojuszu proletariacko-ubeckim:
'- Wy jesteście z Komitetu Wojewódzkiego?
- Tak.
- To powiedzcie im (...), żeby nam głowy nie moczyli. (...) Niech Bezpieką nie straszą! Bezpieka nam robotnikom nie straszna. (...)
- Tak. Bezpieczeństwa nie macie się co bać'.
I wreszcie kulminacja - partyjny orgazm:
'- Dokonano u was sabotażu, towarzysze, i podejrzewamy, że w innych kotłach także są podcięte nity lub są inne uszkodzenia. Kotłownia może wylecieć w powietrze. (...) Towarzysze! Powiedziałem wam wszystko, co sam wiem. Oni chcą nas zadusić. Ale teraz my atakujemy na wszystkich frontach Indonezji, Chin, Grecji, odbudowanej Warszawy i fabryk. Teraz, towarzysze, musicie wybierać sami. Ja wam powtarzam, co już mówiłem: nikt nie ma prawa zmuszać was do pracy, kiedy w każdej chwili grozi wybuch. Tutaj kładę dwa arkusze papieru, towarzysze. Każdy, kto chce zostać w Michałowicach i pracować według tego ułożonego planu, podpisze się na pierwszym. Kto nie chce, podpisze się na drugiej liście. Imieniem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej ręczę, że każdy robotnik dostanie pracę w swoim fachu, najdalej do kilku tygodni. Wiecie, że partia nigdy jeszcze nie złamała danego słowa. I jeszcze jedno. Ja towarzysze zanim pracowałem w Wojewódzkim Komitecie byłem palaczem'".

Dzisiejsze ataki Lema na religię

To, że Lem od lat należy do najczęściej drukowanych autorów "Tygodnika Powszechnego", ani trochę nie zahamowało jego agresywnych tyrad antykościelnych i antyreligijnych na łamach innych czasopism. Pod tym względem Lem wyraźnie pozostał sobą... zajadłym i zacietrzewionym ateistą, wciąż szydzącym z wiary i Kościoła. I jakoś to w niczym nie przeszkadza redaktorom "Tygodnika Powszechnego". Z kolei sam Lem tłumaczy swą współpracę z "Tygodnikiem Powszechnym" w sposób następujący: "Chętnie pisuję do 'Tygodnika', bo mogę w nim wypowiadać rozmaite koncepcje, zarówno te, które się episkopatowi podobają, jak i te mniej strawne dla hierarchii kościelnej." (por. "Tako rzecze... Lem. Ze Stanisławem Lemem rozmawia Stanisław Bereś", Kraków 2002, s. 430). Chętnie wierzę, że rozmaite koncepcje Lema podobają się redaktorom "Tygodnika Powszechnego", dopuszczającym swoisty bardzo szeroki luz w stosunku do wiary i Kościoła. Niedawno publicysta "Nowego Państwa" (październik 2002 r.) Włodzimierz Jurasz, omawiając książkę "Tako rzecze... Lem", stwierdził, że Lem "nie potrafi ustrzec się banału i schematyzmu, płynącego wprost z polskiej wersji politycznej poprawności, w której za największe zagrożenie demokracji od 12 lat uważa się Kościół i religię". Oto typowe próbki najnowszych dywagacji Lema z książki "Tako rzecze... Lem", jego szydzeń z Boga, religii, Kościoła, które jakoś nie wpłynęły na stosunek redakcji ks. Bonieckiego do niego:

- s. 315: (...) "Nie można sprowadzać powstania życia na ziemi do czystej losowości. Wyglądałoby na to, że ktoś zrobił sobie z nas okrutny żart i jest odwrotnie niż powiadał Einstein: 'raffiniert ist der Herrgot, aber boshaft ist Er nicht' (Pan Bóg jest wyrafinowany, ale nie złośliwy). Wszystko bowiem wskazywałoby, że 'To', co stworzyło kosmos, było bardzo wyrafinowane i niezmiernie złośliwe, gdyż wszystko jest tylko wznoszącą się budowlą, która musi się zapaść w ruinę".

- s. 531: "To wszystko zresztą w znacznym stopniu wynika z tego, że Kościół uparł się przy twierdzeniu, że Pan Bóg stworzył człowieka, 'na własny obraz i podobieństwo'. Ale co to tak naprawdę znaczy? Haeckel słusznie powiedział, że według tej wersji Pan Bóg jest bez wątpienia gumowym ssakiem, bo jeżeli człowiek jest jego kopią, to primo - musi mieć ręce, ale ponieważ jest niematerialny, więc secundo - musi być istotą gazową...". "Coś mi się ten koncept nie podoba" [Tak delikatnie komentuje związany z "Tygodnikiem Powszechnym" rozmówca Lema Stanisław Bereś - J.R.N.]. - "Toteż ja nie twierdzę, że jest on sensowny, ale za to pouczający. Takie mniemania, jak o rzekomej doskonałości ludzkiej istoty i jej nienaruszalności, są nie do utrzymania, Kościół rzymski mocą orzeczeń 'Roma locuta, causa finita' uznał, że ewolucja najpierw była naturalna, a dopiero potem, w którymś momencie Pan Bóg tchnął w tę glinianą kukłę ducha i dzięki temu mamy Stanisława Lema i Stanisława Beresia. Ja bym się na miejscu hierarchii katolickiej przy takich dogmatach raczej nie upierał".

- s. 395: "Jak wiadomo bowiem, Pan Bóg jest wszechmocny i wszystko wie, a świat stworzył doskonały i nawet guzik od gaci nie może odpaść bez woli Bożej. Bez niej nie dzieje się nic. Szatan przecież nie ma potencji kreacyjnej. Nie wiem, czy to jest dogmat religijny, ale należy to do nauki Kościoła. Jak to pogodzić z naszymi prośbami o wstawiennictwo? Nie można prosić o nic: ani o zdrowie, ani o pomyślność, ani o niepodległość ojczyzny. Gdyby bowiem Pan Bóg naprawił coś cudem, oznaczałoby to, że rzeczywistość nie jest doskonała. Stan doskonały jest wtedy, gdy niczego już poprawiać nie trzeba".

- s. 436: "Polska jest tylko małym ziarenkiem (ba, nawet nie pionkiem) na szachownicy świata. Bardzo straciliśmy na wadze. Byliśmy słabi, a teraz jesteśmy prawie niedostrzegalni. Dziś lepszą sytuację od nas mają nawet takie kraje, jak Czechy (...) bo mają mało katolików, a za to dużo ewangelików. To jest chyba dużo lepsza propozycja niż u nas". Dość - chyba już za dużo cytatów z tych jakże prymitywnych bredzeń. I takiego to autora skwapliwie publikuje redakcja tygodnika mieniącego się katolickim. Ktoś powie na to, że w "Tygodniku Katolickim" nie publikuje on akurat takich bluźnierczych tekstów. Czy to wystarcza? Wyobraźmy sobie politykę redakcyjną renomowanego czasopisma prawniczego, które co rusz nagłaśniałoby na swych łamach jako autora kogoś znanego skądinąd z publicznych pochwał rozbojów i bezwstydnego, agresywnego szydzenia z elementarnych zasad praworządności, To, co Lem wypisuje, to są przecież bardzo często skrajne, obsesyjne wręcz absurdy. Na przykład kiedy chwali się w "Tako rzecze... Lem" (s. 469), że w 1991 roku na zamówienie Instytutu Polskiego w Darmstadt, wypowiadając się na temat przyszłości Polski, napisał, że "My się znajdziemy pod protektoratem Watykanu". Obsesja czy głupota, czy obie rzeczy naraz? Wśród różnych lemowskich bredzeń znalazł się i atak na Prymasa Polski (s. 411): "Nie dziwię się, że w 'Res Publice' napisano tak wyraźnie, że prymas jest endekiem, a jego nieobecność w Jedwabnem była skandalem. Ja się z tym zgadzam". Tak chętnie drukowany w "Tygodniku Powszechnym" Lem nie ukrywa, że jest ateistą, że w ogóle "zawsze był niewierzącym" (tamże, s. 40), pisze: "jestem zakamieniałym ateistą" (s. 312). Mówiąc o swych poglądach, akcentuje (s. 429), że ma "przede wszystkim" poglądy "antyklerykalne".

"Kosmopolita od urodzenia"

Popularny autor "Tygodnika Powszechnego" żywi również skądinąd dość silnie występującą u licznych redaktorów i współpracowników tego tygodnika - skrajną niechęć, wręcz pogardę dla Narodu, wśród którego żyje. Pisałem już, że redaktor "Tygodnika Powszechnego" T. Żychiewicz deklarował w "Gazecie Wyborczej": jesteśmy głupi naród". Inny redaktor, Marcin Król, akcentował, że Polska jest nienormalna od 200 lat. Lem wzbogaca tę porcję wyzwisk na Polskę i Polaków stwierdzeniem: nasz naród jest ciemny jak mogiła" (tamże, s. 435). Uzupełnia te stwierdzenia jawnie kłamliwymi informacjami w stylu: "Książki zaś czyta jeden procent Polaków!" (s. 414). Jeden procent to byłoby niecałe 400 tysięcy osób czytających książki. Na pewno nie jest dobrze z czytelnictwem w Polsce, podaje się, że połowa Polaków nie czyta ani jednej książki rocznie, ale pisać o zaledwie jednym procencie czytających książki to jawne, głupawe oszczerstwo. Typowe dla gardzącego Polską Lema, który bez żenady deklaruje: "Gdybym był o ćwierć wieku młodszy, wyemigrowałbym, gdzie by mnie oczy poniosły" (tamże, s 427). Czy akcentuje (s. 473): "Z urodzenia jestem kosmopolitą". Mógłbym jeszcze długo wyliczać różne pełne fobii wynurzenia Lema w związku z Jedwabnem, o polskich "pogromach" w latach 1945-46 etc., ale nie chcę już nadmiernie nadużywać cierpliwości Czytelników. Dodam jeszcze dla pełni obrazu postaci Lema, że ten stary stalinista jest dziś oczywiście zajadłym przeciwnikiem rozliczeń (tamże, s. 443), że chwali się swym głosowaniem na Kwaśniewskiego (tamże, s. 444). Że w wywiadzie dla "Przeglądu" z 22 listopada 2001 roku powiedział, że "należało głosować na SLD, bo nikogo innego nie ma!". Można tylko "pogratulować" "Tygodnikowi Powszechnemu" hołubienia tego typu autora!

Ze stalinowskiej łączki

Wśród autorów "Tygodnika Powszechnego", tak gorliwie realizującego politykę "grubej kreski", znaleźli się również liczni inni byli stalinowcy, m.in. były ubek Krzysztof Wolicki, byli stalinowscy politrukowie literatury Ryszard Matuszewski i Jan Kott. Wolicki znany był m.in. z opowieści z doby stalinowskiej na jego temat, barwnie opisujących m.in., jak biegał z pistoletem po redakcji "Trybuny Ludu". W sławnym "Abecadle Kisiela" znajdujemy inną smakowitą story o Wolickim. Jak pisał Kisiel: "Krzysztof Wolicki - znam doskonale z rozmów, tak... (...). Sławna była jego historia ze strzelaniem w czasie Bożego Ciała, kiedy był jeszcze stalinowcem. On mieszkał na Foksal i na balkonie rozwiesił jakieś gacie, jakieś coś, bo słońce świeciło. I szła procesja... zaczęli krzyczeć, że tu wiszą gacie, że profanacja... Wtedy on wyskoczył z rewolwerem i zaczął im grozić." (S. Kisielewski: "Abecadło Kisiela", Warszawa 1990, s. 125). Podobnie jak Lem również i publikujący od czasu do czasu na łamach "katolickiego" "Tygodnika Powszechnego" Wolicki pozostał niezłomnym ateistą. Szczerze wyznawał w ogromniastym wywiadzie dla "Tygodnika Powszechnego" 25 kwietnia 1993 roku: "Nie jestem agnostykiem, ja jestem ateistą. Jestem absolutnie przekonany, że Pana Boga nie ma, to jest moja wewnętrzna pewność". Pewność pewnością, tylko po co "katolicki" tygodnik popularyzował i nagłaśniał tego tak "pewnego wewnętrznie" zajadłego ateistę?! Kolejny "wypadek przy pracy" redakcji tak tkliwie przygarniającej ateistów, "agnostyków" etc., etc.

Wśród byłych stalinowców gorliwie nagłaśnianych i popularyzowanych na łamach "Tygodnika Powszechnego" znalazł się również Jan Kott, wielce "zasłużony" w dawnych komunistycznych bojach przeciwko "fideistom" (tj. naukowcom wierzącym w Boga). Z jakąż fanatyczną szczerością Kott wyznawał już w styczniu 1946 roku w artykule programowym na łamach marksistowskiej "Kuźnicy": "Nam nie wystarcza, aby naukowiec był zwolennikiem reformy rolnej, chcemy, aby przestał być fideistą [podkr. - J.R.N.]. Domagamy się od pisarzy nie tylko gestu solidarności politycznej z Obozem Reformy, ale zmiany sposobów pisania. My chcemy innej literatury i humanistyki w Polsce. Dlatego atakujemy. Dlatego jesteśmy bezwzględni" (cyt. za H. Słabek: "Intelektualistów obraz własny 1944-1989", Warszawa 1997, s. 71-72). Kott rzeczywiście potrafił być ogromnie bezwzględny w czystkach "nieprzydatnej" dla marksizmu polskiej literatury. Ten sprawca najgorszych spustoszeń w sferze polskiej kultury w dobie stalinowskiej skwapliwie odrzucał "na śmietnik historii" dzieła Z. Krasińskiego i S. Wyspiańskiego, S. Żeromskiego i J. Conrada. Szczególnie gwałtownie zaatakował (ku zgrozie Marii Dąbrowskiej) "Lorda Jima" Conrada, widząc w głoszonych w nim ideałach heroizmu i honoru wzór "niebezpiecznej" ideologii, wyznawanej później przez żołnierzy Armii Krajowej. Przez wiele lat Kott z pasją "demaskował" różnych "wrogów" socjalizmu, od Kościoła katolickiego, zbrojnego podziemia i gen. Andersa po różnych "reakcyjnych" twórców. Szczególnie gwałtownie piętnował "Kamienie na szaniec" Aleksandra Kamińskiego; stwierdził: "To jest groźna książka. Tak wychowano 'pokolenie kondotierów'".

Ideą zmitologizowanego postępu potrafił usprawiedliwiać najohydniejsze stalinowskie zbrodnie. Gustaw Herling-Grudziński opisał taką oto swoją rozmowę z Kottem: "Zgadało się o Katyniu, nie obrał oficjalnej linii postępowania. Wydął tylko wargi i syknął z uśmiechem: 'Cóż znaczy kilka tysięcy oficerów wobec Historii w marszu'" (Dziennik pisany nocą, Warszawa 1991). Wiele osób widziało w postaci Jana Kotta prawdziwe ucieleśnienie nieuczciwości i cynicznego karierowiczostwa. Leopold Tyrmand pisał o "lokajskim Jana Kotta ukorzeniu się przed nieodwracalną brutalnością Historii". Jerzy Giedroyć w liście do Witolda Gombrowicza z 18 maja 1963 roku pisał, że Jan Kott jest jednym z tych, którzy stali się szmatami i bezwzględnymi narzędziami nieinteligentnego systemu". Zygmunt Hertz w liście do J. Giedroycia z 2 lutego 1965 roku pisał bez ogródek, że Kott był "k..." (!). Rozumiem, że tę "szmatę" i "k..." przygarniała michnikowska "Gazeta Wyborcza". Tylko jak wytłumaczyć, że go przygarniał również tak lubiący moralizować "katolicki" "Tygodnik Powszechny"?

Stalinista o staliniście

Znamienne, że właśnie w "Tygodniku Powszechnym" 6 stycznia 2002 r. ukazał się chyba najbardziej panegiryczny tekst pośmiertny o postaci Jana Kotta. Artykuł ten był tym bardziej bezkrytyczny, że pisał go inny były stalinista, Ryszard Matuszewski, koniunkturalista wszechczasów. To o nim napisał w 1979 roku w "Polityce" Artur Sandauer, że Matuszewski jest "wiecznym chwalcą każdego miłościwie nam panującego 'dziś', wiecznym prześmiewcą każdego w proch upadłego 'wczoraj'. Na każdym etapie zmieniał podręczniki, zawzięcie krytykował to, co pierwej wychwalał, wywracał repertuar bohaterów, cytowanych nazwisk itp.". Nic dziwnego, że taki to autor, spec od "obrotowych" poglądów - Matuszewski wolał uniknąć nawet jednego zdania krytyki nt. roli Kotta w stalinizacji i sowietyzacji polskiej kultury. Jakże mógł to robić Matuszewski w sytuacji, gdy jak szczerze wyznał w swym tekście na łamach "Tygodnika Powszechnego": "Ten okres jego życia i działalności twórczej najtrudniej mi osądzać, bo 'grzeszyliśmy' razem". Chwalebna to zaiste szczerość, ale czy rzeczywiście grubokreskowy "TP" cierpi już na taki niedobór niesplamionych niczym autorów, że jeden były stalinista musi pisać o drugim byłym staliniście? Podobna bieda nęka "TP" również i w sferze innych tematów. Np. gdy do ataku na katolickie media - Radio Maryja i "Nasz Dziennik", "TP" musi "wypożyczać" stałego współpracownika ordynarnie antyreligijnego czasopisma "Bez Dogmatu".

Kolejna część artykułu ukaże się za tydzień.

prof. Jerzy Robert Nowak, Nasz Dziennik, 2002-11-02

powrot