"Jestem żoÅ‚nierzem KoÅ›cioÅ‚a katolickiego, muszÄ™ zawsze i wszÄ™dzie zachować równowagÄ™ wewnÄ™trznÄ…. Pesymizmowi poddawać mi siÄ™ nie wolno. MuszÄ™ przetrwać ze spokojem wszystko, co mnie spotka" - takie postanowienie powziÄ…Å‚ ksiÄ…dz Józef Zator-Przytocki na poczÄ…tku Å›ledztwa prowadzonego przez UB.
W niedzielę, 22 września, w gdańskiej kolegiacie pw. Najświętszego Serca Jezusowego zgromadzili się licznie kombatanci Armii Krajowej, harcerze trójmiejskich hufców ZHR oraz ZHP i poczty sztandarowe z gdańskich szkół. Przybyli, aby oddać hołd księdzu ppłk. Józefowi Zator-Przytockiemu, kapelanowi AK, który we wrześniu 1948 r. został aresztowany przez UB i po długim, bardzo ciężkim śledztwie otrzymał wyrok 15 lat więzienia. Ulicy, przy której stoi świątynia, nadano nazwę ks. ppłk. Józefa Zator-Przytockiego.
Uroczystą Mszę Świętą celebrował ks. abp Tadeusz Gocłowski. Metropolita gdański prosił, aby w czasach, w których wobec procesów globalizacyjnych łatwo można utracić więź z własną Ojczyzną, a co za tym idzie, więź z "życiorysem własnej matki", młodzież mając do naśladowania tak wiele wspaniałych wzorów w dziejach naszego Narodu, nie wahała się określić swoich obowiązków wobec Polski.
Po Mszy Świętej ks. abp Gocłowski dokonał poświęcenia tablicy upamiętniającej ks. ppłk. Zator-Przytockiego, umieszczonej na frontowej ścianie kolegiaty.
Ksiądz Józef Zator-Przytocki urodził się w 1912 r. w Wicyniu na Podolu. Po ukończeniu Seminarium Duchownego we Lwowie w 1935 r. przyjął święcenia kapłańskie. W 1939 r. zgłosił się jako ochotnik na front. Po zajęciu Stanisławowa przez bolszewików, do kiedy to tylko było możliwe, uczył dzieci religii. Darzony wielkim zaufaniem przez ludzi organizował przerzuty żołnierzy i cywilów przez zieloną granicę do Rumunii oraz na Węgry. Osobom zagrożonym aresztowaniem przez NKWD wystawiał fałszywe dokumenty. Działalność taka wymagała rozległej siatki konspiracyjnej, jednak ogromna liczba ludzi objętych pomocą księdza Przytockiego uniemożliwiała zachowanie zasad konspiracji. Konfident - Żyd, złożył meldunek na NKWD, dlatego też ksiądz Przytocki musiał w pośpiechu opuścić nie tylko Stanisławów, ale także strefę okupacji sowieckiej i udać się do Generalnej Guberni.
W Krakowie ksiądz Zator-Przytocki zaangażował się w tajne nauczanie, pracę w komórce legalizacyjnej, przewoził pocztę konspiracyjną, współpracował z BiP-em (Biurem Informacji i Propagandy Armi Krajowej).
W 1942 r. metropolita krakowski ksiądz kardynał Adam Sapieha zwrócił się do ks. Zator-Przytockiego z propozycją włączenia się w duszpasterstwo Polski Walczącej. Nie tylko bez wahania przyjął stanowisko kapelana tworzących się oddziałów partyzanckich, ale jako dziekan okręgu krakowskiego rozpoczął organizację struktury duszpasterskiej do opieki nad leśnym wojskiem. Bez reszty poświęcił się pełnieniu posługi kapłańskiej wśród członków oddziałów Armii Krajowej.
Po przejściu frontu i zainstalowaniu się w Krakowie reżimu komunistycznego ks. Zator-Przytocki zagrożony aresztowaniem został skierowany przez metropolitę krakowskiego do Gdańska. Istniała szansa, że tu nie zostanie rozpoznany przez NKWD. W wielkim trudzie i z ogromnym poświęceniem dźwigał z ruin zniszczony kościół Najświętszego Serca Jezusowego.
5 września 1948 r., kiedy prace nad odbudową świątyni były już na ukończeniu, ks. Zator-Przytocki został aresztowany przez UB, przewieziony do Warszawy i osadzony w areszcie śledczym Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, a później w osławionym X pawilonie śledczym na Mokotowie. Przeszedł z godnością bardzo ciężkie śledztwo, podczas którego był zmuszany do siedzenia na tzw. haku, na nodze od taboretu, okrutnie bity, przez wiele dni przetrzymywany w karcerze, a zimą tygodniami w nieogrzewanej celi z wybitymi szybami. Był podporą dla innych więźniów. W celi pomimo grożących bardzo surowych kar spowiadał współwięźniów, prowadził wspólne modlitwy, opiekował się skatowanymi podczas śledztwa towarzyszami niedoli.
30 grudnia 1949 r. ksiądz Zator-Przytocki został skazany wyrokiem komunistycznego sądu na 15 lat więzienia. Zakończenie śledztwa nie oznaczało końca udręki. Przez wiele lat odsiadywał wyrok w najcięższym więzieniu PRL-u - w osławionych Wronkach, gdzie katowanie więźniów przez zwyrodniałych strażników było na porządku dziennym. Po ośmiu latach, w 1955 r. ks. Zator-Przytocki wyszedł z więzienia ciężko okaleczony fizycznie, ale silny duchem i wiarą.
W latach 1958-78 był proboszczem bazyliki Mariackiej w Gdańsku. Zmarł przy ołtarzu w czasie odprawiania Mszy Świętej 26 listopada 1978 r.

Anna Kołakowska, Nasz Dziennik, 2002-09-26

powrot