W tzw. procesie krakowskim, toczÄ…cym siÄ™ od 11 sierpnia do 10 wrzeÅ›nia 1947 r., komuniÅ›ci skazali 17 osób - dziaÅ‚aczy Zrzeszenia Wolność i NiezawisÅ‚ość oraz Polskiego Stronnictwa Ludowego. Trzech z nich zamordowano. Prawda o zbrodni ujrzaÅ‚a Å›wiatÅ‚o dzienne dopiero po 55 latach.

Dotąd prawdziwy przebieg procesu krakowskiego nie był znany. Dzięki kwerendzie materiału archiwalnego, przekazanego Instytutowi Pamięci Narodowej, jego pracownicy ustalili nowe fakty. Zostały one wczoraj zaprezentowane podczas odbywającej się w Krakowie sesji naukowej "Proces krakowski 11 VIII - 10 IX 1947 r. Działacze WiN i PSL przed sądem komunistycznym".
11 sierpnia 1947 roku po raz pierwszy w Krakowie przed komunistycznym sądem stanęli intelektualiści, wychowawcy młodzieży, działacze społeczni zaangażowani w walkę o wolną Polskę. - Byli to m.in. wybitni przywódcy PSL, byli oficerowie AK oraz uczeni - pracownicy uniwersytetów - powiedział Janusz Kurtyka, dyrektor krakowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej. Od pierwszych dni okupacji pełnili oni służbę w konspiracji - Służbie Zwycięstwu Polski, Związku Walki Zbrojnej czy Armii Krajowej. Po wojnie, w 1945 roku pragnęli, by Polska stała się demokratycznym, a nie komunistycznym państwem. Tym razem zrzeszali się w legalnej opozycji - PSL, lub w konspiracyjnym WiN. Wszyscy trafili na ławę oskarżonych. Kurtyka dodał, że miejsce procesu nie zostało wybrane przypadkowo. Po roku 1945 to właśnie na Górnym Śląsku i w Krakowie rezydowały władze konspiracji antykomunistycznej. Były one rozbijane przez UB.
13 listopada 1947 roku zamordowano trzech z oskarżonych. Byli to kawalerowie Orderu Virtuti Militari: Alojzy Kaczmarczyk, Walerian Tumanowicz i Józef Ostafin. Pozostałych ukarano wieloletnimi wyrokami pozbawienia wolności, jedną osobę uniewinniono.
Proces krakowski wpisał się w serię publicznych procesów pokazowych organizowanych w pierwszym dziesięcioleciu Polski "ludowej". Miały one charakter propagandowy i prowadzone były przeważnie przed sądami wojskowymi. Procesy szeroko relacjonowano w prasie i radiu w taki sposób, aby skompromitować jawną i konspiracyjną opozycję. Charakterystyczne dla tego typu "pokazówek" było to, że wyrok był znany jeszcze przed rozpoczęciem rozprawy. Zapadał on na najwyższych szczeblach władzy komunistycznej.

Marcin Austyn, Nasz Dziennik, 2002-09-07

powrot