Co najmniej stu Polaków - dzieci, kobiet i starców, mieszkaÅ„ców Lubieszowa w dawnym województwie poleskim, zostaÅ‚o w listopadzie 1943 r. spalonych żywcem w starej drewnianej stodole. Mordu dokonali UkraiÅ„cy, prawdopodobnie z oddziałów UPA. Tego samego dnia inny ukraiÅ„ski oddziaÅ‚ wymordowaÅ‚ caÅ‚Ä… polskÄ… ludność pobliskiej Rejmontówki. Åšledztwo w sprawie obu zbrodni prowadzi poznaÅ„ski Instytut PamiÄ™ci Narodowej.
Lubieszów to niewielkie miasteczko położone w dawnym powiecie Kamień Koszyrski na Polesiu. W 1943 r. w tym wielonarodowościowym miasteczku mieszkała blisko stuosobowa grupa Polaków. O tylu mieszkańcach i jednocześnie ofiarach brutalnej zbrodni wiadomo. Jednak prokuratorzy Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie ukrywają, iż zamordowanych Polaków mogło być znacznie więcej.
- W Lubieszowie i innych okolicznych miasteczkach chronili się Polacy z pobliskich wiosek, przekonani, że w mieście będą bezpieczni, że znajdą schronienie przed agresją ukraińskich nacjonalistów. Okazało się, że ta nadzieja była złudna - mówi prowadzący śledztwo prokurator Sylwester Napieralski.


Lachy uciekajcie

Do brutalnego mordu na Polakach w Lubieszowie i Rejmontówce doszło pod koniec 1943 r. Sprawcami byli członkowie jednego z działających na terenie Polesia oddziałów szowinistów ukraińskich. Zgromadzone do tej pory w wyniku śledztwa dowody nie pozwalają jednoznacznie ocenić, czy byli to tzw. banderowcy, czy bulbowcy, czy też może zorganizowana grupa okolicznych chłopów. Faktem jest jednak, że wówczas tymi terenami władała niemiecka administracja okupacyjna, a do napadów na Polaków, jakich dopuszczała się ludność ukraińska, dochodziło za zgodą i aprobatą Niemców. Do pełnienia służby w policji ukraińskiej, podległej de facto administracji niemieckiej, zgłaszali się najczęściej ukraińscy szowiniści. Niemcy nie wymagali od kandydatów do tej służby kwalifikacji, ale właściwej postawy politycznej i lojalności. Ukraińska policja uczestniczyła w niemal wszystkich gwałtach i egzekucjach wykonywanych na ludności polskiej. Koniec 1943 r. przyniósł znaczne nasilenie działalności band UPA. Jak piszą historycy, "banderowców" ogarnął szał mordowania, a napadano głównie tam, gdzie spodziewano się zastać bezbronną ludność cywilną i gdzie nie działały bataliony polskiej samoobrony. Miasta i wsie zostały zarzucone ulotkami w rodzaju: "Lachy, uciekajcie stąd, bo was wszystkich wyrżniemy". Na zwoływanych wiecach i zebraniach uświadamiano mieszkańców co do konieczności wywalczenia "samoistnej" Ukrainy przez wymordowanie wszystkich Polaków.
I tak się właśnie stało 9 listopada 1943 roku w Lubieszowie.
Napastnicy, najprawdopodobniej członkowie bandy UPA, opanowali miasteczko, w którym Polacy stanowili mniejszość narodową.
Pod pretekstem wiecu zwołali wszystkich polskich mieszkańców, co najmniej 100 osób. Zamknięto ich w niedokończonej stodole należącej do Buttmana i Piastkowskiego.
- Stodołę czy też szopę, bo trudno to teraz określić, obłożono snopkami słomy i podpalono. Do osób, które próbowały uciekać, strzelano. Żywcem spalono wszystkich Polaków, z wyjątkiem jednego mężczyzny, któremu udało się zbiec, i małej dziewczynki. Ją, co prawda, sprawcy dogonili, została uderzona, straciła przytomność, ale ocalała. Niestety, nie udało nam się ustalić jej personaliów, nie wiemy, czy jeszcze żyje, jeżeli tak, bardzo chcielibyśmy do niej dotrzeć - wyjaśnia prokurator.
Zebrane dowody, a także opracowanie przygotowane przez Wydział Ekspertyz i Opracowań w Warszawie nie pozwalają na jednoznaczne określenie, z jakiego ugrupowania pochodzili mordercy. Prawdopodobnie zabójstwa dokonała zorganizowana grupa OUN-UPA. Zastanawiać może również sposób przeprowadzenia egzekucji - spalenie ludzi żywcem w stodole. Identyczne zdarzenie miało także miejsce w Jedwabnem, i również tam okupacyjną administrację stanowili Niemcy. Czy to tylko przypadek?
- Odnośnie do Jedwabnego nie chciałbym się wypowiadać, nie ja prowadzę tę sprawę, więc wszystkie porównania czy jakiekolwiek analogie z mojej strony byłyby mocno nie na miejscu. Mogę mówić tylko o postępowaniach, których jestem gospodarzem - tłumaczy prokurator Napieralski.


Rzeź w Rejmontówce

Tymczasem, teg o samego dnia, 9 lipca 1943 r., równie makabrycznego mordu na cywilnej ludności polskiej dokonano w położonej zaledwie 7 kilometrów od Lubieszowa maleńkiej osadzie Rejmontówka. W tej miejscowości, praktycznie w 100 procentach zamieszkanej przez ludność polską, mieszkało ok. 100 osób. Feralnego dnia w godzinach porannych do wsi wkroczył uzbrojony oddział. Nie wiadomo jednak, czy byli to żołnierze UPA, czy zorganizowani miejscowi chłopi ukraińscy. Nieustalony jest również sposób działania morderców.
- Najprawdopodobniej napastnicy wchodzili do poszczególnych domów i tam, nożami, bagnetami i siekierami, zadawali śmiertelne ciosy obecnym domownikom. Zginęli wszyscy mieszkańcy Rejmontówki, czyli około 100 osób - wyjaśnia Napieralski.
Sprawę obu odrażających zbrodni bada poznańska Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W toku śledztwa przesłuchano już ponad 80 świadków, w większości pochodzących z okolic Rejmontówki i Lubieszowa. - Świadkowie to osoby, które mieszkały w tych okolicach jako dzieci, przebywały tam, udało im się uciec przed napastnikami, schronić w lesie i dzięki temu przeżyć - mówi prowadzący śledztwo. To jednak nie koniec postępowania, bowiem w trakcie niemal każdego przesłuchania świadka pojawiają się nazwiska osób, których zeznania mogłyby pomóc w ustaleniu nazwisk sprawców.
- Niestety, możliwości wykrywcze sprawców na dzień dzisiejszy są raczej niewielkie. Brakuje tych świadków obu zbrodni, którzy mogliby bezpośrednio wskazać morderców - wyjaśnia Napieralski. - Nie ukrywam, że chcielibyśmy prosić czytelników "Naszego Dziennika", mieszkających w tamtym okresie na Polesiu i będących świadkami zdarzeń, o których była mowa, o kontakt z nami - dodaje prokurator.

Wojciech Wybranowski, Nasz Dziennik, 2002-06-06

powrot