There is no business like a Shoah business

Cisza, jaka ostatnio zapanowała wokół odszkodowań za pracę przymusową, nie oznacza, że "Przedsiębiorstwo Holokaust" zawiesiło działalność.

Wciąż pracuje Międzynarodowa Komisja ds. Roszczeń Ubezpieczeniowych (The International Commission on Holocaust Era Insurance Claims -- ICHEIC), która zajmuje się ustaleniem zobowiązań finansowych europejskich firm ubezpieczeniowych wobec osób pochodzenia żydowskiego posiadających polisy wykupione między 1920 i 1945 r. O pracy ICHEIC wiadomo coraz więcej. Niestety, polskie media -- w przeciwieństwie do anglosaskich -- nie są zainteresowane tą sprawą.

Komisja powstała w październiku 1998 r. W jej skład weszli przedstawiciele organizacji żydowskich, europejskich firm ubezpieczeniowych (bezpośrednio uczestniczą: niemiecki Allianz, francuska AXA, włoski Generali, szwajcarskie Winterthur i Zurich, a za pośrednictwem narodowych stowarzyszeń -- setki innych firm), urzędy regulujące rynek ubezpieczeń i państwo Izrael. Niewątpliwą zachętą do współpracy dla firm ubezpieczeniowych, były pozwy zbiorowe złożone w amerykańskich sądach (zawieszone po utworzeniu ICHEIC) oraz groźba sądowego zakazu działalności w USA czy nawet konfiskata majątku.

Stanowisko przewodniczącego Komisji objął Wawrzyniec Eagleburger, były sekretarz stanu USA. Firmy ubezpieczeniowe wstępnie zadeklarowały przekazanie 90 mln dolarów na pokrycie kosztów działania ICHEIC i 400 mln dolarów w celu zaspokojenia uzasadnionych roszczeń z tytułu przedwojennych polis. Uzgodniono, że to Komisja będzie rozpatrywać indywidualne wnioski o odszkodowania i samodzielnie decydować o ewentualnym ich przyznaniu, wysokości oraz formie.

Komisja zabrała się do pracy. Już w lipcu 1999 r., po kolejnej rundzie rozmów w Waszyngtonie, Eagleburger zapowiedział, że "w ciągu najbliższych dziesięciu dni" on sam ułoży listę właścicieli polis lub ich spadkobierców -- w oparciu o informacje przekazane przez poszczególne rządy. Jednocześnie przewodniczący wystosował list do kilku europejskich firm ubezpieczeniowych (nie będących członkami ICHEIC), w którym "prosił" o włączenie się do prac Komisji i przypominał, czym grozi odmowa współpracy. Już wówczas spierano się o sposób obliczania odszkodowań. Przedstawiciele organizacji żydowskich uważali, że nominał polisy powinien być skorygowany o 50-letnią inflację; plus dwuprocentowy wskaźnik rocznego wzrostu. Reprezentujący ubezpieczycieli upierali się jednak przy zwiększeniu nominału jedynie o 50 do 70 proc.

W sierpniu 1999 r. "Gazeta Wyborcza" tryumfalnie ogłosiła, że Komisja rozpatrzyła już kilkaset wniosków o odszkodowania. Wśród nich znalazły się podobno 53 wnioski z Polski. Waszyngtoński korespondent "GW" dowiedział się, że jeszcze w sierpniu przewodniczący Eagleburger miał określić wysokość odszkodowań dla osób, których wnioski zostały zaakceptowane. Według informacji "The Wall Street Journal" właściciele polis lub ich spadkobiercy powinni otrzymać wartość nominalną pomnożoną przez dziesięć (na taki sposób rewaloryzacji odszkodowań "zgodziły się" wcześniej szwajcarskie banki).

Komisja Eagleburgera znalazła się w cieniu negocjacji o odszkodowania za pracę przymusową. Rozmowy w tej sprawie zakończono porozumieniem przewidującym zgromadzenie przez niemiecki rząd i tamtejsze przedsiębiorstwa kwoty 4,6 mld dolarów. Z tego wydzielono 220 mln dolarów, które miały być przeznaczone na zaspokojenie roszczeń wobec niemieckich firm ubezpieczeniowych. Do dziś posiadaczom niemieckich polis nie wypłacono ani centa. Ubezpieczyciele tłumaczą się, że, ze względu na wymóg zachowania tajemnicy, nie mogą opublikować pełnych list swoich klientów sprzed kilkudziesięciu lat. Adwokaci reprezentujący poszkodowanych i ich potomków argumentują z kolei, iż dostarczenie większości wymaganych przez firmy ubezpieczeniowe dokumentów jest z oczywistych powodów niemożliwe. Innym punktem spornym jest kwestia rozliczenia kosztów administracyjnych wynegocjowanego porozumienia oraz kosztów, które trzeba będzie ponieść przy przyszłym podziale 220 mln dolarów. Ubezpieczyciele uważają, że powinny one być pokryte z wynegocjowanej kwoty. Przedstawiciele organizacji żydowskich chcą, by niemieckie firmy zapłaciły za to osobno, ponieważ znacznie zredukuje to ("sharply reduce") wielkość odszkodowań.

Atmosfera wokół Komisji Eagleburgera zaczęła się pogarszać w maju 2001 r., kiedy "Los Angeles Times" poinformował o "wybitnych, osiągnięciach" czteroletniej pracy tego organu. Wówczas po raz pierwszy opinia publiczna dowiedziała się, że były sekretarz stanu USA za przewodniczenie pracom Komisji pobiera roczną pensję w wysokości 350 tys. dolarów. Dzięki dziennikarzom "L.A. Timesa" wiadomo także, iż od swojego powstania, do maja 2001 r. ICHEIC wydała na pensje, hotele, podróże i ogłoszenia w gazetach, ponad 30 mln dolarów. Komisja urządziła osiemnaście międzynarodowych konferencji w najdroższych hotelach Jerozolimy, Londynu, Nowego Jorku, Rzymu i Waszyngtonu, a w każdej z nich brało udział ponad sto osób (w przypadku ICHEIC pazerność "Przedsiębiorstwa Holokaust" zyskała nowy wymiar: jego przedstawiciele nie tylko żądają coraz większych pieniędzy od szantażowanych firm, oni zaczęli... reprezentować swoje ofiary w sporze z Holocaust Industry; najlepszym przykładem jest Kenneth Bialkin, były szef Ligi Przeciw Zniesławianiu i przewodniczący Konferencji Prezesów Głównych Amerykańskich Organizacji Żydowskich, który w ICHEIC reprezentuje firmę ubezpieczeniową Generali za "bardzo wysokie honorarium" -- Norman Finkelstein nazwał Bialkina "najbardziej przedsiębiorczym paskarzem w holokaustowym biznesie"). Na tle ogromnych wydatków znacznie gorzej prezentują się osiągnięcia Komisji Eagleburgera -- do maja 2001 r. wypłaciła jedynie 3 mln dolarów odszkodowań.

Co prawda ICHEIC jest instytucją prywatną, ale zaniepokojona jej złym funkcjonowaniem Izba Reprezentantów zobowiązała Departament Stanu do szczegółowego zbadania jej działalności. Podczas przesłuchań członków Komisji udało się ustalić jeszcze więcej kompromitujących faktów. Do końca 2001 r. koszty operacyjne ICHEIC wyniosły 40 mln dolarów. Na 79 tys. wniosków o odszkodowania, jakie spłynęły do Komisji do stycznia 2002 r., tylko tysiąc zdołano rozpatrzyć pozytywnie, z czego przedstawiciele poszkodowanych zaakceptowali jedynie 275 ofert odszkodowań. Zirytowany zmasowaną krytyką działań ICHEIC, Eagleburger publicznie ogłosił swoją rezygnację z pełnionej funkcji (według "Financial Timesa", miał powiedzieć: "znajdźcie sobie innego przewodniczącego"). Po dwóch dniach rozmów, były sekretarz stanu USA zgodził się powrócić na stanowisko (czyżby zaoferowano mu podwyżkę?). Eagleburger zapowiedział przesunięcie z 31 stycznia na 30 września br. ostatecznego terminu zgłaszania roszczeń. W tym czasie ICHEIC ma zebrać listy klientów firm ubezpieczeniowych, przekazać je do weryfikacji w Instytucie Yad Vashem i opublikować na swoich stronach internetowych.

Optymizmu przewodniczącego nie podzielają reprezentanci firm ubezpieczeniowych. Uważają, że nie ustały prawne przeszkody upublicznienia list wszystkich właścicieli polis. Ponadto, według ich szacunków, uprawnionych do odszkodowań jest znacznie mniej, niż się to wydaje przedstawicielom organizacji żydowskich. Co więcej, z wypłaconych odszkodowań chcieliby potrącić 40 mln dolarów, które wyłożyli, by pokryć koszty funkcjonowania ICHEIC.

Pewność siebie firm ubezpieczeniowych bardzo szybko może ustąpić daleko idącej uległości, ponieważ zniecierpliwione "Przedsiębiorstwo Holokaust" ustami adwokata Burta Neuborne'a zapowiedziało, że zwróci się do amerykańskich sądów o ponowne zajęcie się pozwami zbiorowymi przeciw europejskim firmom ubezpieczeniowym. Oj, trzeba będzie płacić...

* * *

Artykułowi towarzyszy zdjęcie kobiet przy pracy; podpis pod zdjęciem:

Żydówkom pracującym niewolniczo w czasie II wojny światowej nawet się nie śniło, że kilkadziesiąt lat później ktoś będzie zarabiał dzięki nim 350 tys. Dolarów rocznie.

Hubert Szypko, Najwyższy Czas, 2002-02-16

powrot