Karty wyrwane z "Pamiętników", czyli...

Ocenzurowany Paderewski

(korespondencja z USA)

Przygotowując wstęp do spotkania Klubu Dyskusyjnego organizowanego z okazji obchodów roku Paderewskiego, przeczytałam kilka artykułów (polskich i amerykańskich) na temat naszego wielkiego Polaka oraz oczywiście przewertowałam dokładnie Pamiętniki Mistrza. Egzemplarz, z którego korzystałam, był polskim tłumaczeniem z języka angielskiego (tłumaczyły: Wanda Lisowska oraz Teresa Mogilnicka) wydanym w Polsce w roku 1984 przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne.

Fascynujące te Pamiętniki zawierają wiele informacji nie tylko na temat życia, charakteru oraz oszałamiającej kariery naszego mistrza tonów i wielkiego męża stanu, ale są również zbiorem ciekawych spostrzeżeń dotyczących wielu wybitnych osobistości, zarówno z zakresu kultury, jak i areny politycznej na przełomie XIX i XX wieku.

Z rozczarowaniem stwierdziłam, iż końcową datą pamiętników jest lipiec 1914 roku, a więc początek pierwszej wojny światowej. Jak wynika z przedmowy we wczesnych latach trzydziestych, amerykańskiej wielbicielce Paderewskiego, pani Mary Lawton, po usilnych targach udało się nakłonić mistrza do długich i licznych "seansów przy kominku" wypełnionych opowiadaniami o jego przeżyciach. Mary robiła przy tym notatki i na ich podstawie powstały "Pamiętniki" Ignacego Jana Paderewskiego. Ocenione niesłychanie przychylnie przez wielkiego George'a B. Shawa zostały autoryzowane przez ich bohatera następującymi słowami:

Nowy Jork, 19 kwietnia 1933 r.

Niniejszym stwierdzam, że autobiografia, nad którą pracuję obecnie z panią Mary Lawton, a którą ma wydać firma Charles Scribner's Sons, jest autentycznym opisem mego życia, jedynym posiadającym moją autoryzację i zgodę.

Równie fascynujące byłyby dla nas późniejsze losy Paderewskiego z czasów pierwszej wojny światowej oraz z okresu wolnej Polski. Rozpoczęłam więc poszukiwania w amerykańskich bibliotekach w nadziei, iż uda mi się odnaleźć brakujący ciąg dalszy.

Otóż wielu Żydów rosyjskich przenosiło się wówczas na tereny polskie, uciekając przed doznawanymi od Rosjan prześladowaniami w postaci pogromów i masowych okrutnych mordów. Mimo tych strasznych przejść w Rosji, po przyjeździe do Polski zaczynali oni okazywać gorący prorosyjski patriotyzm, co oczywiście nie podobało się Polakom. Sytuacja ta często prowadziła do sporów i niesnasek.

Prześladowani w Rosji Żydzi byli teraz w Polsce faworyzowani i popierani przez władze carskie, którym te polsko-żydowskie zatargi pomagały wydatnie w myśl starej zasady: divide et impera.

Nadchodzące właśnie wybory do Dumy (rosyjski parlament) zaostrzyły panujące spięcia i niepokoje. W Warszawie, przewagę liczbową mieli oczywiście Polacy, ale dzięki poparciu i pomocy władz carskich - wygrali Żydzi. Mogli więc wysunąć reprezentanta, a zrobili to przewrotnie i zresztą głupio. Zamiast inteligentnego i szanowanego Żyda - wytypowany został przez nich polski prymitywny robotnik, prawie analfabeta. W odpowiedzi na tę jawną dla Polaków obelgę, powstała w Warszawie "Codzienna Gazeta 2 grosze", propagująca na terenie Polski bojkot żydowskich kupców.

Mniej więcej w drugim miesiącu jej istnienia zjawił się z wizytą u przebywającego w tym czasie w Londynie Paderewskiego bliski jego znajomy, a znany działacz (*) z Warszawy, prezentując mu plik numerów "Codziennej Gazety" z oznajmieniem: Oto pańska gazeta. Zdumiony Paderewski zaprzeczył gwałtownie, tłumacząc, iż nie zakładał żadnej gazety, choć wysłał, jak zwykle na cele kampanii wyborczej dotację w kwocie $1000 (absolutnie nie wystarczającą na założenie pisma!). Po otrzymaniu wyjaśnień na temat sytuacji w Polsce, artysta zgodził się jednak z argumentacją owego znajomego, iż publiczny protest byłby szkodliwy dla Polaków i zgodził się pominąć sprawę milczeniem oraz ponieść ewentualne konsekwencje.

A okazały się one niesłychanie przykre, a nawet tragiczne. Gdy w nadchodzącym sezonie muzycznym 1913-1914 Paderewski przybył na tournée do Ameryki, Żydzi tamtejsi zaprezentowali przeciw niemu zjednoczony, wrogi i niesłychanie gwałtowny front. Wzdłuż całego kraju ukazały się oskarżające artykuły w gazetach, rozrzucano masę oszczerczych ulotek, nadchodziła lawina listów (anonimowych i podpisanych) z przerażającymi groźbami.

Oto fragment jednej z szerzonych ulotek, kierowanymi pod jego adresem:

Nie miało to dużego wpływu na frekwencję na koncertach, ale te żydowskie ataki stały się tak niebezpieczne, iż zaniepokojeni przyjaciele Paderewskiego wraz z jego menażerem zwrócili się do władz o ochronę. Przez okres całej tury - od października 1913 do końca kwietnia 1914 - towarzyszyli Paderewskiemu przydzieleni mu dla ochrony detektywi.

Nie pomogło mistrzowi przygotowane pod przysięgą oświadczenie, iż kierowane przeciw niemu zarzuty są całkowicie bezpodstawne i nieprawdziwe. Oświadczenie to opublikowały zaledwie dwie amerykańskie gazety, a interwencja w pozostałych redakcjach spotkała się z odpowiedzią: O tak, wiemy że zarzuty są nieprawdziwe, ale ich publikacja zwiększa naszą popularność. Sprzedaż gazety idzie dobrze!

Spowodowane tymi atakami napięcie nerwowe oraz gwałtowna, wroga propaganda, wywołały u Paderewskiego tak ostre nasilenie neurozy, iż w czasie pobytu w Seattle musiał przerwać koncerty. Udał się do Paso Robles (Kalifornia) w celu przeprowadzenia kuracji.

Jeszcze po wielu latach w czasach powojennych, przy następnych wizytach Paderewskiego w Ameryce, pojawiały się podobne sfabrykowane przez Żydów oszczercze ulotki.

Po przeczytaniu angielskiego oryginału autentycznych Pamiętników Paderewskiego nasuwa się pytanie:

dlaczego i na jakiej podstawie polski wydawca Pamiętników wielkiego Polaka "wyrwał" - bez słowa wyjaśnienia - rozdział XVIII? Wiemy, iż w roku 1984 (data wydania polskiego) w Polsce działała cenzura, ale kto i pod jakim kątem nią kierował???

Mirosława Zawadzka

(*) Paderewski w swoich Pamiętnikach nie podaje nazwiska owego działacza. Był nim najprawdopodobniej Roman Dmowski, a pełna nazwa wspomnianej gazety brzmiała właśnie "Codzienna Gazeta 2 grosze" -żydowska ulotka przytacza tylko: "Dva Groshe".

Mirosława Zawadzka, Tygodnik NASZA POLSKA Nr 48/319, 0000-00-00

powrot