Z przyznawanego od blisko trzech lat znaku "Polska Dobra Żywność" ma zniknąć niebawem przymiotnik "polska". Prace nad zmianami w tym kierunku trwają w ministerstwie rolnictwa. A wszystko po to, by spełnić wymagania Unii Europejskiej. Po ewentualnej akcesji taka forma promocji rodzimej żywności będzie zakazana. Ciężkie czasy czekają nie tylko producentów. Powodów do zadowolenia nie będą też mieć konsumenci. Po integracji wzrosną bowiem ceny podstawowych artykułów spożywczych i usług.

Jak wynika z orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, po ewentualnym przystąpieniu do Unii promowanie przez nasze państwo produktów opatrzonych znakiem np. "Dobre, bo polskie" nie będzie możliwe.

Tymczasem wskutek ewentualnej akcesji 1 czerwca 2004 r. zniesione zostaną wszelkie celne i pozataryfowe bariery na naszych granicach, chroniące polski rynek przed importem po cenach dumpingowych. Wprawdzie po akcesji polska żywność, podobnie jak dotąd unijna, będzie pośrednio subsydiowana (dopłaty dla rolników), ale Unia będzie do niej dopłacać zaledwie 25, 30 i 35 proc. tego, co dopłaca się farmerom zachodnim. Na polskim rynku dojdzie zatem do zderzenia produktów dotowanych na nierównych zasadach, czyli do nieuczciwej konkurencji. Przy tym bogate firmy zachodnie stać będzie na promocję i reklamę, naszych zaś nie.

Skutek takiej operacji może być tylko jeden - polska żywność, wyprodukowana w naszym kraju z polskich płodów rolnych, będzie stopniowo wypychana z rynku, a jej miejsce zajmą produkty importowane.

Polscy producenci zmuszeni też zostaną do przejścia na importowane surowce do produkcji. Po wyeliminowaniu zaś polskiej żywności z rynku nastąpi wzrost cen na artykuły żywnościowe do poziomu takiego jak na Zachodzie. Dzisiaj w Polsce ceny te są jeszcze ciągle o 30-100 procent niższe niż w krajach Unii. Chleb w Polsce jest czterokrotnie tańszy niż na Zachodzie, mleko, ziemniaki, jabłka - o blisko połowę. Będziemy też musieli zrezygnować z atrakcyjnych form promocji polskich towarów.

Biało-czerwonym logo z napisem "Polska Dobra Żywność" znakowane są najlepsze towary. Jest to forma promocji rodzimej żywności. "Szczególne walory smakowe, zdrowotne, oryginalna receptura, a także udokumentowane pochodzenie produktu" - to, zdaniem twórców programu, miało wyróżniać i charakteryzować żywność produkowaną w Polsce. Dodatkowym atutem jest fakt, że największe rolnicze regiony, specjalizujące się w produkcji żywności, położone są z daleka od terenów uprzemysłowionych, a polskie gospodarstwa zużywają dwukrotnie mniej nawozów sztucznych i kilkakrotnie mniej środków ochrony roślin niż fermy Unii Europejskiej. Dlatego z wypromowaniem znaku wiązano nadzieje na zdobycie nie tylko wewnętrznego rynku, ale też ułatwienie rywalizacji ze światowymi potentatami w produkcji żywności. Tymczasem w momencie, kiedy promocja polskiej żywności może być nawet warunkiem przetrwania na rynku, czyli po ewentualnej akcesji Polski do UE, będziemy musieli z niej zrezygnować.

Krystyna Kilanowska, wicedyrektor Departamentu Przetwórstwa i Rynków Rolnych w resorcie rolnictwa, wyjaśnia, że sam znak pozostanie, ale nie będzie prawdopodobnie przymiotnika "polska".

- Znak "Polska Dobra Żywność" mamy mieć prawo używać do maja przyszłego roku. Opracowano już inną jego wersję, jednak czy zostanie zaaprobowana, zależeć będzie od werdyktu prawnika - dodaje.

Według Kilanowskiej, sprawą zmiany nazwy widniejącej na znaku zajmuje się obecnie ekspert od prawa unijnego. Do końca czerwca ma on orzec, w jakiej wersji znak może istnieć, by nie kolidować z prawem Piętnastki.

Resort zastrzega, że cały czas trwają prace nad nadaniem znaku "Polska Dobra Żywność" kolejnym produktom. Ma to nastąpić już w sierpniu br. Produkty muszą spełniać kryteria zdrowotne i jakościowe, określane przez normy unijne lub polskie, jeżeli stawiają wyższe wymagania. Maciej Markiewicz z Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej tłumaczy, że jedną z podstawowych zasad funkcjonowania wspólnego rynku UE jest swobodny przepływ towarów. Produkty ze wszystkich państw członkowskich traktuje się tak, jak by były towarami jednego państwa. Dotyczy to też polskich produktów eksportowanych na rynki Piętnastki.
Przepisy wspólnotowe nie wyjaśniają jednoznacznie, jakie działania na rynku są zakazane jako dyskryminujące jego uczestników. Ogromną rolę w tym zakresie odegrało jednak orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który określił, kiedy mamy do czynienia z dyskryminacją towarów pochodzących z państw członkowskich.

W listopadzie ubiegłego roku trybunał zajmował się znakiem promującym towary w Niemczech. Znak "Markenqualitat aus Deutschen Landen" mogły otrzymać wyłącznie produkty wytworzone z surowców pochodzenia niemieckiego. Trybunał uznał, że w ten sposób utrudniony był dostęp do rynku niemieckiego dla pozostałych 14 państw członkowskich. Ponieważ istnieje ryzyko, że konsument niemiecki, mający do wyboru dwa towary - jeden ze znakiem "Marken...", a drugi pochodzący np. z Hiszpanii - wybierze raczej ten pierwszy.
Markiewicz wyjaśnia, że w świetle interpretacji trybunału problem pojawia się wtedy, kiedy tego typu znaki są regulowane przez przepisy danego państwa albo akcje promocyjne i kampanie reklamowe finansowane są z budżetu państwa, a do udziału w nich dopuszczone są np. wyłącznie firmy produkujące z surowców krajowych.
 

 Jeżeli grupa przedsiÄ™biorców sama sfinansuje sobie akcje i napisze: to jest polski produkt, trudno w jakikolwiek sposób mieć do nich pretensje - mówi Markiewicz.

- Problem się pojawia, kiedy w tego typu akcjach bierze udział państwo - dodaje. A tak właśnie jest ze znakiem "Polska Dobra Żywność".

O nadanie znaku "Polska Dobra Żywność" mogą się ubiegać wytwórcy takich artykułów spożywczych i przetworów z nich wykonanych, jak: mięso, mleko, owoce i warzywa, zboża, ryby, napoje bezalkoholowe, zioła, miód czy tłuszcze spożywcze. Ponadto mogą go otrzymać wyroby cukiernicze i ciastkarskie, a także te wysoko przetworzone na bazie wymienionych wcześniej surowców. Znak nadawany jest na 3 lata, a wznawiany na 5 lat. Program opiera się na ustanowieniu przez ministra rolnictwa i rozwoju wsi znaku "Polska Dobra Żywność" i jego promocji, a co za tym idzie - promocji wszystkich produktów opatrzonych tym znakiem.
Karolina Goździewska, Małgorzata Goss

Ceny po wejściu do Unii Europejskiej

Ceny żywności

Rolnicy odczują znacznie wyższe koszty prowadzenia gospodarstw, gdyż będą musieli zakupić komputery, prowadzić ewidencję sprzedaży i płacić podatek dochodowy.
Ceny żywności wzrosną, ponieważ wzrośnie podatek VAT w rolnictwie do 22 proc. na środki produkcji, co spowoduje podwyżkę cen maszyn, sprzętu rolniczego, nawozów, środków ochrony roślin.
Do 7 proc. wzrośnie podatek VAT na płody rolne, co między innymi spowoduje wzrost cen żywności o ponad 40 proc.

Produkty wytwarzane przez polskiego rolnika będą ogólnie droższe, bo Unia będzie je dotowała w mniejszym stopniu niż zachodnie. Na skutek tego zostaną stopniowo wyparte z rynku. Doprowadzi to do likwidacji większości małych i średnich gospodarstw. Na ich miejsce będą powstawać wielkie przedsiębiorstwa agrarne.
Jeżeli rolnicy przekroczą dozwolone kwoty produkcji, zapłacą dotkliwe kary finansowe. Nadwyżki plonów będą musiały być przez rolnika niszczone - tak jak w całej Unii.
Nastąpi likwidacja bazarów i targowisk z powodu ich niedostosowania do unijnych norm.

Zboże i produkty zbożowe:
Polskie zboże, na skutek zaniżonych dopłat bezpośrednich oraz niskiego plonu referencyjnego, będzie droższe niż zachodnie i jako takie zostanie wyparte z rynku. Nie oznacza to jednak, że tańszy będzie chleb. Ceny pieczywa będą stopniowo zbliżać się do cen w krajach Piętnastki. Chleb jest tam ok. 4 razy droższy niż w Polsce.

Mleko i nabiał:
Ceny tych produktów wzrosną, a wiele polskich mleczarni upadnie, gdyż nie będzie spełniało unijnych norm. Te, które pozostaną, będą musiały zainwestować, by uzyskać certyfikat HACCP. Do tej pory posiada go zaledwie 5-10 proc. mleczarni. Uzyskanie certyfikatu przez mleczarnię może kosztować ok. 1 mln zł, a dalszych kilka milionów trzeba będzie przeznaczyć na modernizację produkcji. Odbije się to na cenie mleka i jego przetworów.

Mięso:
Ceny wzrosną, ponieważ krajowi producenci będą musieli odbijać sobie na klientach podwyższone koszty produkcji, wynikające z dostosowania do unijnych standardów. Przykładowo: hodowcy drobiu będą musieli wymienić wszystkie klatki, ponieważ dotychczasowe nie odpowiadają normom sanitarnym UE. Poza tym unijny certyfikat HACCP w branży mięsnej ma zaledwie 1 proc. przedsiębiorstw. Mięso z gospodarstw indywidualnych (które nie muszą mieć certyfikatu) nie trafi do sprzedaży, ponieważ unijne prawo nie dopuszcza sprzedaży tego rodzaju produktów na bazarach i targowiskach.

Cukier:
Ceny cukru wzrosną, i to co najmniej o 30 procent, ponieważ polskie cukrownie upadną i będziemy musieli importować droższy cukier zachodni. Wraz z ceną cukru wzrosną ceny słodyczy i słodzonych napojów.

Warzywa i owoce:
Polskie owoce, konkurencyjne cenowo z zachodnimi, będą chętnie eksportowane na tamtejsze rynki. Dla rynku krajowego oznacza to, że cena owoców i warzyw pójdzie w górę, zbliżając się stopniowo do unijnego poziomu. Droższe też będą owoce cytrusowe i banany.

Ceny energii, paliw i usług komunalnych

Energia elektryczna i cieplna:
W UE czeka nas podwyżka cen za ciepło i prąd, gdyż Unia zamierza wprowadzić akcyzę na nośniki energii: gaz i węgiel, a także dodatkową opłatę za prąd. Poza tym elektrownie i elektrociepłownie na odbiorach energii elektrycznej i ciepła odbiją sobie koszty dostosowania do unijnych standardów ochrony środowiska, np. za nowe filtry ograniczające emisję szkodliwych substancji do atmosfery zapłacimy z własnej kieszeni. Poza tym konieczne będzie uzyskanie przez elektrownie i elektrociepłownie zintegrowanego pozwolenia BAT na działalność firm wpływających na środowisko, np. poprzez emisję pyłów i gazów.

Usługi komunalne: woda, ścieki i śmieci
W traktacie akcesyjnym przyjęliśmy unijne normy w zakresie ochrony środowiska, których spełnienie wymaga w najbliższych latach ogromnych nakładów na inwestycje (według Banku Światowego, aż 60 mld USD). Dlatego przedsiębiorstwa komunalne i samorządy lokalne będą chciały pokryć te koszty z naszych pieniędzy. Będzie to się wiązało z podwyżką cen za wywóz nieczystości, a także za wodę i ścieki. Poza tym również oczyszczalnie ścieków i składowiska odpadów będą musiały uzyskać wspomniane kosztowne pozwolenie BAT.

Paliwa:
Ich cena pójdzie w górę, ponieważ przed kilkoma miesiącami UE przyjęła dyrektywę o podwyższeniu akcyzy na produkty paliwowe. Innym powodem wzrostu akcyzy jest potrzeba zebrania środków na program budowy autostrad, nie przeszedł bowiem w Sejmie pomysł wprowadzenia winiet.

Leki
Ceny leków wzrosną, ponieważ krajowe przedsiębiorstwa farmaceutyczne nie będą w stanie dostosować się do wszystkich unijnych zasad praktyki: produkcyjnej (GMP), laboratoryjnej (GLP) oraz klinicznej (GCP). Koszty tych dostosowań będą wysokie i pokryjemy je z własnej kieszeni. Z powodu konieczności posiadania kosztownego certyfikatu CE wzrosną też koszty implantów medycznych, urządzeń diagnostycznych in vitro. Czeka nas również wzrost z 3 do 22 procent VAT-u na strzykawki, okulary, szkła kontaktowe i aparaty do mierzenia ciśnienia.

Artykuły przemysłowe
Z powodu konieczności uzyskania certyfikatu CE może zdrożeć polski sprzęt elektryczny, wysoko- i niskociśnieniowy, urządzenia gazowe, kotły wodne, maszyny, środki ochrony indywidualnej, nieautomatyczne urządzenia wagowe, materiały wybuchowe na cywilny użytek, jachty i łodzie rekreacyjne, dźwigi i urządzenia linowe do przewozu osób, chłodziarki i zamrażarki, wyposażenie radiowe i telekomunikacyjne. Wzrost VAT z 3 do 22 procent spowoduje również podwyżkę cen materiałów budowlanych, maszyn rolniczych i instrumentów muzycznych. Spadną natomiast ceny samochodów importowanych z powodu zniesienia cła.

Artykuły dla dzieci
Wraz z podwyższeniem stawki VAT z 7 do 22 procent wzrosną ceny podręczników, zeszytów, tornistrów. Podrożeją także zabawki dla dzieci, wózki, odzież i obuwie. Poza tym producenci zabawek będą musieli posiadać certyfikat CE na ich produkcję, a jego uzyskanie może kosztować wiele tysięcy złotych i wiąże się z dodatkowym dostosowaniem linii produkcyjnych do wymogów unijnych.

Bilety
Wzrosną ceny biletów komunikacji miejskiej, ponieważ w ten sposób przedsiębiorstwa komunalne zechcą zrekompensować sobie wspomniane już wydatki, poniesione na dostosowanie do unijnych standardów.
Spadną natomiast ceny biletów kolejowych i lotniczych, zwłaszcza w komunikacji międzynarodowej, ponieważ PLL LOT i PKP będą miały silnych konkurentów z Zachodu.

Usługi
Ponieważ w gastronomii podniesiony zostanie VAT i będzie wymagane posiadanie unijnego certyfikatu HACCP, zdrożeją usługi gastronomiczne. Wzrosną też koszty usług geodezyjnych i kartograficznych, prawnych, wiertniczych, związanych z budową dróg i mostów (VAT z 7 do 22 procent), turystyczne, sportowe i pogrzebowe (wprowadzenie 7-procentowego podatku VAT).

PÅ‚ace
Ceny w Polsce będą europejskie, za to płace pozostaną na niezmienionym poziomie. Rząd coraz głośniej mówi o zamiarze rezygnacji z waloryzacji rent i emerytur oraz zamrożenia płac budżetówki. Pomimo wzrostu cen produktów spożywczych rolnik nie zobaczy z tego ani złotówki więcej. Większość pieniędzy trafi do budżetu Unii, która każe sobie słono płacić za wydawanie ustanawianych w Brukseli certyfikatów i pozwoleń.

Używki

Alkohol:
Wraz z likwidacją cła ceny alkoholi zagranicznych spadną. Wzrosną natomiast ceny produktów krajowych z powodu podniesienia cen zboża i ziemniaków.

Papierosy:
Ceny wzrosną ponaddwukrotnie, ponieważ akcyza zostanie podwyższona do poziomu unijnego.

Porównanie aktualnych cen wybranych artykułów spożywczych z cenami obowiązującymi w krajach UE po przeliczeniu na złotówki.

Wspólny rynek wymusi ich wyrównywanie, z tendencją wzrostową.

Karolina Goździewska, Małgorzata Goss, Nasz Dziennik, 2003-06-05

powrot