Złudzenia zostały rozwiane. Zamiast zwiększania środków UE i własnych na szkolnictwo wyższe i naukę w Polsce, finansowane dotąd na skrajnie niskim poziomie, mamy jasną "wizję rozwoju intelektualnego i naukowego Polski w Unii Europejskiej". Unia proponuje pięć państwowych wyższych uczelni typu uniwersyteckiego w Polsce! To ma być nasz "wkład, nasz potencjał, nasza szansa i nasza przyszłość" w zjednoczonej Europie.

Analizując dotychczasowy przebieg "kampanii refendalnej", można zadać pytanie, jak długo jeszcze Polacy - tysiącletni Naród, który wydał Kopernika i Jana Pawła II - będą trwać w hipnozie unijnej fantastyki, czarodziejów pięknych słów, abstrakcyjnej retoryki.

Jak długo jeszcze PRL-owskie spustoszenia w sercach i umysłach Polaków rzutować będą na fundamentalne decyzje co do losów Polski, serwowane nam przez tych samych ludzi komunistycznego aparatu11. Tych pytań jest wiele. Pojawia się ich coraz więcej, im bliżej do terminu referendum, historycznego wyboru o dalekosiężnych i nieodwracalnych skutkach.

Ponieważ faktycznie nie ma równoprawnej narodowej debaty "za i przeciw", jest nachalna propaganda i groteskowa agitacja w rodzaju "wchodzenia do Europy przez plastikową futrynę" czy "darmowe majówki z piwem na statku Euro" - dziś ku przestrodze i ku rozwadze nas wszystkich kolejny głos prawdy.
Co czeka polskie szkolnictwo wyższe po wejściu do Unii Europejskiej?

Zasoby i potencjał szkolnictwa wyższego w Polsce

Nakłady na szkolnictwo wyższe i naukę w Polsce są najniższe w Europie od wielu lat.

Mimo to w roku 2002 mieliśmy[1],[2],[3],[4]:

- 344 szkoły wyższe, kształcące 1,72 mln studentów, z których 310 tys. uzyskało absolutorium; szkół wyższych państwowych było 123, kształcących 1,3 mln studentów (70 proc. ogółu studiujących); 221 niepaństwowych szkół wyższych, kształcących 0,51 mln studentów (30 proc. studiujących).

- Pełnoetatowych nauczycieli akademickich było 82,2 tys., w tym 17,8 tys. profesorów, 430 docentów, 30 tys. adiunktów, 18 tys. asystentów, 4 tys. nauczycieli akademickich w niepełnym wymiarze godzin plus 70 tys. pracowników nie będących nauczycielami akademickimi.

- Na studiach dziennych uczy się 770 tys. osób (45 proc. wszystkich studiujących), 55 proc. to inne formy studiów wyższych (wieczorowe, zaoczne, eksternistyczne). Zwiększa się stale liczba studentów wieczorowych i zaocznych.

- Współczynnik skolaryzacji stale rośnie, w stosunku do 1995 roku uległ podwojeniu, obejmując 44 proc. ogółu młodzieży.

- Wśród absolwentów roku 2001 odsetek na poszczególnych kierunkach wynosił: biznes i administracja - 32 proc., pedagogika - 16 proc., nauki społeczno-polityczne - 15 proc., nauki techniczne - tylko 7 proc.!

- Rośnie liczba studentów obcokrajowców, jest ich około 8 tys., z czego z Europy 5,5 tys. osób; 52 proc. ogółu stanowi Polonia.

- Studia podyplomowe, wskutek zmian gospodarczych i transformacji, kontynuowało w roku 2002 już około 140 tys. osób, w tym około 30 tys. osób było uczestnikami studiów doktoranckich. Jest to dziesięciokrotny wzrost od 1990 roku.

- Uniwersytety stanowią 16 proc. uczelni państwowych - kształcą 41 proc. ogółu studentów; uczelnie techniczne stanowią 17 proc. - kształcą 26 proc. ogółu studentów; ekonomiczne - 5 proc., skupiają 6 proc. studentów; akademie medyczne stanowią 10 proc. - kształcą 6 proc. studentów; artystyczne - 16 proc., kształcą 1 proc. studentów.

- Wynik finansowy prawie wszystkich uczelni państwowych w roku 2002 jest dodatni. Zwiększył się o 33,1 proc. w stosunku do roku ubiegłego. Zysk uczelni technicznych wyniósł 90 mln zł, rolniczych 80 mln, uniwersytetów 80 mln, wyższych szkół zawodowych 25 mln. Ujemny dotyczył tylko wyższych szkół artystycznych i akademii medycznych.

- Przychody uczelni państwowych to: 81 proc. z dydaktyki, 15 proc. z działalności badawczej; uczelni niepaństwowych: 97 proc. z dydaktyki, 0,1 proc. z badawczej.

- Głównym źródłem finansowania dydaktyki szkół państwowych są dotacje - w 2002 roku z budżetu państwa 69 proc., opłaty za zajęcia dydaktyczne 23 proc.

- Uczelnie państwowe, aby przetrwać, zwiększają udział opłat za zajęcia dydaktyczne (dziś np. uczelnie ekonomiczne mają z dotacji 44 proc., zaś z pobieranych opłat 49 proc.; pedagogiczne 55 proc. z dotacji, 38 proc. z opłat; uniwersytety 62 proc. z dotacji, 30 proc. z opłat). Najmniej pobierają uczelnie techniczne (75 proc. z dotacji plus 18 proc. z opłat).

Działalność badawcza wyższych uczelni

Średnie przychody uczelni państwowych ze sprzedaży usług dydaktycznych, prac badawczych i rozwojowych wynoszą 20 proc., dotacje państwowe stanowią do 80 proc. Średnie przychody wyższych szkół zawodowych wynoszą 66 proc., akademii medycznych - 32 proc., zaś szkół technicznych - 28 proc.1,2,3,4.
Uczelniami, które najwięcej korzystają z dotacji państwa na działalność badawczą, są:
uczelnie techniczne (36-48 proc.), uniwersytety (27-42 proc.), akademie medyczne (1-16 proc.) i rolnicze (3-13 proc.)9.

Koszty kształcenia

Koszty kształcenia są sumą kosztów własnych działalności eksploatacyjnej, funduszu pomocy stypendialnej i własnego funduszu stypendialnego2,3,9. W 2001 roku koszty własne uczelni stanowiły w Polsce średnio 90 proc. kosztu kształcenia studentów. Najwyższy koszt kształcenia na 1 studenta rocznie mają: szkoły artystyczne - 21 tys. zł, medyczne - 15 tys. zł, wychowania fizycznego - 9 tys., rolnicze - 9 tys., techniczne - 8,5 tys., uniwersytety - 6 tys., ekonomiczne - 6 tys., pedagogiczne - 4 tys.
Średni koszt kształcenia studenta w Polsce wynosi 6,9 tys. zł rocznie9.

Konieczny rozwój polskiego szkolnictwa wyższego

Osiągnięcia nauki i techniki, szczególnie telekomunikacji, informatyki i cybernetyki, spowodowały możliwości zasadniczego przekształcania i zmian tradycyjnych metod i sposobów nauczania (wirtualne laboratoria przedmiotowe, bazy danych, biblioteki i sieci komputerowe)9.
Stwarza to konieczne warunki tworzenia nowych, prorozwojowych, innowacyjnych kierunków studiów, szczególnie technicznych, których procent absolwentów stale maleje! Proinnowacyjność gospodarki, rozwój produktywności polskiego budownictwa, przemysłu i rolnictwa - wymagają zwiększenia liczby absolwentów kierunków technicznych, szczególnie informatycznych, nauk o Ziemi z geologią, przetwórstwa, środowiska, energetyki alternatywnej - do poziomu rzędu 30 proc. rocznie do roku 20107,8,9,13.
Dziś już, np. na kierunkach biznes i administracja, jest przeszło 30 proc. wszystkich absolwentów rocznie. Na kierunkach technicznych tylko 5-7 proc. rocznie2.
Podział społeczeństwa powyżej 15. roku życia według poziomu wykształcenia jest następujący (2002 rok): wykształcenie wyższe posiada tylko 6,8 proc., policealne 2,6 proc., średnioogólne 7,1 proc., średnie zawodowe 17,5 proc., zasadnicze zawodowe 26 proc., podstawowe 34 proc., bez wykształcenia pozostaje 7 proc.2.

Generalia

Szkolnictwo wyższe i nauka w ciągu ostatnich lat nie oderwały się od skostniałych systemów obowiązujących przez ponad pół wieku w PRL5,7,8,9. W tamtym i obecnym systemie decydują hierarchie zależności od pozycji w strukturach organizacyjnych i tzw. układy, a nie rzeczywista wiedza, kompetencja i autorytet naukowy9.
System "konserwatywnej drabiny" wszystkich ogniw szkolnictwa wyższego musi ulec zmianie, aby dydaktyka i nauka polska mogły rzeczywiście się rozwijać, konkurować i współzawodniczyć z nauką innych państw, obecnie przodujących9. Szkolnictwo wyższe i nauka polska nie mogą pozwolić się zepchnąć na margines światowy, co jest aktualnie cały czas czynione w sposób zamierzony przez różne ośrodki decyzyjne8,9,12.
Okres stowarzyszenia Polski z Unią Europejską spowodował zdecydowanie więcej szkód niż korzyści, również w zakresie edukacji, szkolnictwa wyższego i nauki1,2,3,4. Między innymi w ramach tzw. prywatyzacji zlikwidowano wszystkie wiodące Biura Projektów (BP), Ośrodki Badawczo-Rozwojowe (OBR), Ośrodki Doradztwa Technicznego (ODT), Zakłady Doświadczalne (ZD) - wszystkie ośrodki intelektualnego rozwoju i koniecznego udziału polskich naukowców i specjalistów w dalszej działalności i rozwoju tych przedsiębiorstw.
Niemal wszystkie ośrodki oryginalnej polskiej myśli naukowej, technicznej, medycznej i rolniczej po "prywatyzacji" praktycznie zrównano z ziemią14.
Jest to jeden z zasadniczych czynników niespotykanej dotąd degradacji i upokorzenia wielu Polaków z wyższym wykształceniem we własnym kraju - zwiększających bardzo istotnie szalejące bezrobocie i dramaty osobiste.

Jak będzie w Unii Europejskiej?

Trzeba podkreślić, iż mimo pozornej dostępności ogólnych dokumentów traktatowych - uzyskanie jakichkolwiek konkretnych informacji na temat, jak będzie wyglądał los szkolnictwa wyższego i polskich szkół wyższych po przystąpieniu Polski do UE - jest praktycznie niemożliwy[3],[4],[5],[6].

Wśród radosnych zachwytów prezydenckich, rządowych i partyjnych agitatorów co do ogromnych szans rozwoju Polski, jej edukacji, nauki i kultury po akcesji do UE - merytorycznie o sprawach szkolnictwa wyższego i nauki nic się nie mówi.

Tymczasem, biorąc pod uwagę dramatyczne przykłady bankructwa innych działów gospodarki narodowej - powodów do uzasadnionych obaw jest dużo, dziś jeszcze więcej.

Sensacyjne informacje nadeszły ostatnio, i to nie ze strony naszych "negocjatorów" czy ministrów.

Otóż w końcu marca w miejscowości Bristol w Wielkiej Brytanii odbyła się kolejna konferencja Unii Uniwersytetów Europejskich (EUA) pod hasłem "The Role of the Universities in the European Research Area"10.

Było to spotkanie rektorów największych europejskich uniwersytetów, również z Polski (m.in. z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie).

Celem tej konferencji była wymiana opinii na temat roli uczelni uniwersyteckich w tworzeniu wspólnej europejskiej przestrzeni dydaktycznej i badawczej obecnie i po integracji europejskiej nowych państw.
Jedną z głównych tez konferencji było stwierdzenie, że "...w Europie środki publiczne na kształcenie i badania naukowe są nadmiernie rozpraszane..." (prof. Eric Thomas, University of Bristol) oraz że "...w świetle ostrej rywalizacji między UE a USA należałoby skoncentrować wszystkie ośrodki akademickie wyłącznie do kilku najlepszych ośrodków naukowych, bo efektywność takiej struktury jest wielokrotnie większa od dotychczasowych..."10.

Reprezentowano tam radykalny nurt ograniczenia liczby państwowych uniwersytetów oraz koncentracji ograniczonych wszędzie środków budżetowych - na dydaktykę, naukę, badania i rozwój.
Przykładowo w Wielkiej Brytanii w 2000 roku przeznaczono na ten cel 27 mld USD, co stanowiło 1,9 proc. PKB, co czyni 455 USD na jednego mieszkańca.

W Polsce te wskaźniki wynosiły odpowiednio: 2 mld USD, co stanowiło 0,7 proc. PKB, tj. 67 USD na jednego mieszkańca1,2.

Teza ta została rozwinięta w ogólniejszych rozważaniach elity intelektualnej rektorów państw UE na temat "...jak powinna wyglądać struktura państwowego szkolnictwa wyższego w krajach aktualnie przystępujących do Unii Europejskiej?".

Wychodząc z danych statystycznych, iż w Europie Wschodniej nakłady na szkolnictwo wyższe i naukę są wielokrotnie niższe niż w Unii Europejskiej, co wyżej wykazano, przedstawiono kolejną tezę, iż "...koncentracja sił i środków w tych krajach powinna iść jeszcze dalej niż w krajach UE" i że "jako przykładowa rozsądna liczba państwowych wyższych szkół w Polsce winna wynosić 5". Słownie: pięć uczelni!10.

Powyższe, nieoficjalne wprawdzie, ale publicznie prezentowane stanowiska elity intelektualnej rektorów uczelni Unii Europejskiej - konieczne są do uświadomienia nam, Polakom, tej brutalnej, nieoczekiwanej prawdy. Zwłaszcza teraz, w brzemiennym w skutkach okresie naszej historii.
Stanowisko to świadczy o wielu aspektach: jaka jest opinia elity UE o przyszłej roli i znaczeniu Polski w Unii Europejskiej, jej inteligencji, polskiej nauki i szkolnictwa wyższego w zintegrowanej Europie. To nie jest przypadek. To nie są żarty10.

Z przedstawionym wyżej stanowiskiem opiniotwórczych unijnych rektorów współbrzmi idealnie publikacja Niemca Quirinia Schiermeiera zawarta w renomowanym czasopiśmie naukowym "Nature" (nr 30, styczeń 2003, vol. 421, nr 6922), gdzie kluczową tezą jest stwierdzenie, iż "w Polsce jest za dużo naukowców" (s. 459)10.
Nie znamy, jako zainteresowani, szczegółowych ustaleń negocjacyjnych w obszarze Edukacja, nauka, badania i rozwój - ponieważ nie ma do nich dostępu. Nie zmienia to faktu, że w innych oficjalnych dokumentach Unii Europejskiej, publikacjach sejmowych i rządowych3,4,5,6 oraz w publikacjach korespondentów prasowych z Brukseli - powtarzana jest uporczywie teza o konieczności koncentracji środków na edukację, szkolnictwo wyższe i naukę, a także o ostrej selekcji i finansowaniu tylko najlepszych uniwersytetów i najlepszych projektów (granty).

W głównym celu strategicznym UE, jakim jest rywalizacja z USA, plany te mogą być rzeczywiście zrealizowane w bliskiej przyszłości w nowych krajach członkowskich, szczególnie w słabych ekonomicznie, jak Polska7.
W świetle tej strategii zjednoczenia państw Europy, rzekomo dla rozwoju m.in. edukacji, nauki i szkolnictwa wyższego - należy koniecznie przypomnieć przed referendum wszystkim Polakom, co stało się już z polskim górnictwem, hutnictwem, przemysłem stoczniowym, rolnictwem, przemysłem zbrojeniowym, telekomunikacją, łącznością, energetyką, ochroną zdrowia i resztą tzw. strategicznych działów gospodarki narodowej. Dotknął ich totalny upadek i degradacja.

Teraz przychodzi uderzenie w podstawę bytu każdego narodu - jego oświatę, wychowanie, edukację, szkolnictwo wyższe i naukę. Następnie w religię, etykę, moralność, zdrowie.

I nie miejmy złudzeń! Jeżeli ma być tylko pięć uniwersytetów w Polsce, według planów unijnych - to tak będzie. Bo zawsze znajdą się ludzie, którzy się na to zgodzą, tak jak się to stało z przodującym w świecie polskim przemysłem stoczniowym i polskimi statkami oceanicznymi wybrzeża pomorskiego, których w roku 1990 było 247, a obecnie pływają tylko 3 pod polską banderą9,15.

I to zapewne zagwarantuje nam traktat akcesyjny z Kopenhagi, wraz z poufnymi załącznikami, do których nie mamy dostępu. (Analogia: porozumienie Ribbentrop - Mołotow z roku 1939)2,3,4,5,6.

Co zostanie z polskiego szkolnictwa wyższego?

Osobiście trudno wyobrazić sobie ten kolejny czarny scenariusz "rozwoju" szkolnictwa wyższego i nauki w Polsce - nieujawniany, jak wiele innych dokumentów akcesyjnych, ani przez naszych "negocjatorów", ani przez rząd L. Millera.

Zapewne niebawem pojawi się w Polsce Wysoki Komisarz ds. Nauki i jego "eksperci", którzy wybierać będą do koszyka zintegrowanej Europy najlepsze polskie uczelnie, na zasadzie: "5 z 123", jak w multilotku.

Tylko niech nam, Polakom, rządzący i dygnitarze unijni udzielą jasnej i szybkiej odpowiedzi przed referendum: co ma się stać z resztą polskich wyższych szkół państwowych i prywatnych; co ze studiującą już i oczekującą na kształcenie w polskich uniwersytetach i wyższych uczelniach polską młodzieżą? Co z profesurą, kadrą dydaktyczno-naukową i zapleczem?

Ponieważ nie wiemy i wiedzieć tego szybko nie będziemy, odrzućmy ten traktat na śmietnik historii. Bo jest to kolejny dokument dezinformacji, zakłamania i zdrady narodowej; traktat aneksji, szybkiej likwidacji kolejnych gałęzi gospodarki, nauki, oświaty, wychowania, szkolnictwa wyższego; suwerennego Narodu i niepodległego państwa.

Dość tego upokarzania nas i pogardy Polaków wobec świata i historii. Ratujmy tradycyjne wychowanie katolickie, edukację, oświatę, szkolnictwo wyższe i naukę.

Polska - odrzucając propozycję wejścia do ateistycznej Unii, na złych, nie do przyjęcia warunkach6 - da początek budowy nowego ładu w Europie.

Stworzy precedens, na który czeka chrześcijańska Europa, milcząca i zakrzyczana Polska. To byłoby początkiem narodowej i europejskiej, rzeczywistej dyskusji o Wspólnocie Narodów, według wskazań Ewangelii i nauczania Jana Pawła II. To byłby koniec UE w wersji obecnej, Unii podzielonej, pozbawionej Boga w jej konstytucji i życiu publicznym.

To będzie początek tworzenia nowej Europy, równoprawnych Ojczyzn, na równych warunkach, równych szansach.

Tak odczytałem przesłanie i słowa Ojca Świętego w dniu 19 maja 2003 r. do uczestników Pielgrzymki Narodowej, przekazane nam wszystkim. Więc go słuchajmy.
prof. Jacek Zimny, AGH Kraków

Podkreślenia w tekście pochodzą od Redakcji Naszej Witryny

Literatura
[1]. Roczniki statystyczne GUS (1990-2002), Warszawa.
[2]. Materiały branżowe GUS (1990-2002), Warszawa.
[3]. Materiały sejmowe oraz Wydawnictwa Kancelarii Sejmu za okres 1990-2003, Warszawa.
[4]. Dokumenty rządowe Ministerstw: Gospodarki, Finansów za okres 1990-2003, Warszawa.
[5]. Narodowy Plan Rozwoju Polski, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2002.
[6]. Stanowiska negocjacyjne Polski z UE, dokumenty oficjalne, rzÄ…dowe strony internetowe, dokumenty sejmowe.
[7]. Strategia Rozwoju Polski do Roku 2020, Komitet Prognoz "Polska 2000 Plus" przy Prezydium PAN, 2000.
[8]. W. Bojarski, Dokąd Polsko, Fundacja "Nasza Przyszłość", Szczecinek 2002.
[9]. Program Rozwoju Samorządnej, Niepodległej Polski, Kraków - Warszawa, kwiecień 2003.
[10]. R. Tadeusiewicz, Piątka... Żart na dobry początek, "Biuletyn Informacyjny Pracowników AGH", nr 116, kwiecień 2003, s. 4-6.
[11]. W. Moszkowski, Zmienny wiatr postępu, "Nasz Dziennik", 24-25.05.2003, s. 19-20.
[12]. J. Zimny, Po pierwsze nauka, "Nasz Dziennik" 20.01.2003, s. 11-12.
[13]. J. Zimny, Narodowy Plan Rozwoju Polski - Plan straconych szans, "Nasz Dziennik", 25.11.2002, s. 10-11.
[14]. J. Zimny, Konieczna zmiana polityki gospodarczej - Zielony Kuwejt nad Wisłą, "Nasz Dziennik", 20.11.2001, s. 10-11.
[15]. J. Zimny, Ratujmy gospodarkÄ™ morskÄ…, "Nasz Dziennik", 7.05.2003, s. 10-11.

Prof. Jacek Zimny, Nasz Dziennik, 2003-05-30

powrot