W dniu 23 kwietnia 2003r ukazał się w Gazecie Wyborczej artykuł Konrada Niklewicza pt. IBnGR: raport o skutkach integracji z UE .

Z treścią tego artykułu można, a nawet należy podjąć polemikę, ponieważ opinie zawarte w samym raporcie są niezwykle optymistyczne, a w dodatku jest to optymizm nie oparty na żadnych faktach.

Po pierwsze, rzuca się w oczy brak jakiegokolwiek bilansu strat i zysków które staną się udziałem Polski w wypadku wstąpienia do UE. Tzn. pewne pozycje tego bilansu są podane, jednakże bez podawania ich wartości monetarnej. Wygląda to w ten sposób, jakby ktoś sporządzając swój prywatny bilans, napisał w nim o kosztach energii elektrycznej lub czynszu, jednocześnie nie podając, ile te koszta faktycznie wynoszą. Wszak taki bilans jest zupełnie bezużyteczny, ponieważ w efekcie nie wiadomo, czy rozchody nie przewyższą przychodów, a więc sporządzanie takiego bilansu całkowicie mija się z celem.

Ale zacznijmy od początku. Oczywiście zakładam, że Gazeta Wyborcza, jako pismo popierające integrację, wiernie cytuje ten raport.

"47 mld złotych - aż o tyle trzeba ściąć wydatki (albo zwiększyć dochody) budżetowe, jeśli Polska chce do 2007 r. spełnić kryteria przyjęcia euro, a jednocześnie w maksymalnym stopniu wykorzystać unijne fundusze strukturalne. - Reforma finansów publicznych musi więc rozpocząć się teraz, w tych tygodniach - alarmują ekonomiści Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową ".

Ciekawe stwierdzenie: "ściąć wydatki, albo zwiększyć dochody". 47 mld, to suma niebagatelna, prawie 11 mld euro. Dochody do budżetu (rok 2003) mają wynieść 155, 677 mld. Deficyt budżetowy ma wynieść 38,7 mld. Przeznaczona do "sciecia" kwota 47 mld - stanowi ponad 30% budzetowych dochodow i wyraznie przewyzsza cały nasz obecny deficyt. No i fajnie.

Jak państwo może "zwiększyć dochody"? Ano, przez podniesienie podatków. I podatki będą podniesione, np. VAT i akcyza, a wprowadzony będzie nowy podatek katastralny. Nastąpią też cięcia świadczeń socjalnych, i to drastyczne. Rezultat tego będzie taki, że społeczeństwo, które i tak ledwie zipie pod ciężarem fiskusa, będzie płacić za marzenia euroentuzjastycznych pseudo-elit. Podnoszenie podatków jest również niezwykle ciekawym sposobem na zwiększenie wzrostu gospodarczego. W tym celu wszystkie gospodarki rynkowe podatki zmniejszają, a nie zwiększają. Jesteśmy krajem naprawdę biednym, budżet z roku na rok ledwie się dopina, a więc w efekcie wyduszenie z niego 47 mld zł jest właściwie niemożliwe. Prawdopodobnie sumy, które w ten sposób uda się ze społeczeństwa panu ministrowi Kołodce wydusić, będą w stosunku do potrzeb doprawdy niewielkie.

"Skonstruowanie budżetu będzie bowiem nie lada łamigłówką. Będzie on obciążony składką unijną (w sumie 29 mld zł przez trzy lata), a jednocześnie: straci część dochodów z ceł;..."

To prawda, ale ładnie się podaje że "straci część dochodów z ceł". Ale ile ta "część dochodów" wyniesie? Tego się oczywiście nie podaje.

Samo przyjÄ™cie przez PolskÄ™ zewnÄ™trznej taryfy celnej Unii Europejskiej przyniesie spadek dochodów do budżetu paÅ„stwa o ok. 6%. Jak wynika bowiem ze zobowiÄ…zaÅ„ Unii Europejskiej w ramach WTO (Åšwiatowej Organizacji Handlu), Å›redni poziom ochrony celnej w handlu towarami przemysÅ‚owymi ulega zmniejszeniu z 5,7% do 3,6%. Natomiast ze zobowiÄ…zaÅ„ Polski w stosunku do WTO wynika, że taryfa celna ulega obniżeniu Å›rednio z poziomu 16% do 9,9%. Obniżenie w ten sposób stopnia ochrony rynku również przyniesie dalsze straty w i tak już ogromnym deficycie handlowym. Należy także podkreÅ›lić, że wszelkie opÅ‚aty celne (te, które jeszcze sÄ…) z krajami „15” ulegnÄ… zniesieniu. BÄ™dzie to suma niebagatelna. Å»eby pokusić siÄ™ o stworzenie jakiegoÅ› bilansu strat i zysków, trzeba jakoÅ› tÄ™ sumÄ™ okreÅ›lić. Niektóre źródÅ‚a, takie jak Najwyższy Czas! czy Carl Beddermann podajÄ…, że straty z tego tytuÅ‚u wyniosÄ… okoÅ‚o 1 mld euro rocznie. Tak dużego dodatkowego kosztu akcesji nie można lekceważyć w ogólnym rozrachunku.

Dalej następuje właściwy euroentuzjastom optymizm, który jednakże można zrozumieć w propagandowych, pełnych sloganów, przemówieniach prounijnych polityków, ale który trudno zrozumieć u ekonomistów - a tacy chyba nad tym raportem pracowali:

"Jeżeli reforma finansów publicznych nastąpi, a Polska wykorzysta w latach 2004-06 wszystkie zapisane dla niej fundusze strukturalne - Polska w rozliczeniu z UE będzie "na plusie" o 22 mld zł."

A jeżeli ta reforma nie nastąpi lub okaże się niemożliwa do przeprowadzenia (na co wskazują wszelkie znaki na niebie i ziemi), czyli po prostu nie będzie skąd tych pieniędzy wycisnąć? Czy wykorzystamy "wszystkie" fundusze strukturalne? To jest również nader optymistyczne zważywszy na fakt, iż żaden kraj członkowski nie wykorzystuje całych 100% kwoty przeznaczonej na fundusze strukturalne - i nie sądzę, aby Polska miała być pod tym względem pierwsza i jedyna.

A co się stanie, jeżeli, co jest bardziej prawdopodobne, Polska będzie w stanie wykorzystać jedynie 30% przyznanych jej pieniędzy? A co się stanie, jeżeli, jak uczy doświadczenie z przyznawanymi na podobnych zasadach funduszami pomocy przedakcesyjnej, będziemy w stanie wykorzystać jedynie 10-15%? To co wtedy???

Dalej artykuł stwierdza, zresztą całkowicie zgodnie z prawdą, że jedynie część (i to niewielka) z tych unijnych pieniędzy będzie trafiać do skarbu państwa. Znaczna część pieniężnych transferów z Unii wpłynie do różnych odbiorców, ale koszty integracji pokryje budżet państwa, czyli my wszyscy za pomocą zwiększonych podatków i utraty świadczeń socjalnych. A więc czy wszystkie te transfery można tak przeliczać? Z kasy państwa wypłynie o wiele więcej niż do niej wpłynie, ponieważ "wypłyną" z niej takie koszty jak cła, unijna składka, koszty administracyjne unijnych "reform", itp., natomiast wpłynie prawdopodobnie jedynie 1 mld euro kompensaty budżetowej, przyznanej Polsce na szczycie w Kopenhadze.

Następnie autor artykułu zadaje bardzo istotne pytanie:

"Co będzie, jeśli nie wykorzystamy 100 proc. funduszy strukturalnych? Czy wejście do Unii nadal będzie opłacalne? Na to pytanie nie odpowiadały wcześniejsze raporty ekonomistów. A przecież średni stopień wykorzystania funduszy strukturalnych przez obecnych członków UE (np. Hiszpanii) waha się w granicach 70-80 procent..."

Na co odpowiada:

"Z raportu IBnGR wynika jednak, że nawet przy założeniu, że uplasujemy się w unijnej średniej, Polska będzie nadal na plusie w sensie kasowym (czyli, jako cały kraj, więcej dostanie niż będzie musiała dać). - Według naszych obliczeń progiem jest 48-proc. wykorzystanie funduszy. Wówczas Polska finansowo wychodzi na zero - powiedział "Gazecie" Misiąg."

Jeżeli średnią wykorzystania unijnych funduszy jest owe 70%, to znaczy, że niektóre państwa absorbują te unijne fundusze jedynie w niewielkim stopniu. A są to wszystko kraje znacznie od nas bogatsze i z co najmniej kilkuletnim unijnym stażem.

Powołuje się autor tego artykułu na przykład Hiszpanii. Wszak Hiszpania jest już w UE od lat 16 (podkreślam, 16!!!) i jest krajem znacznie od nas bogatszym. Należy również nadmienić, że według danych pochodzących z samej Unii, żadne państwo "15" nie wykorzystuje tych funduszy w 100%, a są to kraje o wiele od nas bogatsze, z rozbudowaną i przystosowaną do unijnych wymogów biurokracją. Górnym pułapem, a nie średnim, jest 90%. Jakim cudem Polska, biedna i nieprzystosowana do wymogów unijnej administracji, miałaby nagle wykorzystać 70%? Jeżeli już konsekwentnie powoływać się na przykład Hiszpanii, to do tych 70% dojdziemy dopiero gdzieś w roku 2020, i to jak dobrze pójdzie i nic się w CAP (WPR) nie zmieni. Bo jak się zmieni (a wszelkie znaki wskazują na to, że tak), to po 2007 roku może nie być ani funduszy strukturalnych (albo zostaną znacznie obniżone), ani dopłat bezpośrednich. Natomiast nasze koszty, choćby składka do unijnej kasy, nie ulegną zmniejszeniu. I co wtedy??? A co się stanie, jeżeli będziemy w stanie wykorzystać jedynie 30%? Albo 20%, co - wziąwszy pod uwagę wszystkie uwarunkowania - jest sumą bardziej realną niż owe 70%, które Hiszpania osiągnęła dopiero po 16 latach członkostwa?

Na podstawie cytowanego raportu IBnGR, artykuł podaje też, jako maksymalną kwotę możliwą do uzyskania, sumę 58,5 mld zł, co w przeliczeniu na euro stanowi 13,5 mld.

"W latach 2004-06 Polska może otrzymać z budżetu UE maksymalnie 58,5 mld zł, podczas gdy łączna wysokość składek, jakie będziemy musieli zapłacić, wyniesie w tym czasie 29,7 mld zł."

Warto w tym momencie zwrócić uwagę na dwie sprawy. W swojej propagandowej broszurze, prezydent Kwaśniewski wymienia 19 mld euro jako kwotę, którą "będziemy mogli uzyskać z budżetu Unii". Kto tu ma rację? Bo jeżeli wykluczyć złą wolę prezydenta, to w takim razie kiepsko poinformowane są kręgi, które w Polsce powinny wiedzieć najwięcej o naszych warunkach akcesji - bo czym tłumaczyć te 6 mld euro rozbieżności w danych, jakie do nas docierają? I jak tu wierzyć informacjom płynącym, wydawało by się, z najbardziej miarodajnych źródeł.

Drugą sprawą jest określenie przez Gazetę Wyborczą łącznej wysokości składek na 29,7 mld zł, które będziemy musieli Unii zapłacić. Skąd ta liczba? Co oznacza zwrot "łączna wysokość składek"? Czy ma to oznaczać, że za jedyny koszt akcesji uważają oni naszą składkę członkowską? Czy to sobie wydumał jedynie autor artykułu, czy też oparł się w tym na wyliczeniach ekonomistów z IBnGR-u? Na podstawie czego jest ta kwota 29,7 mld zł obliczona? Możemy tu jedynie zgadywać: 29,7 mld zł to 6,8 mld euro. Nasza składka członkowska ma wynieść 2,4 mld euro rocznie, z tym że w pierwszym roku wyniesie ona odpowiednio mniej z powodu niepełnego roku członkostwa. Wygląda więc na to, że jako koszt integracji policzono samą tylko składkę członkowską (bez innych kosztów) i z tego to powodu wyliczenie nie jest rzetelne ani prawdziwe.

Przy obliczaniu tego typu bilansów należy uwzględnić wszystkie koszty transakcji, ponieważ akcesja Polski do Unii jest taką właśnie transakcją polityczno-gospodarczą i rozpatrywanie jej w jakimś innym aspekcie nie ma większego sensu. Jeżeli nie mielibyśmy zyskać na tej transakcji jakichś wymiernych korzyści polityczno-gospodarczych, to akcesja mija się z celem.

Wprawdzie Gazeta Wyborcza usiłuje w tym artykule przeprowadzić taki niby bilans, ale jest to bilans: raz, że niepełny, a dwa, nie ma w nim podanych żadnych kwot.

PiszÄ…:

"Czynniki wpływające na bilans przepływu gotówki:

- składka członkowska;
- transfery unijne dla Polski (fundusze, dotacja budżetowa, dotacja na granice);
- wydatki ponoszone w kraju w związku z programami unijnymi (prefinansowanie oraz tzw. wkład własny);
- wydatki krajowe niepodlegające unijnej refundacji (do 5 proc. wartości projektów);
- zmiany w dochodach budżetowych wynikające z odjęcia dochodów z ceł."

Ale ile nas to będzie kosztować??? Ile wyniesie np. ta "zmiana w dochodach budżetowych wynikające z odjęcia dochodów z ceł"? Nie dość, że nie ma podanych sum przy poszczególnych pozycjach, to jeszcze nie wymieniają wszystkich kosztów, które poniesiemy w związku z integracją, jak np. koszty dostosowania do unijnej administracji czy koszty związane z ochroną środowiska naturalnego.

Z tego powodu musimy sami przeprowadzić taki bilans w skali rocznej:

- Składka do Unijnej kasy - 2,4 mld euro.
- Straty na skutek utraty granic celnych - około 1 mld euro, o czym już pisałem na początku mojego komentarza.
- Dostosowanie polskiej administracji do wymogów unijnych, kolczyki i paszporty dla krów, personel itp. - około 1,5 mld euro.
- Transfery takie jak wpłaty do Europejskiego Banku Inwestycyjnego i Europejskiego Banku Centralnego - około 0,5 mld euro.
- Koszty dostosowania do unijnych wymogów ochrony środowiska naturalnego - około 2 mld euro.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska obliczył, że przez najbliższe 5 lat będziemy musieli wydać na ten cel około 58,5 mld zł z czego około 25% pokryją fundusze unijne, a resztę musimy wyłożyć z własnej kieszeni. Czyli daje nam to sumę około 8,75 mld zł rocznie, a więc w przeliczeniu 2 mld euro.

Razem ta akcesja będzie kosztować nas około 6,4 mld euro rocznie. Są to obliczenia nader powściągliwe.

Z budżetu Unii, jak podaje artykuł Gazety Wyborczej, mamy otrzymać maksimum 58,5 mld zł, co w przeliczeniu stanowi 13,5 mld euro, czyli rocznie 4,5 mld euro.

Okazuje się, że uzyskanie tego 4,5 mld euro, będzie nas kosztować 6,4 mld euro! I to jedynie w przypadku, gdyby udało nam się wykorzystać całe 100% unijnych funduszy.

Te 4,5 mld euro jest kwotą, którą maksymalnie możemy od Unii uzyskać. Jeżeli uwierzymy GW i raportowi IBnGR, i osiągniemy 70% stopień absorpcji funduszy tak jak Hiszpania po 16 latach członkostwa (co jest w zasadzie niemożliwością, o czym mówiłem powyżej), to ten bilans przedstawia się jeszcze gorzej.

I gdzie te złote góry? Skąd te wróżby o wspaniałym rozkwicie polskiej gospodarki po przystąpieniu do UE, które pojawiają się w tych różnych raportach tzw. "ekspertów" od UE? Jakim cudem obywatele państwa, którego rząd, celem sprostania kosztom akcesji, musi podnosić podatki i którego koszty związane z akcesją znacznie przewyższą korzyści możliwe do uzyskania w wyniku ewentualnej integracji, mają tak świetlaną przyszłość? Jaka jest wymierna korzyść z tej transakcji? Chyba tylko dla budżetu Unii...

Krzysztof Janiewicz, Nasza Witryna, 2003-05-22

powrot