Ewentualne wejście Polski do Unii Europejskiej oznacza zapoczątkowanie procesu likwidacji polskiego rolnictwa opartego na gospodarstwach rodzinnych. Za dziesięć lat obudzimy się w Polsce wyludnionych wiosek, wielkich latyfundiów rolnych i "plastikowej" żywności. Dziś jeszcze można temu zapobiec, głosując NIE w referendum europejskim.

Wejście Polski do Unii Europejskiej oznacza włączenie naszego krajowego rynku do jednolitego rynku europejskiego. Jego istota sprowadza się do swobodnego przepływu towarów i usług na całym obszarze Unii, bez ceł na granicach, taryf, zezwoleń i innych barier. O tym, czy towar znajdzie na tym rynku nabywcę, decydować będzie w głównej mierze jego cena. W wypadku produktów rolnych wpływają na nią przede wszystkim koszty środków do produkcji rolnej i kredytów poniesione przez rolnika, zapłata za jego pracę, oraz pomoc publiczna polegająca np. na dopłatach do kredytów, paliwa, eksportu, podtrzymywaniu cen poprzez interwencje rynkowe.

Ani grosza więcej

Aktualnie pomoc publiczna państwa dla rolnictwa, nie licząc dotacji do KRUS, wynosi ok. 5 mld zł (1,3 mld euro) rocznie. Po ewentualnej akcesji pieniądze te zostaną po prostu przeniesione do Brukseli w formie składki płaconej przez Polskę - 2,5 mld euro rocznie, i tam odpowiednio rozdysponowane przez brukselską administrację - na polskie rolnictwo i na realizację programów ze środków strukturalnych UE, głównie na program budowy autostrad. Realne przepływy finansowe z budżetu Unii dla Polski na lata 2004-06 szacowane są na ok. 7 mld euro, czyli tyle właśnie, ile wpłacimy przez te 3 lata do unijnego budżetu. Wynika z tego, że w ogólnym rachunku rolnicy dostaną po akcesji tyle samo pomocy publicznej, ile otrzymują dotychczas.

Fory dla farmera

Nie oznacza to jednak, że ich sytuacja się nie zmieni. Otóż z chwilą akcesji zniesione zostaną ostatnie bariery na granicach naszego kraju i polskie rolnictwo oraz przetwórstwo wystawione zostaną na potężną presję konkurencyjną ze strony rolnictwa unijnego. Polski rolnik oczywiście nie musi bać się konkurencji z zachodnim farmerem, ponieważ produkuje tanio, a jego produkt jest zdrowszy i smaczniejszy niż zachodni. Pod jednym wszakże warunkiem - musi to być uczciwa, równa konkurencja. W tym zaś wypadku tak nie jest. Decyduje o tym nierówny poziom pomocy publicznej, czyli owych dopłat bezpośrednich z Unii, a także zaniżony plon referencyjny.
Polscy rolnicy już na starcie postawieni zostali na pozycji przegranych. Można to porównać z wyścigiem, w którym jeden zawodnik tkwi na starcie, a drugi kilka metrów z przodu.

Eksperci resortu rolnictwa przeliczyli poziom dopłat bezpośrednich do 1 hektara we wszystkich państwach Unii. Okazało się, że średnie dopłaty w Polsce (bez pomocy z naszego własnego budżetu) wyniosą 58 euro (z dopłatami z krajowego budżetu byłoby to ok. 80 euro/ha), podczas gdy nasi główni konkurenci np. w produkcji zbóż - Niemcy i Francja, mają zagwarantowane dopłaty na poziomie odpowiednio 215 i 202 euro/ha. Nietrudno zgadnąć w tej sytuacji, z jakiej mąki będziemy jedli w Polsce chleb. Przy takiej różnicy dopłat między polskimi i zachodnimi rolnikami - import wleje się do naszego kraju na niewyobrażalną skalę.

Konkurencja z górą euro

Unijny komisarz ds. rolnictwa Franz Fischler przekonuje, że mimo nierównoprawnych dopłat konkurencja będzie wyrównana, bo koszty w polskim rolnictwie są niższe niż na Zachodzie. To nieprawda. W ciągu ostatniej dekady widać wyraźnie, że ceny środków do produkcji rolnej, a także paliw i energii elektrycznej w Polsce stopniowo się podnoszą, a po ewentualnej akcesji błyskawicznie wyrównają do poziomu unijnego.

Jeśli zatem nie na tym polu, to w jakiej innej sferze mógłby polski rolnik tak obniżyć swoje koszty, aby pokonać górę pieniędzy usypaną przez brukselską administrację na podwórku jego zachodnich konkurentów? Nie wchodzi w grę obniżenie własnej zapłaty za pracę, bo tej, jak wiadomo, rolnicy już od lat nie otrzymują wskutek niskich cen płodów rolnych. A może zmniejszą swoje zyski? Ale przecież te, jeśli w ogóle są, to minimalne, często rolnika nie stać nawet na spłatę kredytu.
Odpowiedź na postawione pytanie jest tylko jedna: w takiej nierównej walce konkurencyjnej większość rolników po prostu przegra. Ich płody rolne będą za drogie i nikt ich nie kupi. Na końcu tej ścieżki pojawia się oczywiście widmo bankructwa i licytacji.

Z gospodarza dziad

Nie stanie się to od razu. Jak wiadomo, Unia oferuje przez trzy lata wypłatę 25, 30 i 35 proc. dopłat w systemie uproszczonym, co oznacza, że rolnicy, którzy nie znajdą zbytu na swą produkcję, mogą jej zaprzestać, a i tak przez trzy lata dostaną parę groszy na przeżycie.

Jednak po tych trzech latach przebudzenie będzie straszne. Jeśli już dziś liczne są gospodarstwa, które żyją nie z produkcji, lecz z renty lub emerytury dziadka, to po wejściu Polski do Unii ich liczba może znacznie wzrosnąć. Ciosem dla małych gospodarstw będzie zwłaszcza brak zbytu na mleko z uwagi na wysokie wymagania jakościowe obowiązujące w Unii, których spełnienie wymaga inwestycji. A przecież sprzedaż mleka jest dla wielu rolników głównym źródłem dochodu i jedyną formą udziału w rynku. Nie pomoże małym gospodarstwom nawet naturalna samowystarczalność - przecież muszą mieć jakieś dochody, aby posyłać dzieci do szkół, opłacić światło, gaz czy paliwo.
Unijna polityka rolna sprawiła, że proces likwidacji małych i średnich gospodarstw miał miejsce również na Zachodzie, tyle że przebiegał dziesiątki lat, a nie w ciągu 3-5 lat, jak zaplanowano w Polsce. Skutkiem tej polityki będzie w wypadku Polski wzrost liczby bezrobotnych na wsi do ok. 2,5 mln. Gdzie pójdą? Zapewne pracować jako niskopłatni sezonowi robotnicy rolni gdzieś na hiszpańskich czy francuskich polach, z dala od rodziny, domu, kraju.
Co zaś do dużych towarowych gospodarstw - te również popadną w kłopoty wskutek nierównego poziomu dopłat, ale z pewnością nie znikną, lecz w razie perturbacji zmienią po prostu właścicieli, być może na przybyszów z Holandii lub Niemiec.

Czas zawrócić

Pewnego dnia, np. po 10 latach od wstąpienia do Unii Europejskiej, obudzimy się po prostu w innym kraju. W kraju wyludnionych wiosek, wielkich latyfundiów rolnych i "plastikowej" żywności, odpowiadającej wszelkim standardom Unii. I pomyśleć, dzieje się to właśnie w momencie, kiedy przemysłowe rolnictwo Unii i jej polityka rolna stanęły w ogniu powszechnej krytyki z powodu licznych afer (BSE, dioksyny) oraz z racji swego niszczącego wpływu na środowisko naturalne. Czy Polska musi podążać ścieżką, którą inni za chwilę porzucą?

Dziś jeszcze można temu zapobiec.

Pierwszym jednak warunkiem jest odrzucenie w referendum wejścia Polski do Unii Europejskiej i przeprowadzenie nowych wyborów parlamentarnych. Kolejnym krokiem w kierunku ratowania kraju i rolnictwa powinno być zerwanie traktatu o stowarzyszeniu Polski z Unią Europejską i zamknięcie rynku wewnętrznego na import towarów rolnych, zwłaszcza tych po cenach dumpingowych. Nawiasem mówiąc, czy ktoś potrafi racjonalnie uzasadnić sens wożenia w Unii produktów rolnych takich jak chleb czy mleko po całej Europie wszerz i wzdłuż, skoro miejscowi rolnicy i przetwórcy chętnie sami by je wyprodukowali? Tylko rynek lokalny jest w stanie zapewnić świeżą żywność, niepoddawaną wyrafinowanym zabiegom konserwacji. Tego rodzaju narodowa polityka wobec rolnictwa nie jest w dzisiejszym świecie niczym niezwykłym. Stosuje ją np. Japonia, a także sama Unia na swoich granicach. Jednak w wypadku akcesji Polski do UE większość polskich rolników zostałaby zmieciona przez zachodnią konkurencję, zanim zdołałaby odczuć zalety unijnej ochrony własnego rynku.

Podkreślenia w tekście pochodzą od Redakcji Naszej Witryny

Małgorzata Goss, Nasz Dziennik, 2003-03-08

powrot