W ramach proeuropejskiej propagandy ze szczególnym upodobaniem rozpowszechniana jest informacja, jakoby po ewentualnym wejściu Polski do Unii Europejskiej miała nastąpić poprawa na rynku pracy, spowodowana możliwością zatrudnienia w krajach UE oraz przyrostem liczby miejsc pracy w kraju. Podatna na tę propagandę jest szczególnie młodzież, z racji niewielkiego życiowego doświadczenia. Tymczasem jest to zwykłe obiecywanie gruszek na wierzbie. Warto zatem wyjaśnić sobie, jak w rzeczywistości będzie wyglądać sprawa zatrudniania Polaków za granicą i czy liczenie na wzrost ilości miejsc w kraju ma racjonalne podstawy.

Najpierw parę słów na temat wyników negocjacji. Przyjęta w UE zasada swobody przepływu osób w sensie formalnym polega m.in. na tym, że obywatelom państw członkowskich Unii przysługuje prawo do podejmowania legalnej pracy w dowolnym kraju wspólnoty. Pracownik taki korzysta z zabezpieczenia społecznego, m.in. okresy pracy za granicą są sumowane przy wyliczaniu emerytury, oraz objęty jest opieką medyczną. Jednak w trakcie negocjacji z Unią te ogólne zasady zostały zawieszone.

W obawie przed napływem pracowników z Polski państwa Unii wywalczyły w negocjacjach ustanowienie 7-letniego okresu przejściowego, podczas którego ich rynki pracy pozostaną dla Polaków zamknięte.

Czcze obietnice

Głośno było w mediach o tym, że kilka państw Unii zadeklarowało dobrowolne otwarcie swoich rynków pracy z chwilą akcesji Polski do UE. Deklaracje takie złożyły: Wielka Brytania, Szwecja, Dania, Holandia i Irlandia.

Jaka jest wartość tych deklaracji? Otóż - jak wynika z wypowiedzi przedstawicieli UKIE - żadna. W każdej chwili wymienione kraje mogą się wycofać z obietnicy. Nie została ona nawet sformułowana na piśmie ani potwierdzona oficjalnym komunikatem. Państwa te mają prawo zamknąć granice przed pracownikami z Polski na 2, 5 lub 7 lat, a deklaracje cisnąć do kosza. Tak zrobiła ostatnio Irlandia, podobno wycofuje się też z obietnicy Szwecja.

Przedstawiciele Ministerstwa Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej gorączkowo poszukują ujścia dla strumienia emigrantów zarobkowych z Polski, m.in. wraz z minister Danutą Huebner zabiegają, by takie kraje jak Francja, Portugalia, Belgia, Włochy, Grecja, Finlandia i Luksemburg zechciały udostępnić swój rynek pracy już po 2 latach od rozszerzenia Unii. W miarę jednak jak po Europie coraz szerzej rozlewa się kryzys gospodarczy, szanse na pozytywne załatwienie polskiej prośby sukcesywnie maleją. Pewne jest natomiast jedno: dwaj najważniejsi nasi sąsiedzi - Niemcy i Austria - nie wpuszczą legalnych pracowników z Polski wcześniej jak za 7 lat, a i po owym czasie legalna praca pozostanie prawem na papierze.

Najazd ze Wschodu?

Wynegocjowane przez Piętnastkę długie okresy ochronne rynków pracy nie mogą być stosowane pomiędzy kandydatami do Unii. Oznacza to, że od pierwszej chwili po rozszerzeniu UE Polacy, przynajmniej w teorii, będą mogli legalnie pracować w pozostałych nowo przyjętych państwach, a z kolei przyjezdni z Litwy, Łotwy, Estonii, Słowacji, Czech i pozostałych krajów mogą być legalnie zatrudniani w Polsce, korzystać tu z opieki socjalnej, zasiłków dla bezrobotnych i opieki medycznej.

A zatem po akcesji będą oddziaływać na rynek pracy w Polsce dwie negatywne tendencje: z jednej strony przez kilka lat po ewentualnym wejściu do UE Polacy nie mogą liczyć na legalne zatrudnienie w krajach Piętnastki, z drugiej zaś nasz rynek pracy może zasilić najazd przybyszów ze Wschodu.

I to nie tylko z państw świeżo przyjętych do Unii, bowiem - jak poinformował dyrektor Janusz Grzyb z Departamentu Współpracy z Zagranicą UKIE - Polska ma podpisane umowy o zatrudnieniu z Rosją i Ukrainą. Na tej podstawie już dziś legalnie pracuje w naszym kraju ok. 6 tys. cudzoziemców ze Wschodu.

Trudno oszacować, ilu pracowników przybędzie zza wschodniej granicy po akcesji. Zainteresowanie jest duże, a liczbę pracujących w tej chwili głównie na czarno ocenia się na pół miliona osób. Ten czarny rynek po akcesji nie zniknie, natomiast "unijna" część pracowników ze Wschodu może wybrać legalne formy zatrudnienia, stwarzając konkurencję dla Polaków. Zachęcające dla nich będą przywileje związane z legalną pracą, jak choćby ten, że po jej utracie będą w naszym kraju nabywać prawo do zasiłku dla bezrobotnych i opieki socjalnej. Oczywiście niesie to negatywne skutki dla naszego budżetu.

Tylko na czarno

Stopa bezrobocia w Polsce sięga 19 proc. i jest najwyższa wśród krajów kandydujących i członkowskich UE. Bez pracy pozostaje ok. 3,3 mln osób. W krajach Unii pracuje legalnie 400 tys. Polaków rocznie, ale w większości wypadków są to niskopłatne sezonowe prace (do 3 miesięcy), które nie mają wpływu na spadek bezrobocia w kraju. Doktor Maciej Duszczyk z UKIE szacuje, że zaledwie 150 tys. osób posiada za granicą stałe zatrudnienie. Po akcesji liczba emigrantów zarobkowych z Polski na Zachód miałaby, według jego oceny, wzrosnąć o 100 tys. osób w ciągu roku. W tej liczbie większość również stanowić będą pracownicy sezonowi. Po akcesji zatem rocznie 500 tys. osób z Polski będzie szukało pracy w Unii. Warto zauważyć, że odpowiada to... prognozom całkowitego zapotrzebowania na imigrantów ze strony Unii, które w latach 2001-2020 szacowane jest rocznie właśnie na 500 tys.

Polska nie Ameryka

Skoro nie migracja zarobkowa, to co innego może jeszcze wpłynąć na spadek bezrobocia w Polsce?
Otóż zwolennicy Unii liczą na dwóch sprzymierzeńców. Pierwszym z nich ma być napływ inwestycji zagranicznych, drugim - pieniądze z UE. Na tych dwóch filarach unioentuzjaści opierają swoje rachuby na przyspieszony po akcesji wzrost gospodarczy.

Doktor Duszczyk szacuje, że w latach 2004-2014 wzrost PKB będzie wyższy o 10 punktów procentowych (1 proc. rocznie) w porównaniu z sytuacją gdybyśmy do Unii nie weszli, a poziom bezrobocia ma być, jego zdaniem, o 0,8 mln osób mniejszy niż przy odrzuceniu akcesji. Kalkulacje swoje oparł na modelu milenium prof. Witolda Orłowskiego (który nawiasem mówiąc, uznany został swego czasu za specjalistę od najbardziej nietrafionych prognoz).

Według ekspertyzy dr. Duszczyka, wprowadzenie w życie Narodowego Planu Rozwoju, polegającego na związaniu własnych środków finansowych z funduszami unijnymi, przysporzy w sektorze przemysłowym 114 tys. nowych miejsc pracy w 2006 r., a w usługach 210 tys. Przyrost ten ma się utrzymywać do 2015 r., jednak z tendencją malejącą.

Ten sam ekspert twierdzi jednocześnie, że po ewentualnej akcesji deficyt Polski w handlu zagranicznym jeszcze się pogłębi. Na czym zatem opiera swój optymizm co do wzrostu zatrudnienia? Otóż jest przekonany, że deficyt w handlu zagranicznym nie musi się przekładać na wzrost bezrobocia, a bywa wręcz odwrotnie - gdy deficyt wzrasta, bezrobocie może spadać.

- Żadne ekspertyzy nie potwierdzają, że 63 mld USD deficytu Polski w handlu z Unią to utrata 1,5 mln miejsc pracy w kraju - twierdzi.

Argumentem na rzecz tej tezy ma być, według Duszczyka, fakt, że ogromny deficyt handlowy USA powinien prowadzić do utraty 110 mln miejsc pracy, czyli do bezrobocia niemal całej Ameryki. A przecież tak nie jest.

Tymczasem znawca tej dziedziny i członek Komitetu Prognoz "Polska 2000 Plus" prof. Mieczysław Kabaj z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych uważa, że nasz deficyt wymiany towarowej ma 10-procentowy udział w globalnym popycie krajowym. Skoro w Polsce jest ok. 15 mln zatrudnionych, to z powodu deficytu 1,5-1,6 mln z nich dotyka bezrobocie. Tak też ocenia sprawę wspomniany Komitet. Zaś co do porównania z Ameryką - ekspert UKIE nie wziął pod uwagę, że popyt na rynku amerykańskim jest nieporównywalny z naszym.

Zupa na gwoździu

Duszczyk jest przekonany, że po akcesji będziemy importować głównie dobra inwestycyjne. Można w to wątpić.

Na liście towarów importowanych aktualnie do Polski, jak zwraca uwagę prof. Kabaj, znajdują się takie "dobra inwestycyjne", jak: gwoździe, śruby, wyroby z drutu, kartony, papierowe torby, papier toaletowy, chusteczki higieniczne, guziki, zatrzaski, miotły, pędzle, zszywki, spinacze, klucze, kłódki, krany, a nawet drewno opałowe i węgiel drzewny z Białorusi, serwatka z Francji i Holandii oraz piasek i żwir z Republiki Południowej Afryki. Twierdzenie, że po akcesji będzie inaczej, jest po prostu wyssane z palca. Przy polityce aprecjacji złotówki, prowadzonej przez NBP, do naszego kraju opłaca się sprowadzać nawet powietrze.

Ponadto wiadomo przecież, że wykonawcy inwestycji krajowych dokonywanych przy udziale unijnych pieniędzy będą wyłaniani w ogólnoeuropejskich przetargach. Jest więc pewne, że w większości będą to inwestorzy unijni. Dlaczego mieliby kupować w Polsce np. drogie materiały budowlane, obciążone na żądanie Unii 22-procentowym podatkiem VAT, kiedy mogą wszystko - od śrubki po stal i beton - sprowadzić taniej z Zachodu? Tyle z tego będzie miejsc pracy dla Polaków, co te kilka stanowisk przy łopacie, notabene też importowanej.

Pracy ubędzie

Tymczasem, jak podaje prof. Franciszek Tomczak ze Szkoły Głównej Handlowej, wskutek wejścia Polski do Unii w samym rolnictwie przybędzie ok. 1 mln bezrobotnych. Jeśli dołożyć do tego utratę miejsc pracy związaną ze wzrostem deficytu handlowego, to bilans wynikających z akcesji korzyści i strat dla rynku pracy nabiera przeraźliwej ostrości.

Na koniec - nieprawdą jest, jak twierdzą zwolennicy Unii, że po akcesji napłynie do Polski fala inwestycji zagranicznych, tworząc nowe miejsca pracy. Ci sami ludzie w bardziej kameralnych warunkach przyznają, że inwestycje napłyną bez względu na to, czy wejdziemy do Unii, czy też nie.

Słowem - mówienie, że po akcesji łatwiej będzie o pracę, to obiecywanie gruszek na wierzbie.

Oficjalna propaganda nie bierze w tych rachubach pod uwagę utraty miejsc pracy wskutek wypierania z rynku polskich producentów, także rolnych, przez zagraniczną konkurencję. Nie uwzględnia w kalkulacji nierównoprawnych dopłat bezpośrednich dla rolników, zwiększenia kosztów w gospodarce wskutek dostosowywania jej do unijnych standardów. Tylko w dziedzinie ochrony środowiska Polska będzie musiała ponieść koszty dostosowań do UE na kwotę 30-60 mld euro! Nie czerpie z dostępnej wiedzy empirycznej - bowiem przykłady takich państw jak Grecja, Hiszpania, Irlandia pokazują, że pierwszym, najbardziej widocznym skutkiem akcesji do Unii był tam wzrost bezrobocia (biuletyn analiz UKIE wrzesień 1999 - październik 2002). Ten sam efekt miało wstąpienie do Unii dawnej NRD.

Jeśli cokolwiek mogłoby się okazać dzisiaj skutecznym lekarstwem na polskie bezrobocie, to właśnie niewejście do Unii, zerwanie układu stowarzyszeniowego i zamknięcie naszego rynku rolnego na import po cenach dumpingowych. Gdyby polska wieś miała pieniądze, to i cała reszta gospodarki zaczęłaby się kręcić. A praca byłaby dla Polaków w kraju, a nie za Pirenejami.

Małgorzata Goss, Nasz Dziennik, 2003-03-04

powrot