Unia Europejska aspiruje do bycia europejskim kolosem zbudowanym na trzech nogach. Z racji urzeczywistniania własnej wersji socjalizmu - z potworną dawką interwencjonizmu, fiskalizmu, ręcznego sterowania życiem obywateli - jest to kolos na glinianych nogach.

Unijny Kulturkampf

Jednym z istotnych utrudnień na drodze do pełnej realizacji planu stworzenia unijnego superpaństwa jest wciąż niewielka wśród mieszkańców Starego Kontynentu świadomość tego, co nazywa się ogólnie "europejską tożsamością". Chodzi tu o "europejską tożsamość" rozumianą w kontekście tworzonego bytu polityczno-społeczno-gospodarczego, jakim jest Unia Europejska, a nie o proste uświadomienie sobie własnych korzeni cywilizacyjnych.

Unijny obywatel

Wśród unijnych fanatyków są tacy, którym wprost marzy się, by przeciętny obywatel Francji, Niemiec, Hiszpanii czy Polski potrafił bez najmniejszych wątpliwości wzbudzić w sobie refleksję w rodzaju: Jestem przede wszystkim unijnym Europejczykiem, a dopiero potem mieszkańcem Polski, Hiszpanii, Niemiec czy Francji. Osiągnięcie tego celu wciąż jest odległe, niemniej - trawestując powiedzenie Konfucjusza o najdalszej podróży, która zaczyna się od pierwszego kroku - pokonanie drogi w celu wtłoczenia ludziom do głów unijnej, paneuropejskiej tożsamości zaczyna się od prowadzenia niewinnych, najmniejszych nawet działań.

W budowanie "europejskiej świadomości" zaangażowana jest cała machina unijnej integracji - począwszy od wspólnych instytucji politycznych (np. Parlament Europejski), poprzez gospodarcze (np. jedna waluta euro), a skończywszy na instytucjach społecznych i sądowniczych (np. Europejski Trybunał Sprawiedliwości). Jednak zmasowana integracja na poziomie gospodarczym, politycznym, bezpieczeństwa czy aparatu władzy to jeszcze za mało, by stworzyć "europejską tożsamość".

Przymusowy - dobrowolny

Polacy są pod tym względem wybitnym przykładem, gdy podczas zaborów skutecznie potrafili zachować własną tożsamość i nie ulegać germanizacji czy rusyfikacji. Ale była wtedy co najmniej jedna istotna różnica. Aparat władzy (i wszystko, co ze sobą niósł) funkcjonujący na ziemiach polskich był wtedy traktowany jako obcy i wprowadzony przemocą.

W przypadku aparatu władzy Unii Europejskiej, która drastycznie ograniczyła suwerenność państw członkowskich, jest inaczej - jej instytucje traktowane są przez gros mieszkańców "Piętnastki" jako swoje i dobrowolnie zaakceptowane. Podobny proces zachodzi w Polsce. Wielu mieszkańców kraju nad Wisłą i Odrą traktuje unijny aparat władzy wraz z jego integracyjnym horrorum jako rzecz niezwykle pożądaną, niemal zbawienną. Towarzyszy temu myśl, że będziemy mieli - za pośrednictwem swoich przedstawicieli - wpływ na sprawowanie władzy w UE.

Na glinianych nogach

Obecny proces integracji dokonuje się na podstawie tzw. trzech filarów Unii (zaczęto o nich mówić od momentu ratyfikacji traktatu o Unii Europejskiej w Maastricht 10 grudnia 1991 r.). Pierwszy dotyczy gospodarki - ufundowany jest na trzech wspólnotach (Europejska Wspólnota Węgla i Stali, Euroatom, Europejska Wspólnota Gospodarcza). Swoim zakresem obejmuje m.in. wspólną politykę w dziedzinie rolnictwa, rybołówstwa, handlu, transportu, energii, ochrony środowiska, a także kierowanie strategią zatrudnienia, konkurencją, sprawami konsumenckimi, obroną cywilną, turystyką i sportem. Drugi filar to polityka zagraniczna i bezpieczeństwo. Trzeci filar związany jest natomiast z integracją w dziedzinie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, np. funkcjonowanie Europolu, kierowanie polityką migracyjną i azylową, kontrola granic.

UE aspiruje do bycia europejskim kolosem zbudowanym na trzech nogach. Z racji urzeczywistniania własnej wersji socjalizmu - z potworną dawką interwencjonizmu, fiskalizmu, ręcznego sterowania życiem obywateli - jest to kolos na glinianych nogach. Kolos bardziej podoba się politycznym i urzędniczym elitom uczepionym brukselskich gabinetów niż zwykłym mieszkańcom krajów "Piętnastki". Dla tych drugich Unia Europejska oznacza dodatkowy garb finansowy do uniesienia w postaci owej paneuropejskiej kasty decydentów i biurokratów.

Czwarty filar

Okazuje się, że są tacy, którym wciąż mało standaryzującej i unifikacyjnej magmy w postaci tysięcy rozporządzeń, dyrektyw czy zaleceń rozlewających się z Brukseli na państwa członkowskie i aspirujące w zakresie obowiązywania trzech filarów UE. Polska Rada Ruchu Europejskiego wystąpiła 23 września 2002 r. z własnym apelem, by stworzyć czwarty filar UE obejmujący wspólną polityką kulturę, naukę i edukację.

Istotą apelu wydają się następujące słowa: Ścisła współpraca w tych właśnie dziedzinach (kultury, nauki i edukacji - przyp. D.H.) wzmocniłaby dawne europejskie więzi, przyspieszające procesy tworzenia się europejskiej tożsamości, którą po usunięciu żelaznej kultury budować trzeba często na nowo.

Członkowie PRRE - organizacji pozarządowej powstałej w 1992 r., na której czele stoi senator Andrzej Wielowieyski - nie przedstawili jeszcze żadnych konkretów, w jaki sposób miałaby się dokonywać integracja w zakresie czwartego filaru. Niemniej winni sobie zdawać sprawę, że owe dawne europejskie więzi, które rzekomo afirmują, nie powstawały na skutek istnienia żadnej centralnej komórki regulującej w poszczególnych krajach Europy, jak ma wyglądać szkolnictwo, rozwój nauki czy kształt kultury. Dziedziny te tak wspaniale się w Europie rozwijały, gdyż ufundowane były na zasadzie wolności przesyconej chrześcijaństwem, łacińskim prawem, greckim umiłowaniem prawdy. Nikt nie dekretował "europejskiej tożsamości". Ona istniała niejako naturalnie, stanowiąc wspólny krąg cywilizacyjny poszczególnych państw, tworząc za pośrednictwem zamieszkujących je narodów - jak w kalejdoskopie - przepiękną mozaikę różnorodności.

W obliczu referendum

Idea stworzenia czwartego filaru jest w Polsce wyciszona, mimo że jego ranga dla przyszłego kształtu UE jest fundamentalna i mimo że odbywały się już pierwsze publiczne konsultacje w tej sprawie (m.in. 25 listopada 2002 r. na Uniwersytecie Warszawskim). Twórcy pomysłu zdecydowali się nawet przedstawić go Konwentowi Europejskiemu opracowującemu unijną konstytucję. Choć idea na pewno podoba się dużemu gronu wpływowych eurofanatyków w Polsce, jednak szersze podnoszenie jej przed unijnym referendum może tylko wzmocnić przeciwników UE i znacząco wpłynąć na wynik głosowania. Wizja jednolitych standardów dotyczących edukacji, kultury czy nauki (choć przecież Unia już realizuje na tym polu wiele różnych integracyjnych programów, np. Erasmus, Socrates, Arianne, Raphael, Kaleidoscope) narzucanych centralistycznie, może skutecznie wyleczyć z miłości do Brukseli wielu jej dzisiejszych adoratorów, a także wpłynąć na decyzję osób wahających się, jak zagłosować podczas referendum akcesyjnego.

Z pominięciem władz

Za skandal może uchodzić fakt, że przedstawiciele Polskiej Rady Ruchu Europejskiego, chcąc przedstawić ideę czwartego filaru na forum Konwentu Europejskiego, zupełnie pomijają władze RP ("Rzeczpospolita", 26 listopada 2002 r., s. A4). Czyżby to był kasandryczny wyznacznik tego, jak należy się już obracać w unijnej polityce? Czyżby to był widomy znak, że opinia rządu polskiego na forum unijnych instytucji znaczy tyle, co machanie palcem w bucie?

Zresztą w apelu PRRE nie ma słowa skierowanego do rządu polskiego. Są natomiast słowa skierowane do wszystkich uczestników ruchu europejskiego w Polsce oraz przedstawicieli ruchu europejskiego w innych krajach, przy czym pomysłodawcy liczą na ich pomoc i wsparcie w realizacji kolejnego fragmentu programu glajchszaltowania współczesnej Europy: Spróbujmy wspólnie skonkretyzować ten projekt i wprowadzić do publicznego obiegu, tworząc w ten sposób zarys czwartego filaru Unii Europejskiej, który powinien w przyszłości odegrać co najmniej taką rolę, jak trzy filary dotychczasowe.

Autorytety

Swoich nazwisk dla poparcia czwartego filaru UE użyczyło kilku znanych unioentuzjastów i ludzi kultury. Wśród sygnatariuszy znaleźli się m.in.: ks. Adam Boniecki, Stefan Bratkowski, Jan Kułakowski, Piotr Nowina-Konopka, Edmund Wnuk-Lipiński, Barbara Skarga, Ryszard Kapuściński, Wojciech Kilar Kazimierz Kutz, Henryk Samsonowicz, Krzysztof Zanussi. Ludzie ci, podpisując apel, podzielają pogląd, który wyraził senator Wielowieyski: - Bez wspólnej polityki kulturalnej, edukacyjnej i nauki Europa nie będzie się jednoczyła ("Rzeczpospolita", 26 listopada 2002 r., s A1.). Wypada dodać - nie będzie się jednoczyła zgodnie z oczekiwaniami...

Zapatrzony w brukselski centralizm i dążenia polityków zmierzających do przekształcenia UE w rodzaj superpaństwa Wielowieyski wyraża myśl, która doskwiera wielu unijnym architektom. Wartości duchowe są ostatecznie tym, co może na trwałe spoić polityczny projekt o dzisiejszej nazwie Unia Europejska. Bez ostatecznego, sztucznego przecież stworzenia europejskiej świadomości wtłaczanej przez pryzmat UE, plany twórców europejskiej integracji mogą ostatecznie spalić na panewce.

Wielowieyski wie, co mówi, gdy domaga się, by Bruksela decydowała o programach edukacyjnych w szkołach krajów, które będą członkami Unii. Obłudnie i zarazem fałszywie argumentuje, że bez owych programów nie będziemy mieli ukształtowanych właściwych postaw szacunku dla innych ludzi, innych kultur i narodów. Bez tego nie będzie europejskości i lepszego współdziałania ludzi ("Rzeczpospolita", 23 września 2002 r.). Marzy się Wielowieyskiemu et consortes swoisty unijny Kulturkampf, oj marzy. Tyle że nie ma on nic wspólnego z szacunkiem dla ludzkiej wolności, która jest paliwem (nie tylko zresztą) europejskiej kultury, edukacji czy nauki.

Nie wiadomo, kiedy w głowach Wielowieyskiego i innych członków PRRE zrodził się pomysł, by stworzyć czwarty filar UE, który miałby dopomóc w tworzeniu narodu świadomego swej "europejskości". Niemniej już 11 kwietnia 1993 r. w homilii wygłoszonej w katedrze przemyskiej arcybiskup Ignacy Tokarczuk przestrzegał: Stoi przed nami pokusa nowej utopii (...). W niektórych mózgach zrodziła się myśl stworzenia narodu europejskiego. Dlatego dążeniem niektórych sił międzynarodowych jest oderwanie narodów od korzeni, od kultur narodowych, od tradycji. (...) Powstać ma naród europejski, imperium europejskie, rządzone przez anonimowe siły, przez rozmaite moce masońskie i inne (cyt. za "Niedziela", 24 listopada 2002 r., nr 47, s. 16). Wygląda na to, że abp Tokarczuk to prawdziwy prorok naszych czasów... r

Dariusz Hybel, Nasza Polska, 2003-01-21

powrot