Wbrew temu co mówią euroforycy nie czeka nas los Białorusi, gdyby Polska nie zdecydowała się na wejście do Unii Europejskiej. Wszyscy straszący nas zapomnieli o innych niż Unia możliwościach integracji z Europą Zachodnią - strefą dobrobytu. Nie bez przyczyny niewiele mówi się o Europejskim Obszarze Gospodarczym, czy strefie z Schengen.

Dla przeciętnego Polaka plusy wejścia do Unii Europejskiej to możliwość podjęcia pracy w krajach Unii, czy swobodne podróżowanie. Nieliczni z nas jednak wiedzą, że dla uzyskania takich możliwości nie jest konieczne wstępowanie naszego kraju do Unii Europejskiej.
9 stycznia Polska i inne państwa kandydujące do Unii Europejskiej rozpoczęli rokowania z krajami Piętnastki oraz Norwegią, Islandią i Lichtensteinem o wejściu do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (European Economic Area).

Pieniądze za udostępnienie rynku

Niestety rząd Leszka Millera , a także media zredukowały negocjacje z EEA do możliwości otrzymania z państw EFTA pomocy w zamian za dostęp do polskiego rynku. To, że państwa biedniejsze w zamian za udostępnienie swego rynku w ramach EEA otrzymują bezzwrotne dotacje nie jest novum. W połowie lat 90-tych za dostęp do jednolitego rynku Norwegia, Islandia i Liechtenstein udzieliły i nadal udzielają pomocy uboższym państwom Unii (120 mln euro w okresie 1998-2003).

Fundusze jakie kraje EFTA przekazały do dyspozycji Grecji, Hiszpanii, Irlandii i Portugalii miały na celu zniwelowanie negatywnych skutków dla biedniejszych krajów Wspólnot, wynikających z faktu utworzenia EEA. Otrzymały one wówczas równowartość 0,5 mld euro do Funduszu Spójności Wspólnot Europejskich, z którego udziela się bezzwrotnych dotacji na finansowanie inwestycji we wspomnianych państwach. Dotacje te objęły takie dziedziny, jak: ochrona środowiska, transport, oświata oraz na wspomaganie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw.
Ponadto państwa te korzystały z nieoprocentowanych pożyczek z Europejskiego Banku Inwestycji. Na jego konto kraje EFTA wpłaciły l,5 mld euro. Z tego to funduszu finansowane są odsetki pożyczek, udzielanych przez ten Bank na realizację przedsięwzięć służących rozwojowi zacofanych regionów Wspólnot.

Negocjacje z EFTA

Negocjacje, które rozpoczęły się 9 stycznia mają się składać z czterech rund i zakończyć w marcu. Na czele polskiej delegacji stoi podsekretarz stanu w UKIE Jarosław Pietras. Przedmiotem rokowań będzie zwiększenie tej pomocy - w celu objęcia nią Polski i innych nowych członków - oraz rozciągnięcie na nich umów łączących UE z pozostałymi państwami EEA w zakresie rolnictwa i rybołówstwa.
Przedstawiciele stron przystępujących do rokowań nie chcą ujawnić, na jak duże kwoty może liczyć Polska. Eksperci Komisji Europejskiej uważają, że nowym członkom - ze względu na ich niski produkt krajowy brutto - należy się wielokrotnie więcej niż dotychczas Hiszpanii, Grecji i Portugalii.
Niektórzy eksperci mówili nawet o zwiększeniu tego funduszu do pół miliarda euro rocznie (wówczas 200-250 mln przypadłoby Polsce), ale Norwegia, Islandia i Liechtenstein nie chcą o tym słyszeć. Oslo i Reykjavik dają jednak do zrozumienia, że byłyby skłonne "nieco szerzej" otworzyć portfele niż obecnie, gdyby zachowały korzystne warunki dostępu dla swoich produktów rybnych do rynków Polski i innych nowych członków Unii. Problem polega na tym, że Piętnastka ogranicza dostęp do swojego rynku - i oczekuje tego od nowych członków - w odpowiedzi na restrykcje w dostępie jej rybaków do łowisk norweskich i islandzkich. Polsce narzucono w trakcie negocjacji akcesyjnych nałożenie 20 procentowego cła na ryby z krajów spoza UE.

Z polskiego punktu widzenia

Niestety, rezultaty rokowań mają być zatwierdzone przez wszystkie kraje należące do EEA równolegle z ratyfikacją w obecnych i przyszłych państwach Unii Traktatu Akcesyjnego o przystąpieniu do niej 10 nowych krajów. A przecież z naszego narodowego punktu widzenia powinniśmy walczyć o to, aby naszego wejścia do EEA nie uzależniać od przystąpienia do Unii.
Jeśli uzyskalibyśmy taką możliwość koniecznością byłoby, aby nasi negocjatorzy postulowali wpłacenie należnych nam kwot z tytułu udostępnienia własnego rynku bezpośrednio do budżetu, a nie do Unijnego funduszu spójności. A także uzupełnienie porozumienia o klauzule umożliwiające korzystanie Polski z nieoprocentowanych pożyczek z EBI
Z drugiej strony może warto byłoby się zastanowić, dlaczego kraje Piętnastki nie płacą nam za nieograniczone udostępnienie im rynku, skoro państwa EFTA są w stanie zapłacić aż tyle za ograniczony dostęp do naszego rynku?

Przyczyny powstania EEA

Wracając do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EEA) to u jego podstaw legł interes ekonomiczny ówczesnej Europy. Po utworzeniu Wspólnot Europejskich oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) stało się jasnym, że rynek europejski jest swego rodzaju całością i izolowanie się może doprowadzić do stagnacji. Wzajemne powiązanie gospodarek przekładało się między innymi na obroty handlowe poszczególnych państw, które w wielu przypadkach utrzymywały się na poziomie 50 procent. Dlatego już w 1977 roku państwa EFTA zawarły umowy z WE w sprawie zniesienia ceł w handlu artykułami przemysłowymi między nimi. Szeroka współpraca w zakresie gospodarczym, rozszerzona o transport i komunikację, badania naukowe i ochronę środowiska stworzyły możliwości dalszego rozwoju zarówno jednych, jak i drugich.
Powstanie Europejskiego Obszaru Gospodarczego w dotychczasowym kształcie to koniec lat 80-tych. Główną zasadą miało być wspólne administrowanie europejskim obszarem gospodarczym. Propozycja ta wyszła z krajów Wspólnot Europejskich i EFTA podczas spotkania na szczycie w Oslo w marcu 1989 roku przystała na nią. W rezultacie 20 czerwca 1990 r. rozpoczęły się negocjacje w tej sprawie. Zakończyły się one wypracowaniem obszernego (ponad 1200 stron) Układu w sprawie utworzenia Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EEA).
Układ EEA przewiduje też podjęcie przez jego państwa członkowskie współpracy w dziedzinach pozagospodarczych, a mianowicie: ochrony środowiska, polityki socjalnej, turystyki, audiowizualnej, oświaty, badań naukowych i rozwoju technologicznego, informatyki i statystyki.Mają być prowadzone też działania służące rozwojowi małych i średnich przedsiębiorstw.

Wspólny rynek bez rolnictwa

Wspólny rynek obejmuje niemalże wszystko poza handlem artykułami rolnymi. Co z punktu widzenia polskich interesów jest dużym plusem. Zezwala to bowiem na ochronę naszego rynku rolnego i przemysłu spożywczego, czyli najważniejszych dziedzin gospodarki w Polsce, które maja szansę na dynamiczny rozwój, jeśli nie zostanie im włożony unijny gorset limitów produkcji.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na to, że ewentualny brak akcesu do UE państw Europy Środkowej, podobnie, jak to miało miejsce w przypadku państw , które pozostawały poza Wspólnotami Europejskimi wymusi w krótszej lub dłuższej perspektywie konieczność integracji gospodarczej. Ktoś może zapytać: dlaczego? Wystarczy rozejrzeć się dokoła - miliony euro, które firmy z Unii zainwestowały w Polsce oraz miliardy jakie tu zarabiają. Wbrew temu co mówią różni propagandziści od Unii Europy Środkowej nikt na Zachodzie sobie "nie odpuści", bowiem to jedyny naprawdę opłacalny kierunek ekspansji towarowej. Oczywiście jest jeszcze Ameryka, ale na bogatej północy czeka Europejczyków wymagająca konkurencja, a biednego południa po prostu nie stać. Poza tym odległości dodatkowo podrażają i tak już drogi produkt "made in UE".
Rozszerzenie EEA jest więc przesądzone bez względu na to czy państwa kandydujące zdecydują się czy też nie na wstąpienie do Unii.

EUROPEJSKI OBSZAR GOSPODARCZY TO NIE UNIA

Grażyna Kaczorowska, polskiejutro.com Tygodnik Internetowy nr. 38, 2003-01-17

powrot