Minister Kołodko przestraszył się wejścia Polski do Unii. Wreszcie przebił się ktoś w ministerstwie, kto mu dobrze policzył bilans finansowy bliskiej już pewnie akcesji. A przecież wystarczyło przeczytać cykl artykułÃ³w w "NCz!" z lutego i marca tego roku.

Kołodko dostrzegł między innymi rzecz, o której pisałem wielokrotnie - do kosztów budżetowych wejścia do Unii należy doliczyć utracone zyski z ceł. Sprawa jest skomplikowana, bo cła teoretycznie wchodzą w skład składki. Ale od kilku lat przebija się w Unii tendencja, by składkę opierać wyłącznie na odsetku od wielkości produktu narodowego brutto państw członkowskich.

Zgodnie z propozycją zawartą w tak zwanym pakiecie Delorsa, od 1988 roku głÃ³wnym źródłem dochodów własnych wspólnot są składki państw członkowskich naliczane od odpowiedniego procentu PNB (produktu narodowego brutto) tych państw. Odpowiednimi dyrektywami Rady Europejskiej (np. Dyrektywa Rady 89/130/EEC, Euroatom z 13 lutego 1989 roku) czy też regulacjami Komisji ustala się zasady przełożenia PNB danego państwa na tak zwany rynkowy PNB, który uwzględnia między innymi koszty pracy, siłę nabywczą zarobków itd. Ostatecznie dąży się do tego, aby uzyskać w budżecie Unii 1,27 procenta PNB całego obszaru Unii.

W trakcie długoletniego procesu, który właśnie zmierza do finału, dochody z ceł przestają być naliczane w skład składki, a będą traktowane jako dodatkowy dochód wspólnotowego budżetu. Liczenie więc na to, że utrata ceł równa się zapłaceniu części składki staje się nieaktualne. Poza tym należy pamiętać o dwóch sprawach. Po pierwsze, po wejściu do Unii Europejskiej automatycznie przestaniemy clić towary przychodzące zza zachodniej i południowej granicy. Stawki celne, które będziemy pobierać w imieniu Unii, nieco spadną, ponieważ Unia generalnie stosuje mniejsze narzuty na towary z krajów trzecich (z wyjątkiem towarów rolnych). Po drugie, bycie państwem granicznym nie oznacza, że Polska będzie clić wszystkie towary przychodzące zza naszej wschodniej granicy, bo towar np. z Rosji oclić można w kraju docelowym. Suma pieniędzy wpływających do budżetu z ceł mocno spadnie. Przykładowo, Polska ma obecnie takie same dochody z ceł, co ponad dwa razy bogatsza Hiszpania. Z przedstawionych szacunków Parlamentu Europejskiego wynika, że nasze dochody z ceł mogą spaść nawet trzykrotnie - do około 320 milionów euro. Z tego pozostałoby dla polskiego budżetu ok. 80 milionów euro (cła zbiera państwo narodowe, które za to pobiera sobie - od 1 stycznia 2001 roku, 25 procent uzyskanych kwot), zaś pozostałe 240 milionów stanowiłoby na razie, część polskiej składki z tytułu ceł. Z czasem te 240 milionów przestanie być zapewne traktowane jako część składki i stanie się po prostu dochodami wspólnot.

O sprawę ceł, w kontekście szacunków finansowych wejścia Polski do Unii, pytałem w niedawnym wywiadzie szefową Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej Danutę Hübner. Pani minister odniosła się do tego problemu dość obojętnie. Niedawno też rozmawiałem o cłach z pewnym wysokim urzędnikiem UKIE. Przyjmuje on punkt widzenia, zgodnie z którym spadek dochodu z ceł będzie wynikiem liberalizacji handlu, a nie wejścia do Unii. Dziwił się więc temu, że "NCz!" porusza tę kwestię w rozmowie z minister Hübner. Jestem oczywiście przywiązany do pomysłu takiej liberalizacji, nie mogę jednak nie zauważyć tego, o czym pisałem wyżej, to znaczy tego, że cała metodologia przekazywania dochodów z ceł zostaje wprowadzona w Polsce wraz z akcesją do Unii. Możemy oczywiście, będąc poza Unią, radykalnie obniżyć taryfy celne. Wszystko, co jednak oclimy, wpłynie do naszego budżetu. Poza tym mamy pewność, że to, co jest na naszym rynku, zostało oclone w Polsce. W przypadku wejścia do Unii jest zupełnie inaczej. Będą u nas w obrocie towary clone na przykład w Belgii.

I będzie to funkcją wejścia do Unii. Tak samo widzi to pewnie i ministerstwo finansów, stąd strach Kołodki.

Janowski, cukier a Unia

Inna część pierwszego źródła składki to mieszczące się w ramach tak zwanych tradycyjnych towarów przeliczeniowych (Traditional Own Resources), opłaty cukrowe. Ich geneza związana jest z wprowadzeniem Wspólnej Polityki Rolnej. Rynek cukru jest szczególnie chroniony w Unii, na dodatek sowicie subwencjonowany przez dopłaty eksportowe i wysokie ceny skupów interwencyjnych. Rynek cukru w Unii Europejskiej obejmuje: cukier, buraki cukrowe, trzcinę cukrową, melasę, pulpę, produkty rafinacji cukru, izoglukozę (substytut cukru otrzymywany z kukurydzy). W sektorze cukru funkcjonują dwie kategorie cen: dla cukru (cena interwencyjna, docelowa i progowa) i dla buraków cukrowych (cena minimalna i podstawowa).

Każdy kraj członkowski ma przyznany limit produkcji cukru, który pokrywa wewnętrzne zapotrzebowanie na cukier (kontyngent A). Ponadto państwa UE otrzymują kontyngent B stanowiący 20% kontyngentu A (w przypadku niskich zbiorów lub klęski nieurodzaju stanowi rezerwę przeznaczoną na potrzeby konsumentów). Natomiast kontyngent C objęty jest zakazem sprzedaży na terytorium Wspólnoty i przeznaczony na rynki zewnętrzne. Przepisy pozwalają jednak na przechowanie części kontyngentu (około 20% kontyngentu A) w kraju wyprodukowania do czasu wytworzenia cukru z nowych zbiorów. Cukier z kontyngentu C musi zostać wyeksportowany do 31 grudnia. Koszty tego całego systemu pokrywane są właśnie przez opłaty cukrowe do budżetu Unii. Żeby uświadomić sobie zakres biurokracji w tym tylko fragmencie unijnej ekonomii, warto zajrzeć do dziesiątków regulacji Komisji Europejskiej.

Warto sobie uświadomić, że ponad 80 procent wydatków w ramach wspólnej organizacji rynku cukru stanowią dopłaty eksportowe. Nie wiem, czy ten cały kontekst składkowo-unijny znał poseł Janowski, walcząc o utworzenie holdingu cukrowego, który miałby pozostać w polskich rękach. Jeśli znał, szkoda, że nie użył takiej oto argumentacji: płacimy składkę członkowską, której część idzie na dotowanie cukrowni; jak możemy więc dopuścić do sytuacji, w której z pieniędzy polskich podatników dotować się będzie zachodnie cukrownie najczęściej powiązane z kapitałem państwowym? Wejście ich zresztą na polski rynek właśnie teraz, tuż przed przystąpieniem Polski do Unii, jest jednoznacznie proste - chcą przerabiać polską kwotę cukrową i korzystać dodatkowo z dopłat eksportowych zafundowanych im między innymi z polskiej składki. I o tym należy pamiętać, nawet będąc gospodarczym liberałem.

Ministrowie pod gilotyną

Ministrowie finansów krajów kandydujących stoją teraz pod gilotyną. Jak na dłoni widać słabość ich pozycji i bezczelność ich kolegów z "15". Dopiero teraz uświadomili sobie, że trzeba będzie dopłacić do członkostwa w Unii. A wystarczyło wziąć do ręki wyliczenia z początku lutego, które zrobiłem tuż po przedstawieniu przez Komisję Europejską kandydatom propozycji finansowych członkostwa. Bezprecedensowa bezczelność unijnych ministrów finansów, którzy działają ręka w rękę z niemiecką komisarz do spraw budżetu Michaliną Schreyer, widać przy okazji zabukowania zaliczek dla krajów kandydujących na poczet funduszy strukturalnych. To pani Schrayer, jako pierwsza, na zebraniu Rady Ministerialnej ds. finansów UE (12 lutego) stwierdziła, że jeśli nie będzie wysokich zaliczek na poczet funduszów strukturalnych dla krajów kandydujących, Polska stanie się płatnikiem netto. W Polsce interpretowano to jako zagranie dla nas życzliwe. Tymczasem chodziło o skomplikowany plan, który powstał w niemieckim ministerstwie finansów.

Unijni ministrowie przystali na to, co mówiła im Schreyer. Dali zaliczki, nawet większe niż w krajach starej "15". Po to tylko, aby większość nowych członków, w tym Polska, wyszła na papierze "na plus" w bilansie transferów między ich budżetami państwa a unijną kasą. Unia nie poczuwa się więc, żeby wypłacić im specjalne rekompensaty, które obiecała krajom mogącym znaleźć się początkowo "pod kreską". Ma rację Stanisław Michalkiewicz, wielokrotnie pisząc, że Niemcy to państwo poważne, które planuje swą politykę perspektywicznie. Doszło do paradoksu. Teraz to kraje kandydujące chcą mniejszych zaliczek. Zamiast zaliczek sięgających 16 proc. łącznej kwoty funduszy strukturalnych i spójności na pierwsze trzy lata oraz po 3 proc. średniej rocznej wypłat z tychże funduszy, należałoby, ich zdaniem, wypłacić nowym członkom tylko tyle, ile będą w stanie wykorzystać (obecnym członkom wypłacano 7 proc.). Wtedy Polska znalazłaby się na papierze "pod kreską", ale dzięki temu mogłaby domagać się od Unii rekompensaty budżetowej, żeby wyrównać różnicę między korzyściami w ostatnim roku członkostwa a spodziewanymi realnymi transferami netto (po odjęciu wynegocjowanej wysokości składki) w pierwszych latach członkostwa. A przed przyznaniem rekompensat bronili się Niemcy. I to zwłaszcza jeśli chodzi o Polskę.

Tymczasem goszczący w zeszłym tygodniu w Polsce kanclerz Gerard Schröder zapewnił, że negocjacje prowadzi Komisja Europejska, a nie Niemcy. Zapytany o opinię, że to Niemcy są głÃ³wnym architektem propozycji finansowych rozszerzenia, Schröder powiedział sprytnie, że to Komisja Europejska prowadzi negocjacje z krajami kandydującymi, a "znany w Polsce i chyba też bardzo lubiany komisarz Verheugen" chyba nie byłby zachwycony, gdyby Schröder chciał ograniczyć jego pole manewru, "bo to Verheugen jest w pierwszej kolejności od spraw dotyczących negocjacji". Zupełnie przeczy temu fakt zaplanowania na początku grudnia tego roku w Hanowerze spotkania Schrödera z Millerem. Podczas tego spotkania zostanie dokonany przegląd stanowisk negocjacyjnych przed szczytem w Kopenhadze, zaplanowanym na 12-13 grudnia. Czyli zakończenie prawdziwych i rzeczywistych negocjacji.

"Kraje kandydujące pragną wezwać państwa członkowskie, żeby rozważyły rozwiązanie, zgodnie z którym okres przejściowy na stopniowe dochodzenie do pełnej składki byłby taki sam, jak okres przejściowy na dochodzenie do pełnych dopłat bezpośrednich z budżetu UE" - oświadczyli ich ministrowie finansów. W przypadku dopłat bezpośrednich Unia proponuje, żeby obejmowanie nimi rolników z nowych państw członkowskich trwało dziewięć lat. W pierwszym roku dostaliby oni 25 proc. należnych dopłat, a na pełne mogliby liczyć dopiero w 10. roku członkostwa. Tymczasem "Piętnastka" uważa, że składkę członkowską nowe państwa powinni płacić w całości od pierwszego miesiąca po przystąpieniu do Unii (wpłaca się ją w 12 comiesięcznych ratach). Polska i inni kandydaci domagali się jej redukcji i rozłożenia okresu dochodzenia do pełnej składki na pięć lat, ale Unia pozostaje głucha na te postulaty.

Słabi jak Grecy

Jak należy walczyć o swój interes, widać na przykładzie finansowania tak zwanego rabatu finansowego Wielkiej Brytanii. W ramach nowych zasad finansowania budżetu Unii ustalono, że pokrycie manka wynikającego z niego przypadnie głÃ³wnie 10 krajom członkowskim, gdyż Niemcy, Holandia, Austria i Szwecja od roku 2002 płacą zaledwie jedną czwartą tego, co przypada im zgodnie z odpowiednimi wzorami płatności. Dlaczego więc Polska nie wystąpi z podobnym postulatem?

Teraz wicepremier Kołodko dramatyzuje: "Dla wszystkich nowych członków ramy budżetowe zostaną dramatycznie zmienione wskutek członkostwa UE zarówno jeśli chodzi o poziom, jak i strukturę". "Po stronie wydatków od momentu wejścia do Unii trzeba dokonywać comiesięcznych wpłat do budżetu UE, które w przypadku Polski sięgną 6-7 proc. dochodów państwa" - stwierdził rzecz znaną czytelnikom "NCz!" od dziewięciu miesięcy. Dostrzegł też wreszcie, że problemu nie rozwiązuje sama gwarancja, że nowi członkowie dostaną w ciągu roku co najmniej tyle samo pieniędzy z unijnego budżetu, ile wynosi suma ich rocznej składki i pomocy otrzymywanej przed przystąpieniem. Bowiem przelewy z unijnej kasy nie będą automatyczne, ale będą ograniczane zdolnością do wchłonięcia tych funduszy. Poza tym niekoniecznie zasilą budżet państwa, a jeśli nawet, to będą przeznaczane na określone cele, na przykład na wielkie inwestycje z zakresu infrastruktury transportowej (autostrady).

"To bardzo poważny problem, zważywszy że bardzo wysoka część bieżących wydatków państwa w nowych krajach, rzędu 60-80 proc. całości, jest obecnie całkowicie nieelastyczna" - powiedział Kołodko.

Unia woli nas trzymać na kroplówce niż zmienić cokolwiek z tego, co ustaliła Rada Europejska w Brukseli. Bo jak się jest na kroplówce, to wiadomo - wiele się nie podskoczy. Zamiast więc wysłuchać choćby i Kołodki, proponuje, tak jak to miało wielokrotnie miejsce w przypadku Grecji, udzielać nam w przyszłości kredytów pomostowych. W sytuacji bankrutowania budżetu. Będziemy więc zupełnie już uzależnieni od dobrej woli Komisji Europejskiej, czyli w znacznym stopniu Niemiec, które są największym płatnikiem w Unii.

Taki robimy interes życia.

Miłosz Marczuk, Najwyższy Czas!, 2002-11-16

powrot