Projekt ustawy o referendum miał trafić do Sejmu w zeszłym tygodniu. Przygotował go zespół prezydenckich prawników pod kierunkiem prof. dr. hab. Piotra Winczorka.

Winczorek, obecnie członek Senatu Uniwersytetu Warszawskiego, nieprzypadkowo znalazł się w gronie ścisłych doradców prezydenta Kwaśniewskiego. W latach 1989-1993 był sędzią Trybunału Stanu z ramienia Stronnictwa Demokratycznego - jednej z politycznych ekspozytur PZPR. Potem - w latach 1993-1997, a więc w czasie pierwszego powrotu komunistów do władzy w III RP - członkiem Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów. Podczas prac nad nową Ustawą Zasadniczą w 1997 r. stał na czele zespołu stałych ekspertów Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego. Tak więc bez przesady można stwierdzić, że Winczorek uczestniczył w większości zmian prawnych, wcielanych w życie przez obóz liberalnokomunistyczny.

Co nas naprawdę czeka w Unii?

By jednak oddać sprawiedliwość, należy stwierdzić, że Winczorek - w odróżnieniu od większości zwolenników wejścia Polski do UE - mówi także o negatywnych efektach tego wejścia. Między innymi o rozpadzie tradycyjnych państw narodowych. W 1996 r. stwierdzał jednoznacznie: Stare europejskie państwa narodowe, będące produktem historii sięgającej mniej więcej XIV-XVII wieku, są tworami politycznie i gospodarczo zbyt małymi, by móc wytrzymać ekonomiczną, polityczną i militarną presję ze strony wielkich potęg światowych: Stanów Zjednoczonych, Japonii, Chin, być może też i Rosji. Z drugiej strony, stare narody zachodnioeuropejskie nie przejawiają już takiego zainteresowania utrzymaniem swego bytu państwowego jako bytu całkowicie suwerennego. (...) Te krzyżujące się tendencje przyniosą wynik w postaci roztopienia się państw narodowych w ogólnoeuropejskiej strukturze politycznej w Unii Europejskiej. (...) Ponieważ jednak ludzie chcą być na swoim, rolę ojczyzn spełniać będą prowincje, regiony, miasta, landy. Stąd tendencja ku regionalizacji w ramach zjednoczonej Europy. Nie musi to oznaczać końca historii narodów w Europie, lecz będzie sprzyjać stopniowemu, być może bardzo długotrwałemu zacieraniu się różnic między nimi [cyt. za: Marcin Fijałkowski Erozja suwerenności w procesie integracji europejskiej; tekst zamieszczony na witrynie internetowej Ciemnogrod].

Oddajemy swoją niepodległość

Niejako w uzupełnieniu powyższego zacytujmy jeszcze fragmenty wywiadu, jakiego prof. Winczorek udzielił radiowym Sygnałom Dnia z okazji zakończenia prac nad ustawą referendalną. ["Prawo polskie, a prawo europejskie." Link zamieszczony przez Red. Naszej Witryny ] 

Stwierdzenia te są tym ważniejsze, że nie wychodzą wcale od eurosceptyka, a są z poglądami tej grupy odnośnie zagrożeń integracyjnych niemal tożsame.

Teza pierwsza - polskie samorządy po akcesie do UE, a nasza Ustawa Zasadnicza: (...) Tu chodzi przede wszystkim nie tyle o uczestnictwo czynne w charakterze kandydata, ile o możliwość głosowania. Otóż rzeczywiście Konstytucja nasza powiada, że takie prawo również w związku z referendami i wyborami lokalnymi mają obywatele polscy. Tymczasem na mocy przepisów unijnych każdy z obywateli państw członkowskich może w miejscu stałego zamieszkania, na obszarze Unii, uczestniczyć w charakterze wyborcy w głosowaniach lokalnych, w niektórych krajach nawet kandydować do władz lokalnych. Tu chyba trzeba będzie dokonać zmiany, nie jest to jednak kwestia najbliższych miesięcy, tylko momentu, kiedy w Polsce będą się odbywały kolejne wybory samorządowe.

Złoty a euro: Są jeszcze inne punkty, w których może dojść do pewnej kolizji między prawem konstytucyjnym polskim a unijnym. Gdyby Polska znalazła się w tak zwanym Eurolandzie i w Polsce zamiast złotówek krążyłyby euro, to wówczas musiałaby być zmieniona rola NBP, który dzisiaj ma dbać o wartość pieniądza polskiego. No... nie będzie polskiego pieniądza (...).

Na pytanie dziennikarza o prymat prawa unijnego nad prawem wewnętrznym Winczorek odpowiada: Tak, to jest problem istotny. Co prawda Konstytucja mówi, że prawo organizacji międzynarodowej ma pierwszeństwo przed ustawami i ma zastosowanie bezpośrednie. Na poziomie ustawowym sprawa jest rozstrzygnięta; ale jest jeszcze Konstytucja, która jest aktem wyższego rzędu niż ustawa. Może się zdarzyć, że nasze prawo rangi konstytucyjnej okaże się sprzeczne z prawem europejskim; wówczas mogłoby dojść do konfliktu między tymi prawami (...). Wtedy prawo europejskie ma pierwszeństwo przed prawem konstytucyjnym państw członkowskich. Trzeba pamiętać o tym, że nie wiadomo, jak będzie wyglądała UE za parę lat, bo w tej chwili toczą się tam prace modernizacyjne i podejmuje się próby uchwalenia czegoś, co się roboczo nazywa Konstytucją Europejską. Co byłoby prawdopodobnie nowym Traktatem Europejskim, który zawierałby taką część jak Karta Praw Podstawowych. Być może ta karta mogłaby pozostawać w pewnej sprzeczności z naszymi prawami socjalnymi i ekonomicznymi, gwarantowanymi przez naszą Konstytucję i tutaj problem by się pojawił.

Prof. Winczorek potwierdza także pogląd opozycji antyunijnej o tym, że Polska po wstąpieniu do UE straci swoją suwerenność. A ściślej - dobrowolnie się jej zrzeknie: To jest rezygnacja z uprawnień władz państwowych, można to określić bardziej drastycznie, jako utrata częściowa suwerenności, ale jest to utrata na nasze życzenie. To nie jest odebranie, tylko to jest przekazanie przez Polskę tych uprawnień. Przekazanie dokonane właśnie na podstawie aktu, w którym ogół obywateli będzie uczestniczył w formie referendalnej. My się na to godzimy, nikt nam tego nie będzie odbierał, sami to przekazujemy, a poza tym, będąc w Unii, będziemy decydowali o sprawach, które nie tylko nas będą dotyczyły, ale również innych państw i społeczeństw należących do tej organizacji. Coś za coś, oddajemy jedno, dostajemy drugie.

Jeżeli naród nie da zgody, to...

W myśl powyższego - dążenie do wprowadzenia Polski do UE należy postrzegać jednoznacznie jako chęć roztopienia polskiego państwa narodowego w systemie zjednoczonej Europy, a więc skasowania Polski jako niepodległego bytu politycznego i ekonomicznego.

I temu służy wzmiankowany projekt, choć oczywiście projektodawcy zastrzegają się, że ustawa będzie służyć wszelkim referendom. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że została ona skonstruowana specjalnie po to, by ułatwić - w przypadku negatywnego stosunku wyborców - akces naszego kraju do struktur brukselskich.

Ale spójrzmy na to, co zakłada projekt.

Przede wszystkim zawiera regulację przewidującą, że jeżeli w referendum weźmie udział mniej niż połowa uprawnionych, ale większość z nich opowie się za integracją, rząd będzie mógł:

- wycofać się z warunków, na jakich ma nastąpić integracja. Krok taki otwierałby na nowo procedurę referendalną.

Natomiast jeżeli rząd postanowiłby o niewycofywaniu się z przyjętych już uzgodnień, wówczas inicjatywę przejmuje Sejm, który:

- może zdecydować o ratyfikowaniu referendum większością dwóch trzecich w Sejmie i Senacie

- może także zarządzić nowe referendum.

W cytowanym już wywiadzie radiowym Winczorek na pytanie: (...) Jeżeli założymy, że frekwencja będzie niższa w tym referendum, niższa niż 50 proc., to co wtedy? Czy prezydent mógłby wówczas złożyć ostateczny podpis pod Traktatem Akcesyjnym? odpowiada: 

Jest to rzeczywiście istotny problem, dlatego że Referendum Europejskie ma przebiegać wedle zasad określonych dla referendum ogólnokrajowego. To z kolei wymaga dla ważności frekwencji co najmniej 50 proc. Biorąc pod uwagę, że w ostatnich wyborach i referendach, które się odbywały, tej frekwencji nie osiągano, to takie niebezpieczeństwo może się pojawić. Moim zdaniem, można by było szukać wyjścia w tym, że po referendum, w którym się do urn nie stawi więcej niż połowa uprawnionych do głosowania, można wrócić na drogę ratyfikacji Traktatu Akcesyjnego, za zgodą wyrażoną ustawowo przez obie Izby Parlamentu większością 2/3 głosów. Bo skoro naród nie wypowiedział się, nie miał zdania, a decyzję jednak trzeba podjąć, to być może taki powrót do drogi - którą zna także Konstytucja - byłby możliwy. Ten punkt widzenia może być kwestionowany i nie dziwiłbym się, gdyby po referendum z niewielką frekwencją ci, którzy są przeciwnikiem akceptacji przez Polskę Traktatu Akcesyjnego, mieli wątpliwości.

A więc - mamy do czynienia z budowaniem atrapy demokracji. Tak jak w PRL: czy obywatel głosował "za", czy "przeciw", wygrywała zawsze PZPR. W ten sposób ośrodek prezydencki, który wystąpił z inicjatywą ustawodawczą w kwestii referendum, próbuje na wszelki wypadek zabezpieczyć się przed możliwością przegrania referendum unijnego w wyniku zbojkotowania go przez Polaków. Gdyż tak należy traktować umieszczony w projekcie zapis dający parlamentowi prawo ratyfikacji Traktatu po nieudanym referendum. W ten sposób zostaje złamana Konstytucja, w której przewidziano jedynie dokonanie wyboru społecznego drogą ogólnonarodowego referendum.

Po przyjęciu przez Sejm ustawy w takim kształcie - a jest to wysoce prawdopodobne, zważywszy na skład partyjny Izby - powinna ona zostać natychmiast zaskarżona do Trybunału Konstytucyjnego.

Knebel na usta obywateli

Danie parlamentowi prawa do zakwestionowania woli Polaków wyrażonej w ogólnokrajowym głosowaniu to nie jedyny przykład łamania procedur demokratycznych przez autorów ustawy. Projekt ten odbiera również większości społeczeństwa konstytucyjne prawo do informowania i bycia informowanym. Łamie więc podstawową dla systemu demokratycznego zasadę wolności słowa.

Zgodnie bowiem z propozycjami Pałacu Namiestnikowskiego w kampanii przedreferendalnej mogą brać udział jedynie:

- partie, które w ostatnich wyborach parlamentarnych otrzymały co najmniej 3 proc. głosów lub minimum sześć, jeżeli tworzyły wówczas koalicje wyborcze.

Oznacza to, że prawo do prowadzenia kampanii przedreferendalnej, będącej wszak odmianą konstytucyjnego prawa do informowania opinii publicznej, zostałoby prawnie odebrane grupom antyunijnym, które albo w ostatnich wyborach nie startowały, albo uzyskały poniżej trzech (sześciu) procent.

- ponadto kampanię mogłyby prowadzić stowarzyszenia i fundacje, które zdołają udowodnić, że ich działalność jest ściśle związana z tematyką referendum oraz że zostały zarejestrowane co najmniej rok przed ogłoszeniem jego terminu.

Ten przepis odbiera również prawo społeczeństwa do wyrażania swojej opinii na tematy publiczne. Jest to kolejne zakładanie przeciwnikom integracji politycznego kagańca, mającego uniemożliwić przedstawianie społeczeństwu poglądów innych niż te, które wychodzą z obozu "Europejczyków".

***

Projekt przedstawiony przez Pałac Prezydencki, podobnie jak inne posunięcia obozu komunistycznego, ma - pod pozorem poszerzania demokracji - tę demokrację zawęzić. Odbiera Polakom prawo do samodzielnego decydowania o losie swojej ojczyzny, gdyż nawet jeżeli wyrażą opinię negatywną - traktat stowarzyszeniowy ratyfikuje za nich zdominowany przez lewicę parlament.

Andrzej Echolette, Nasza Polska, 2002-10-15

powrot