Wprowadzenie euro przynosi dla społeczeństw państw członkowskich Unii Europejskiej jedynie skutki negatywne. Narasta inflacja, drożeją produkty. Stąd coraz więcej ludzi żąda powrotu do walut narodowych.

Wiosną br. w ramach wielkiego sporu o pozycję złotego pojawił się pomysł, aby wprowadzić do naszego kraju euro jako walutę. Innymi słowy Polska, nie będąc członkiem Unii Europejskiej, faktycznie stałaby się członkiem Unii Monetarnej. Tu trzeba przypomnieć, że wśród kontestatorów Unii Monetarnej jest Wielka Brytania - większość jej liczących się ekonomistów, polityków i biznesmenów jest zdecydowanie przeciwna rezygnacji z waluty narodowej. Nawet jeśli teoria stwarza tu nęcące miraże dotyczące głÃ³wnie sukcesów w rywalizacji Europa Zachodnia - USA. Oznacza to rywalizację dolara z euro. Bowiem prawda jednak jest taka, że żadna z dawnych walut narodowych - marka niemiecka, frank francuski, szwedzka korona, o słabszych walutach już nie wspominając - nie miały szans w rywalizacji z dolarem. Czy takie szanse ma rzeczywiście euro - to całkiem inna kwestia.

Sztuczna unia?

Unie monetarne zwykle polegały na tym, że w krajach związanych jakimiś wspólnymi interesami wprowadzano na całym obszarze ten pieniądz, który był silniejszy. Miało to skutki najczęściej korzystne dla całego rynku, który w ten sposób stawał się szerszym, a jednocześnie jednolitym rynkiem. Jednak nigdy jeszcze nie wprowadzano takiej operacji na skalę niemal połowy kontynentu europejskiego, w tak błyskawicznym tempie ustanawiając zupełnie nową, wymyśloną jednostkę walutową.

Wśród różnych warunków, jakie postawiła Komisja Finansowa Unii Europejskiej, jeden był szczególnie twardy. Wskaźnik inflacji nie może być wyższy o więcej niż 1,5 proc. od średniej w najlepszych pod tym względem państwach unijnych. Ten wymóg ma gwarantować dwa cele wprowadzenia euro - wysoki poziom siły nowego pieniądza oraz w zarodku likwidować tendencje inflacyjne objawiające się na rynku wzrostem cen.

Po 1 stycznia 2002 r., gdy w większości państw UE wprowadzona została nowa waluta, okazało się, że wzrostu cen na rynku konsumenckim nie dało się uniknąć, mimo że wprowadzono dodatkowe zabezpieczenia - przede wszystkim przepis zakazujący zaokrągleń "w górę" cen towarów konsumenckich. Podwyżki wynikały z przeliczeń czysto arytmetycznych walut narodowych na jednolite euro. W praktyce okazało się jednak, że powszechnie nastąpił wzrost cen, zwłaszcza jeśli chodzi o towary spożywcze. Ten wzrost był (i jest!) nadal widoczny we wszystkich krajach strefy euro. Zdumiewające, ale nie nazywa się tego żadnym skokiem inflacji, lecz zmianą cen niektórych towarów.

Tymczasem potocznie w takich państwach jak Grecja, Portugalia, Hiszpania konsumenci mówią wręcz o drożyźnie, po wprowadzeniu euro. I protestują. W Grecji od kilku tygodni dochodzi do akcji bojkotowania poszczególnych grup produktów (głÃ³wnie żywnościowych, gdzie wprowadzenie euro podwyższyło ceny ponad dwukrotnie).

Inflacja czy coś innego...

Podrożało znacznie mięso i jego wybory na całym obszarze euro - od 2,5 do 4,5 proc. Jeszcze bardziej podrożały owoce i warzywa, a nieco mniej wzrosły ceny mleka i jego przetworów oraz produktów zbożowych. Okazało się, że sprzedawcy - tak hurtowi, jak i detaliści - z zasady wbrew przepisom zaokrąglali ceny w górę. Wprowadzono także wszędzie nową marżę obliczaną od tych cen. Odpowiednie izby handlowe tłumaczyły się potem, że ceny towarów żywnościowych są w krajach Unii sztucznie zaniżone i że wprowadzenie nowej wspólnej waluty było swoistą godziną prawdy. Tymczasem podrożały nie tylko artykuły żywnościowe. Poszły w górę ceny innych artykułÃ³w konsumpcyjnych. W Niemczech sprzęt gospodarstwa domowego zdrożał o 1,5 do 2,8 proc. W Holandii nagle podniosły się koszty utrzymania mieszkania o 2,4 proc. Podobne zjawiska wystąpiły w Austrii, Belgii, Francji, we Włoszech. Jednakże eurospecjaliści w Brukseli starają się ten problem przemilczeć. Może po raz kolejny uda się zamazać fakty.

Jednocześnie statystyka ma poprawić obraz eurolandu. Ostatnio Europejski Bank Centralny podał, że w lipcu br. nadwyżka bilansu handlowego w strefie euro wzrosła o 38 proc. w ciągu półrocza i wyniosła 12 mld euro. W stosunku zaś do czerwca br. lipiec był lepszy o 9 proc. Generalnie po siedmiu miesiącach od wprowadzenia wspólnej waluty nadwyżka handlowa wyniosła 54 mld euro, czyli czterokrotnie więcej niż przed rokiem. Tak korzystny bilans handlowy jest jedną z kotwic wysokiej pozycji euro wobec dolara i innych walut. Jednak uzyskanie takiej nadwyżki wcale nie jest dowodem zdrowia gospodarki w eurolandzie.

Białe, czyli czarne

Zarówno Europejski Bank Centralny, jak i ekonomiści unijni powtarzają jako kanon, że nieodzowne jest wycofanie się państwa z gospodarki, a interwencjonizm jest nie do pogodzenia z zasadami UE. Tymczasem rynek unijny jest regulowany wcale nie wolną konkurencją, lecz takimi instrumentami jak dopłaty do eksportu, a w rolnictwie dodatkowo interwencyjne ceny skupu. Z drugiej strony są jeszcze powszechnie stosowane dopłaty bezpośrednie, dzięki czemu rolnicy mogą np. obniżać ceny mleka i jego przetworów. I wreszcie jest system ceł. Także poważne narzędzie interwencji jednak w sferze gospodarki. Bo z jednej strony między krajami eurolandu ceł nie ma, ale z drugiej - cła zewnętrzne to bardzo skomplikowana maszyneria, w której celach trudno dopatrzyć się rynkowego sensu. Z jednej strony stosuje się bardzo niskie stawki na tekstylia i skóry importowane z Turcji (co definitywnie rujnuje przemysł tekstylny Grecji, Włoch i Hiszpanii), a z drugiej strony obowiązują wysokie cła zaporowe na żywność produkowaną w krajach pozaunijnych.

Dla ścisłości trzeba jeszcze tylko podkreślić, że najwięcej biurokratycznych (czy lepiej - technokratycznych) reguł wprowadza do krajów Unii Europejskiej sama Komisja Europejska. Wychodzi więc na to, że wprawdzie rządy poszczególnych państw nie mogą wiele w obszarze gospodarki, ale wiele może Bruksela.

I to z Brukseli płynie nie ustający optymizm, choć jak dotąd nie ma żadnej poważnej analizy, która oceniłaby wszystkie zmiany, jakie zaszły na skutek wprowadzenia euro. Taka analiza jest konieczna, zwłaszcza dla Polski. Trzeba ocenić wiele czynników pojawiających się w skali makroekonomicznej i w skali "mikro". Te czynniki często wydają się niewymierne, tym łatwiej służą różnym manipulacjom. Ale nawet pobieżna ocena takich faktów jak powszechna podwyżka cen w obszarze euro, stanowi ostrzeżenie dla państw w fazie przedakcesyjnej.

Przez 12 lat transformacji systemowej kosztem zubożenia ponad 60 proc. społeczeństwa oraz likwidacji znacznej części zasobów produkcyjnych zbijano w Polsce inflację, podtrzymywano siłę złotego. Tylko po to, aby spowodować znów wzrost cen i... zlikwidować tę silną złotówkę. Zamieniając ją oczywiście na euro, o które polskim obywatelom będzie znacznie trudniej niż o własny pieniądz.

Teresa Wójcik , Nasza Polska, 2002-10-01

powrot