Czym Pan się zajmował w Polsce?

- Byłem doradcą z ramienia Unii Europejskiej. Zajmowałem się m.in. obsługą programu PHARE, pracując równocześnie w Niemczech, najpierw w ministerstwie rolnictwa, potem ochrony środowiska. Prowadziłem monitoring zanieczyszczeń powietrza. Moim partnerem po polskiej stronie był główny inspektor ochrony środowiska. Współpraca układała się wzorowo. Ale już wtedy zorientowałem się, że to, co Unia wyprawia w Polsce, zakrawa na absurd.

Jestem bodaj jedynym doradcą, który przygotował się do misji w waszym kraju. Mimo że przy obsłudze unijnych projektów używany jest język angielski, nauczyłem się polskiego, ponieważ chciałem dobrze wykonywać swoją pracę... A tymczasem w komisji przysłanej z Brukseli do skontrolowania postępów Polski w ochronie środowiska znaleźli się ludzie, którzy słowo "Polska" słyszeli pierwszy raz w życiu. I tacy "eksperci" kręcili się wszędzie, traktowani przez władze z całą powagą, robili mnóstwo szumu, a potem opracowali raport. To czysta kpina! W taki sam niepoważny sposób przygotowuje się teraz raport na temat gotowości Polski do akcesji. Będzie korzystny dla Polski, więc "Rzeczpospolita" wiwatuje, że oto "mamy przepustkę do Unii".

A przecież to tylko jedna strona medalu. Druga jego strona to fakt, że, według szacunków Banku Światowego, Polska powinna zainwestować 150 miliardów euro w ochronę środowiska i nie tylko tam! U nas obecne standardy osiągaliśmy przez 30-50 lat, a Polska ma to zrobić niemal od ręki. Pytaliśmy o to w Brukseli. Odpowiedzieli, że nie chodzi o ochronę środowiska, ale o uniknięcie dumpingu... Ochrona środowiska musi w Polsce wyglądać tak, aby inwestorzy nie znaleźli tu korzystniejszych warunków inwestowania, niż u nas.

Zawsze słyszałem w Brukseli, że Unia nie ma pieniędzy na żaden nowy Plan Marshalla, że ani o grosz nie może przekroczyć budżetu berlińskiego. Równocześnie jednak wymusiła na Polsce przyjęcie prawa wspólnotowego, na którego podstawie wasz kraj zaciągnął poważne zobowiązania finansowe w dziedzinie ochrony środowiska. Tylko po to, aby uniknąć dumpingu, w Komisji Europejskiej mówią to otwarcie... To było dla mnie pierwsze rozczarowanie.

Czy to hipokryzja Unii sprawiła, że postanowił Pan zabrać głos publicznie?

- Właśnie tak. Najpierw opublikowałem artykuł w tygodniku "Najwyższy Czas", ale nie wywołał on szerszego rezonansu. Głośno stało się dopiero po mojej wypowiedzi dla "Super Expressu", która i tak była bardzo powściągliwa. Gazeta przygotowywała raport o tym, ile zarabiają urzędnicy unijni. Mój adres dostali w UKIE. W wywiadzie wyraziłem opinię, że dla Polski byłoby lepiej, gdyby te pieniądze, które tu zarabiamy, mogła w coś zainwestować. Następnego dnia po publikacji artykułu pojechałem na urlop do Francji. Tam dosięgły mnie telefony z żądaniami, abym natychmiast wracał do Polski. Odmówiłem, bo żona nie ma prawa jazdy. Było jasne, że chcą mnie usunąć z pracy, chociaż nie otrzymałem żadnych zarzutów na piśmie. Nie wiedzieli, jak tego dokonać, a odejść z własnej inicjatywy nie chciałem. Na koniec zmusili polską stronę, aby zażądała usunięcia mnie ze stanowiska doradcy. No i tak straciłem posadę. Dzisiaj mam poczucie, że odszedłem w odpowiednim momencie, że to jakby "palec Boży", bo to co dzieje się w Polsce... Nadal pracuję w Hanowerze, mam dwa lata do emerytury, jestem niezależny, także finansowo. Nic mi nie mogą zrobić.

Krytykuje Pan unijnÄ… politykÄ™ rolnÄ…. Dlaczego?

- Politykę rolną Unii przetestowaliśmy już w Niemczech w ciągu 30 lat. Coraz wyraźniej widać, że prowadzi ona do katastrofy. We wsi, w której mieszkałem, 30 lat temu było 35 rolników. Dziś jest jeden, ma tysiąc hektarów, prowadzi rolnictwo na skalę przemysłową, a mimo to nie jest człowiekiem zamożnym... Musi bez przerwy kalkulować, a jeśli choć przez rok poluzuje wydatki, już tego nie zdoła odrobić. Jego sąsiad tylko czeka, aby przejąć gospodarstwo. Tak to wygląda wszędzie. Rolnik ma być dostawcą taniego surowca, a zysk powstaje dopiero w przetwórstwie.

Jakie skutki przynosi ten model rolnictwa w strukturze społecznej i w sferze ekologii?

- Wprowadzone reformą Mc Sherrego dopłaty kierowane są do największych producentów. Ci zaś, wskutek presji konkurencji, stoją przed wyborem: iść do przodu, tj. produkować jeszcze taniej, dalej powiększać gospodarstwa, czy zrezygnować. Jeśli ten model Bruksela wprowadzi w Polsce, to z dwóch milionów gospodarstw zostanie 200-300 tysięcy. Kalinowski doskonale zdaje sobie z tego sprawę, a mimo to potrafi powiedzieć, że "dopóki polski rolnik ma jedną krowę - nie zginie". Taka naiwność!

Podczas konferencji w Zamku Ujazdowskim wicepremier chwalił się, że macie w Polsce 40 tysięcy par bocianów, a w Niemczech jest tylko 400. Podszedłem do niego w przerwie i powiedziałem, aby uważał, bo jeśli polityka Unii zostanie tu wdrożona, też będziecie mieli tylko 400 bocianów.
Są na świecie inne modele rolnictwa. Stosują je Japonia, Szwajcaria, Norwegia. [Czyli kraje nie znajdujące się w strukturach Unii Europejskiej! Red. Naszej Witryny.]

W Niemczech i w całej Unii wiele się dyskutuje o globalizacji rolnictwa. Demonstrowany jest sprzeciw wobec wielkiego agrobiznesu. UE i tzw. grupa nieunijnych eksporterów rolnych (USA, Kanada, Australia i in.) chcą uregulować od nowa cały sektor rolny w ramach WTO, przede wszystkim wyrównać w skali świata poziom subwencji. Jedno jest jasne - tak jak jest teraz, nie będzie. UE znajduje się pod silną presją na rzecz zmiany polityki rolnej. Nowe hasło brzmi: "renacjonalizacja rolnictwa". I właśnie w tym decydującym momencie chcecie zastosować stare wzory!

Jeśli dobrze rozumiem - Unia chciałaby zachodniemu rolnictwu przywrócić taki charakter, jaki ono ma w Polsce, natomiast polskie rolnictwo chce uprzemysłowić w oparciu o przestarzały model zachodni, który tam się nie sprawdził?

- Mniej więcej tak. I to jest dramat. Opinia publiczna w krajach Piętnastki stanowczo żąda zbliżenia rolnictwa do standardów takich, jak w Polsce, powołuje się nawet wyraźnie na przykład waszego kraju. W tej sytuacji budowa w Polsce IACS to topienie miliardów w systemie, który wkrótce nikomu nie będzie potrzebny. Dopłat bezpośrednich możecie wcale nie otrzymać. Wszyscy na Zachodzie mówią o renacjonalizacji polityki rolnej.

Czy renacjonalizacja miałaby polegać na tym, że każde państwo prowadzi własną politykę rolną?

- Nie. Chodzi o dogadanie się w ramach WTO w sprawie wolnego rynku i zrównania subwencji rolnych. Polska musi tu stanowczo zabiegać o swoje interesy. WTO nie będzie mogła tak znacznego kraju zlekceważyć. Wasze rolnictwo powinno być dowartościowane, a jego tradycyjna struktura - zachowana. To recepta dla Polski. Japonia już to robi. Podobnie Szwajcaria, Norwegia. Model ten można by też zastosować w krajach Trzeciego Świata. Oni tylko czekają na jakąś alternatywę dla globalizacji w wykonaniu wielkiego agrobiznesu. To byłoby dla Polski wielkie zadanie!

A zatem powrót do małych gospodarstw, które produkują metodami naturalnymi?

- Tak. Oczywiście nie każdy, kto ma hektar ziemi, może przeżyć. Chociaż w Polsce także małe gospodarstwa dają sobie radę, np. w oparciu o produkcję mleka. Ale po wejściu do UE mleko, które nie spełnia standardów, nie będzie mogło być sprzedane nawet sąsiadowi. U was o tym się nie mówi, ale u nas tak. Blokują tę dyskusję te same siły, które sterują polityką Unii, a w Polsce chcą zarabiać i tanio kupować ziemię...

Jakie to siły?

- Wielki agrobiznes. Np. Nordzucker. W kwietniu premier Dolnej Saksonii (niemieckiego landu, w którego administracji pracuję) zorganizował spotkanie z premierem Millerem. Oficjalnie wielkie słowa, wymiana doświadczeń związanych z przygotowaniem Polski do Unii. Od członka delegacji niemieckiej dowiedziałem się jednak, że głównym powodem spotkania były kłopoty Nordzucker w Toruniu. Podobno koncern otrzymał od poprzedniej ekipy obietnicę przejęcia reszty akcji cukrowni, a teraz strona polska się wycofała. Cała wycieczka miała przede wszystkim jeden cel - lobbing na rzecz Nordzucker. Zresztą bezskuteczny. Sąd w Toruniu i tak zdecydował na niekorzyść koncernu. Tak to wygląda. 25 lat pracowałem na styku polityki i biznesu.

Jak to się dzieje, że przy tak wysokich standardach sanitarnych i ochrony środowiska Unią raz po raz wstrząsają afery związane z produkcją żywności? Jak nie BSE, to dioksyny, pestycydy, antybiotyki.

- To właśnie skutek uprzemysłowienia rolnictwa i usuwania małych gospodarstw. Czyż nie jest paradoksem, że polscy rolnicy, którzy używają stosunkowo mało chemii, muszą się przystosować do standardów Unii, a nie na odwrót? A biurokracja brukselska produkuje coraz to nowe dyrektywy, normy, regulaminy. To przypomina nieraz dom wariatów. Nie tylko w dziedzinie żywności. Np. zajmują się określeniem, jak musi wyglądać unijny traktor. Jest 40 wytycznych dotyczących wyglądu kabiny kierowcy! Jak w bajce. Parę lat temu powstał problem z jaskółkami w oborach. Unia chciała je usunąć i postanowiła, że jeżeli jest jaskółcze gniazdo, to już w takiej oborze nie można produkować. Tego rolnikom było już za wiele. Zbuntowali się i Unia zmuszona była się wycofać. W Polsce też widzę opór. "Nasz Dziennik", Radio Maryja. Opór wobec Unii ma podbudowę kulturową. To jakby walka duchowej kultury przeciwko Babilonowi.

Czy tylko wielkie koncerny sÄ… zainteresowane utrzymaniem Unii takÄ…, jaka jest?

- Nie tylko. Problemem, z którym i wy w Polsce macie do czynienia, jest fakt, że związki plantatorów czy rolników mają powiązania z wielkim biznesem. U nas szef związku rolników jest jednocześnie szefem banku rolnictwa i kilku innych instytucji związanych z przemysłem spożywczym.

Dlatego rolnicze związki nie bronią interesów rolników? Kto wobec tego sprzeciwia się unijnej polityce rolnej?

- Ten sprzeciw dopiero się budzi. We Francji jest silniejszy niż w Niemczech, można nawet mówić o wielkim ruchu sprzeciwu, ponieważ francuskie związki farmerów (inaczej niż w Niemczech, jest ich kilka) są niezależne od przemysłu. Szef jednego z nich spędził za swoją działalność dwa miesiące w więzieniu.

Francja uchodzi przecież za wielką zwolenniczkę wspólnej polityki rolnej i jest jej główną beneficjentką.

- Oficjalnie tak, ale wśród rolników opór jest coraz bardziej widoczny. A tymczasem w Polsce wszyscy - od prezydenta i premiera po czołowe dzienniki - zachwalają wspólną politykę rolną UE, chociaż muszą sobie przecież zdawać sprawę z jej bankructwa. Powtarzają, że dla Polski wstąpienie do Unii nie ma alternatywy, a wszystko, co w Unii złe, naprawić będzie można, będąc już w środku.

Pan natomiast stawia tezę, że żadne z państw związanych Unią nie ma już dość siły na to, aby wyplątać się z machiny biurokracji, w której UE jest pogrążona...

- Dlaczego Polska nie traktuje negocjacji tak jak inne kraje?! Trzeba wyraźnie powiedzieć, że alternatywą dla przystąpienia jest po prostu nieprzystąpienie do Unii. Tymczasem mówiąc o braku alternatywy dla UE, Polska sama ustawia się w pozycji petenta. To prawdziwa tragedia. Dlaczego żaden z waszych negocjatorów w Brukseli nie może pojąć, że trąbienie na wszystkich salonach, iż wstąpienie do Unii jest szczytem polityki państwowej, to kapitalny błąd. Od Unii można coś uzyskać tylko wtedy, gdy alternatywą jest nieprzystąpienie. Tak negocjowały Hiszpania, Austria i przede wszystkim Grecja. W przeciwnym wypadku będziecie traktowani tak jak pokazał komisarz Fischler: nagabywany w czasie pobytu w Warszawie o lepszą ofertę dla rolnictwa, szydził, że to przecież wy chcieliście przystąpić do Unii...

Zwolennicy Unii argumentują, że jeśli odrzucimy akcesję, to Polska zostanie sama na arenie międzynarodowej, zabraknie jej siły przebicia np. w rozmowach WTO, przegra na rynkach międzynarodowych.

- I to jest największy błąd. Nawet jeśli ktoś jest zwolennikiem Unii, to przecież pozostaje kwestia taktyki. Pokazanie alternatywy zawsze pomaga w negocjacjach. A tu uprawia się propagandę, jak choćby te filmy o Unii z panem Wołoszańskim. Co on tam wygaduje! To po prostu poniżające dla Polski.

Jesteśmy w przełomowym momencie. Jeśli wiadomo, że polityka Unii za kilka lat będzie wyglądała zupełnie inaczej, to dlaczego nie poczekać?

Sądzi Pan, że polityka rolna, mimo oporu agrobiznesu, zostanie zreformowana?

- Schroeder mówił, że jeśli po wyborach pozostanie kanclerzem, to nie pozwoli, aby Niemcy nadal tyle dopłacały do Unii. Opozycja uderza w ten sam ton. Francja też zaczyna się godzić z myślą o zmianie wspólnej polityki rolnej. Stany Zjednoczone szantażują wstrzymaniem importu z Unii. Presja USA jest tak ogromna, że musi dojść do zmian. Hasłem reformy - powtarzam - jest renacjonalizacja rolnictwa.
Polska powinna przynajmniej wstrzymać się z przystąpieniem do Unii do 2006 r. i zobaczyć, co się będzie działo. Verheugen straszy, że jeśli nie wstąpicie do UE w 2004 r., to na następne rozszerzenie trzeba będzie poczekać 20 lat. To jest kłamstwo. Ambasador Unii w Polsce De Thomas też, na polecenie Brukseli, przynagla do referendum. Ma się obyć bez niespodzianek. Ale Polacy, jeśli są do czegoś przymuszani, często robią odwrotnie. I w tym moja nadzieja.

A jeśli jednak zostaniemy wprowadzeni do UE w 2004 r., jakie będą skutki tej decyzji?

- Reformy w Unii jeszcze nie będzie i pieniędzy też nie, natomiast wielki agrobiznes wykorzysta okazję, aby się w Polsce umocnić. Na współpracę z nim pójdą szefowie waszych rolniczych związków i partyjna nomenklatura. Osadzą się tu wielkie spółki, gospodarujące metodami techniczno-chemicznymi na ogromnych obszarach.

Propaganda obiecuje rolnikom deszcz pieniędzy. Mówi im się: i tak musicie modernizować gospodarstwa, więc lepiej robić to w ramach Unii i za jej środki.

- Pieniędzy nie będzie, bez względu na to, czy Polska wstąpi do Unii, czy nie wstąpi. Fischler to wie, a mimo to mówi: "jak nie będzie dopłat bezpośrednich, to skorzystacie z funduszu rozwoju wsi". To nie jest tak. W rzeczywistości otrzymanie pieniędzy z tego źródła jest na tyle skomplikowane, że nie zdołacie ich pozyskać. Ostrzeżeniem powinny być perypetie z programem SAPARD. Zresztą chodzi o środki minimalne w stosunku do tego, co Unia na Polsce zarabia.

Rząd będzie starał się przed referendum postraszyć Polaków, przedstawiając w czarnych barwach, co by było, gdybyśmy do Unii nie wstąpili.

- Trzeba wiedzieć jedno: Unia Europejska nie jest unią celną, a więc nie może uniemożliwiać dostępu towarów na swój rynek. Swoboda handlu jest zagwarantowana postanowieniami WTO. Dlatego przystąpienie Polski do Unii nic tu nie poprawi, a nieprzystąpienie nie pogorszy.

Wyjątkiem jest natomiast rynek rolny, na którym Unia stosuje protekcjonizm pochłaniający 70 proc. jej budżetu, tj. ok. 100 mld euro. Przeznacza te środki na dopłaty, subwencje eksportowe, gwarantowane ceny skupu, ochronę celną swego rynku. Polska popełniła błąd, otwierając granice na import żywności z UE. Straty, jakie rokrocznie Polska ponosi z tego tytułu, wielokrotnie przewyższają skromną pomoc oferowaną przez UE w ramach SAPARD, PHARE i ISPA.

Z kolei pieniądze, jakich Polska spodziewa się z funduszy strukturalnych, odpowiadają mniej więcej temu, co sama będzie wpłacać do unijnego budżetu w formie składki. Co więcej - korzystając z tych funduszy, utracicie na lata swobodę inwestowania własnych środków finansowych. Będą one wnoszone jako wkład własny do realizacji projektów kontrolowanych przez Unię.
Pozostała działalność Brukseli sprowadza się do tworzenia wspólnych standardów i norm oraz kontroli ich stosowania. Jak widać - Polska niczego nie straci, nie przystępując do Unii.

A zatem nie grozi nam gospodarczy bojkot?

- Otóż to. A w Polsce nikt tego nie przyjmuje do wiadomości. Tylko rolnictwo i standardy są w Unii wspólne. Te standardy bywają zresztą głupie - choćby osławiony standard na ogórki i banany. Krążą już dowcipy na ten temat.

Unia jest niepopularna i w Brukseli to czują. Stąd te dyskusje na Konwencie. A swoją drogą - jest paradoksem, że o inwokację w unijnej konstytucji stara się postkomunista Oleksy. Akurat on...

Polscy biskupi chcą oprzeć Unię na fundamencie chrześcijaństwa... A przecież wkrótce członkiem Unii będzie Turcja, 1 stycznia 2004 r. rozpoczynają się negocjacje. We Francji dyskutują, aby przyjąć Maroko, a nawet Algierię, a więc muzułmańskie kraje. Polacy chcą odwołać się w unijnej konstytucji do chrześcijańskich korzeni Europy, gdy tymczasem z Unii Europejskiej już wkrótce zostanie tylko Unia, która z Europą niewiele będzie miała wspólnego. Wizja Unii z 60 milionami muzułmanów jest bardzo niepopularna w Niemczech, ponieważ rodzi problemy kulturowe. Poparcie społeczeństw zachodnich dla Wspólnoty spada. W Niemczech nigdy nie zrobiono referendum na temat Unii czy euro. Dobrze wiedzą, że ludzie bardzo łatwo mogą zagłosować NIE.

Dziękuję za rozmowę.
Małgorzata Goss

Wyróżnienia w tekście pochodzą od red. Naszej Witryny.

Małgorzata Goss, wywiad z Carlem Beddermannem, byłym doradcą przedakcesyjnym., Nasz Dziennik, 2002-10-02

powrot