Coraz więcej wskazuje na to, że za cztery miesiące na szczycie Rady Europejskiej w Kopenhadze nie zostanie podjęta decyzja o przyjęciu do Unii nowych członków. Brak zgody Rady Europejskiej oznaczałby w praktyce kolejne lata zwłoki na korzyść Unii, która i tak uzyskała większość integracyjnych korzyści i oddala rozpisanie przez rząd referendum w sprawie przystąpienia Polski do UE w przyszłym roku.

Już w grudniu 1991 roku podpisano układ stowarzyszający Polskę z ówczesnymi Wspólnotami Europejskimi. Umowa miała, jak się okazało w praktyce, przez kolejne lata umożliwiać Unii ekspansję gospodarczą w naszym kraju. Najbardziej wymiernym tego dowodem jest ogromny deficyt w polskim handlu z krajami UE. Mimo starań strony polskiej w układzie tym nie pojawiła się obietnica ze strony Brukseli, że Polska w przyszłości zostanie przyjęta do Unii. Zamiast tego zawarto w nim jednostronną deklarację mówiącą, że "końcowym celem Polski jest członkostwo we Wspólnocie". Zresztą jak pokazuje przykład Turcji, taka deklaracja może nic nie znaczyć. Turkom obiecano członkostwo jeszcze w latach sześćdziesiątych, w rzeczywistości nawet po ostatnich gestach politycznych z ich strony, jego perspektywa jest bardzo odległa. Od 1991 roku aż do dziś Polska jest petentem dopraszającym się przystąpienia do UE.

Zabawa w daty

W tym czasie padło wiele obietnic co do ewentualnej daty naszego przystąpienia do UE. Padały z ust prominentnych polityków i mężÃ³w stanu, jednak okazywały się pustymi deklaracjami. I tak francuski prezydent Jacques Chirac mówił podczas swojej wizyty w Warszawie w 1996 roku, że "chciałby widzieć Polskę w Unii w roku 2000". Rok wcześniej podobne deklaracje z trybuny sejmowej składał ówczesny kanclerz Niemiec Helmut Kohl. Z kolei unijny komisarz Guenter Verheugen mówił w 2000 roku, że data wejścia Polski do Unii w 2003 roku, tak jak to planował rząd Buzka - jest całkowicie realna. Już w tamtym czasie wydawało się to mało prawdopodobne. Sama Unia deklarowała wcześniej, że będzie gotowa na przyjęcie nowych członków do końca 2002 roku. Aktualnie Unia deklaruje chęć przyjęcia tych członków, którzy są na to przygotowani, w 2004 roku. Jednak nie ma żadnej pewności, że to ostateczna data. Tym bardziej że w samej Unii już dawno opadł entuzjazm dla "zjednoczenia kontynentu".

Wszystko w rękach Irlandczyków

Przeszkód czy też, zdaniem wielu, pretekstów dla opóźnienia rozszerzenia Unii nie brakuje. Najpoważniejszym wydaje się jesienne referendum nad ratyfikacją Traktatu Nicejskiego w Irlandii. W czerwcu zeszłego roku Irlandczycy odrzucili uzgodnione w Nicei przez szefów rządów państw UE wewnętrzne zmiany w Unii. Traktat z Nicei miał utworzyć polityczne i instytucjonalne ramy dla przyjęcia w 2004 roku nawet 10 nowych państw członkowskich, w tym Polski. Po przegranym referendum Unia zdecydowała, że nie wprowadzi żadnych zmian w treści traktatu. Nagła zmiana decyzji Irlandczyków wydaje się więc mało prawdopodobna. Nie wskazują na to wyniki ostatnich sondaży opinii publicznej w Irlandii. A traktat, aby wejść w życie, wymaga ratyfikacji we wszystkich krajach członkowskich UE. Unijni przywódcy nie ukrywają, że nie ma alternatywnego scenariusza na wypadek ponownej klęski w irlandzkim referendum.

KłÃ³tnia o dopłaty

Kolejnym poważnym problemem przy wprowadzaniu Polski do UE jest kwestia dopłat bezpośrednich dla rolników i dalszego funkcjonowania Wspólnej Polityki Rolnej UE. Zgodnie z "mapą drogową" negocjacji wspólne stanowisko państw członkowskich UE w sprawie dopłat powinno było pojawić się do końca czerwca. Tymczasem sama Unia nie jest w stanie wypracować jednomyślnej decyzji, która pozwoliłaby kontynuować negocjacje w obszarze Rolnictwo. Część krajów chce, aby rolnicy z nowych państw otrzymali w pierwszym roku po akcesji 25 proc. tego, co unijni farmerzy, inne - w tym wpływowe Niemcy - nie chcą słyszeć o żadnych dopłatach dla nowo przyjętych rolników. Niemcy argumentują, że już dziś płacą ogromne kwoty do unijnego budżetu i żądają uzgodnienia reformy WPR, tak aby nie subsydiować z własnych budżetów rolników z nowych państw. Dość skromną reformę unijnego rolnictwa, które pochłania rocznie około 50 mld euro, zaproponowała w zeszłym miesiącu Komisja Europejska. Jednak pierwsze reakcje ze strony tradycyjnie rolniczych państw jak Francja czy Irlandia nie wróżą powodzenia planom komisji. Holenderski minister rolnictwa Laurens Brinkhorst w rozmowie z "Naszym Dziennikiem" powiedział wprost, że nie wyobraża sobie rozszerzenia UE bez wcześniejszego uzgodnienia pewnych elementów reformy WPR.

Problem cypryjski

Zwolennikom wejścia Polski do Unii może również pokrzyżować plany rozwój wydarzeń na śródziemnomorskim Cyprze, podzielonym na grecką i turecką część. Greccy mieszkańcy wyspy mają teoretyczne szanse wejść do Unii razem z Polską, jednak może to wywołać konflikt z władzami tureckiej części wyspy i Ankarą. Z kolei będąca członkiem UE Grecja grozi, że zawetuje rozszerzenie, jeśli wśród nowych członków Unii nie będzie Cypru. Lista potencjalnych trudności rozszerzenia jest długa. Wśród nich jest kwestia Kaliningradu, dekretów Benesza czy wreszcie ratyfikacja traktatów akcesyjnych, której musi dokonać Parlament Europejski i 15 państw członkowskich. W samej Belgii muszą ją poprzeć również parlamenty regionalne.

Unia wyznacza reguły

W samej Unii coraz trudniej o otwartych zwolenników rozszerzenia. Niegdyś zaliczano do nich bezwarunkowo Niemcy, lecz ostatnie deklaracje obu niemieckich kandydatów na kanclerza zdają się temu przeczyć. Nie da się ukryć, że Bruksela uzyskała już większość korzyści "integracji", otrzymując rynki zbytu, decydując o losie całych sektorów gospodarki. To w trakcie tak zwanych negocjacji akcesyjnych Bruksela narzuca swoje stanowisko w poszczególnych sferach życia gospodarczego czy politycznego. Ostatni przykład to lipcowe zobowiązania dotyczące spraw wewnętrznych, kontroli granic i kontaktów ze wschodnimi sąsiadami. W tej komfortowej pozycji Bruksela nie musi dawać nic w zamian, poza to co sama uzna za stosowne. Z drugiej strony narzuca wygodne dla siebie decyzje, jak na przykład systematycznie rosnące kontyngenty produktów rolnych - w taki sposób w tym roku trafi do Polski 0,5 miliona ton pszenicy. Wiele państw Unii chciałoby zapewne, aby takie państwa jak Polska nie mogły współdecydować o kształcie przyszłego budżetu UE na lata 2007-13. Obawiają się, że nowe państwa mogłyby uzyskać zbyt wiele pieniędzy.

Wątpliwe referendum

Opóźnienie rozszerzenia pociągnęłoby za sobą opóźnienie referendum akcesyjnego, zapowiadanego na przyszły rok. W ten sposób Polacy przez kolejne lata pozostaliby bez możliwości zablokowania ciągnącego się procesu. Świadomy tej sytuacji jest zapewne Aleksander Kwaśniewski i inni czołowi euroentuzjaści. Prezydent nie chce, aby Polacy w unijnym referendum głosowali za lub przeciw przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Kwaśniewski chce, aby naród tylko wyraził swoje zdanie na temat samego traktatu akcesyjnego i warunków członkostwa w nim zawartych. Takie pytanie może być zadane dopiero wtedy, gdy negocjacje zostaną zakończone. Unia oficjalnie wyznaczy wtedy nowych członków, a traktat akcesyjny zostanie przygotowany. Jeśli data rozszerzenia z jakiegokolwiek powodu zostanie przesunięta, referendum w kształcie proponowanym przez prezydenta może się nigdy nie odbyć.

Wyróżnienia w tekście pochodzą od red. Naszej Witryny.

Piotr Wesołowski, Bruksela, Nasz Dziennik, 2002-08-14

powrot