Agro-środowisko pożądane

Jako członek polskiej delegacji parlamentarnej do Rady Europy uczestniczę w pracach jej Komisji Rolnictwa i Środowiska. Z tego tytułu byłem w Paryżu na konferencji zorganizowanej przez Radę dla Ministrów Środowiska całej Europy na temat “Rolnictwa i Bioróżnorodności”. Uczestniczyli w niej głÃ³wnie wiceministrowie odpowiedzialni za ochronę środowiska, od krajów środkowoazjatyckich i kaukaskich po Portugalię. Program sprowadzał się do przedstawienia nowego spojrzenia na przyszłość rolnictwa w Europie.

Otóż okazuje się, że teraz, z powodu chorób zwierząt (BSE, pryszczyca) i zatruć hormonami i innymi dodatkami do pasz i nawozów, wraca moda na rolnictwo tradycyjne. Presja społeczna wymusza odejście od fabrycznej produkcji mięsa, gdzie krowa czy kurczak jest uwięziony w ciasnej komórce i jedynie ma zjadać co mu się do koryta wsypie. Ludzie chcą widzieć krowę na łące i drób przy zagrodzie. Chcą oglądać krajobraz rolniczy, a nie jedynie monokulturę po horyzont. Ta presja powoduje, że zmienia się nastawienie do rolnictwa. Wymaga się, by pełniło też funkcje pozaprodukcyjne.

Temat funkcji pozaprodukcyjnych lasu znany jest już w leśnictwie od kilku dziesięcioleci. Wiadomo, że produkcja drewna to tylko jedna funkcja lasu, a o te pozostałe musi się leśnik troszczyć z równym zaangażowaniem, mimo tego, że nie są dochodowe. Inne funkcje lasu to utrzymanie walorów krajobrazowych, dostępność turystyczna, dostępność serwitutowa (prawo zbierania owoców runa, polowania), utrzymanie nisz dla dzikiej flory i fauny, rezerwaty dla ginących gatunków, retencja wody, neutralizacja zanieczyszczeń, produkcja tlenu i wiele innych. Teraz ten sam temat pojawił się w rolnictwie.

Otóż dziś rolnik ma nie tylko produkować jedzenie, ale musi też świadomie zwracać uwagę na pozaprodukcyjne funkcje rolnictwa, a wśród nich najważniejszą jest troska o bioróżnorodność - temat omawianej konferencji. Chodzi tu o bioróżnorodność na trzech poziomach: genetycznym, gatunkowym i krajobrazowym.

Troska o bioróżnorodność genetyczną to utrzymanie w produkcji odmian mniej dochodowych. Gonitwa za zyskiem spowodowała ograniczenie produkcji do najwydajniejszych odmian i ras. Tymczasem konsument chciałby widzieć na rynku większy asortyment warzyw, owoców czy produktów zwierzęcych, nie zawsze jednak jest gotowy więcej płacić za te smakowo bardziej zróżnicowane odmiany. Tak więc trzeba rolnikowi dopłacić, by chciał uprawiać mniej wydajne groszki i fasole, trudniejsze w hodowli rasy bydła czy drobiu itd.

Troska o bioróżnorodność gatunkową to utrzymywanie na miedzach i na łąkach wielu roślin zielnych, a nie tylko uprawia wybranej najwydajniejszej koniczyny. To utrzymywanie miejsc, gdzie będą się mogły gnieździć ptaki, chować chomiki i sarny, pływać żaby i wydry. Intensywne monokulturowe rolnictwo zachodnioeuropejskie, jak zresztą i ekstensywne kołchozowe w Europie wschodniej, utraciło wiele dzikich roślin i zwierząt, a tymczasem są one dla równowagi w środowisku potrzebne.

Troska o bioróżnorodność krajobrazową to dbanie o to, by pole było pocięte miedzami, by były kępy i pasy zadrzewień, pokryte dziką roślinnością stawy i rzeczki, by widać było zabudowania gospodarskie, stogi siana, płoty itd. Tego potrzebuje dzisiejszy turysta przyjeżdżający na wieś, na odpoczynek, czy choćby mieszczuch przejeżdżający samochodem przez teren rolniczy. To oznacza, że trzeba chronić odłogi przed samo-zalesieniem, a czasem nawet wbrew rentowności utrzymywać owce na hali, by zachować widoczność krajobrazu górskiego.

Streszczając można powiedzieć, że Europa zachodnia chce powrócić do tradycyjnego rolnictwa, takiego jakie mamy u nas w Polsce. Na konferencji nawet padła informacja, że w Polsce naliczono 40 tys. aktywnych gniazd bocianich podczas gdy w całej Unii Europejskiej 50 tys. Tak więc nasze rolnictwo staje się wzorem.

Tylko jak do takiego rolnictwa powrócić? Są różne pomysły, na przykład odpowiednie etykietowanie produktów z rolnictwa górskiego - tam o intensywne, przemysłowe rolnictwo trudniej, niech więc konsument wie, że je produkt górski. To samo dotyczy "rolnictwa organicznego" (bez chemii), o którym też była mowa, ale nie ono było głÃ³wnym tematem konferencji - produkty organiczne mają swój własny rynek i inne ceny zbytu. Chodzi o rolnictwo z umiarem stosujące chemię, w którym pogłowie bydła odpowiadać będzie pojemności ekologicznej środowiska. W tym kierunku idą zmiany w Europie zachodniej. GłÃ³wnym narzędziem transformacji ma być zachęta finansowa. Proponuje się, by płacić za przekształcanie z rolnictwa intensywnego na tradycyjne a to oznacza odejść od dopłat za produkcję a przejść na opłacanie pozaprodukcyjnych funkcji rolnictwa. Nawet są gotowi finansować kształcenie rolników Europy wschodniej tam gdzie były kołchozy, jak tę transformację przeprowadzić. Polska nie potrzebuje natomiast ani pouczeń, ani dopłat, bo to co trzeba już ma.

W ramach wycieczki terenowej mieliśmy okazję zobaczyć jak wygląda takie przekształcanie. Oglądaliśmy pokazowe gospodarstwo 80 km od Paryża. Rolnik z żoną i synem uprawia 300 ha, w tym trochę lasu, staw, stado 50 krów, łąki pocięte żywopłotami, stogi siana, pasą się dwa osiołki i koń, są kury, chlew itd. A ile sprzedaje? Nic. Żyje z dopłat. Za żywopłot tyle, za łąkę tyle, za utrzymywanie tej rasy krów tyle, itd. Co skosi to chowa na paszę dla swoich krów. Nie doi ich, bo to rasa mięsna. Nie sprzedaje mięsa, bo nie ma na nie zbytu - chyba, że ze starości którąś ubije, to dostaje trochę za skórę. Przerażająca sztuczność całego przedsięwzięcia - jak w zoologu czy parku. Ale przejeżdżający Paryżanie widzą krajobraz rolniczy.

Nic dziwnego, że nas się boją. Bez dopłat mamy to do czego oni dążą, a na dodatek produkujemy i jesteśmy w stanie konkurować z ich produkcją intensywną, której konsument dziś już nie chce. A więc będą nam dopłacać za produkcję, byśmy przeszli tę samą drogę co oni: wpierw zniszczenie tradycyjnego rolnictwa, a potem jego sztuczna odbudowa.
 

Wyróżnienia w tekście pochodzą od red. Naszej Witryny.

Maciej Giertych, Opoka w Kraju, 2002-08-12

powrot