Tej informacji, jak dotąd, nie podał żaden przedstawiciel polskiego rządu. Nie przytoczył podobnego szacunku żaden polski dziennikarz w żadnej polskiej gazecie. Można by odnieść wrażenie, że to jakieś tabu, tajemnica czy wręcz nieprzyzwoite słowo, którego się publicznie nie wymawia. A chodzi o rzecz, którą każdy Polak powinien wiedzieć od samego początku procesu negocjacji z Unią Europejską. Czyli: ile właściwie wyniesie nasz składka członkowska do unijnego budżetu?

Potencjalna wysokość polskiej składki powinna być znana od dawna. Tymczasem ani Ministerstwo Finansów, ani Urząd Komitetu Integracji Europejskiej do dziś oficjalnie nie wypowiedziały się na ten temat. Powołany został specjalny międzyresortowy zespół, który ma obliczyć wreszcie konkretną wartość składki. Czy nie nadszedł już czas na ujawnienie wniosków? Rozumiem, że oficjalne stanowisko mówi o 90-procentowym rabacie, ujawnienie więc normalnej składki oznaczałoby przekazanie sygnału, że właściwie się na nią godzimy. Tym niemniej sprawa wydaje się nie do przeforsowania i czas pokazać wersję pesymistyczną. Bo przecież wystarczy spojrzeć na wyliczenia podane przez komisję do spraw budżetu Parlamentu Europejskiego, która podczas swych obrad 18 marca tego roku doszła do konkluzji, że polska składka będzie oscylować w granicach 2,5 miliarda euro rocznie. Wystarczy więc otworzyć odpowiednią stronę internetową, by dowiedzieć się tego, co w Polsce jest tajemnicą państwową.

W tej sytuacji postanowiliśmy sami ustalić wysokość polskiej składki do wspólnotowego budżetu.

Sprawa jest bardzo skomplikowana. Polscy przedstawiciele już wkrótce będą musieli pewnie zasiąść w unijnym Trybunale Obrachunkowym oraz - co ważniejsze - w Komitecie Doradczym Zasobów Własnych (ACOR), gdzie konkretnie zatwierdza się sumy pobierane od państw członkowskich. Nie będą mieli łatwego zadania, bo - w odróżnieniu od swoich kolegów z krajów starej Unii - nie przegryzą się oni przez system prawnych sztuczek prowadzących do obniżania różnych wskaźników składających się na składkę. I pewne jest, że - jak Hiszpanie - w pierwszych latach dopłacimy do budżetu Unii, zanim nauczymy się twardych reguł unijnej szarlatanerii.

Jak już wspomniałem, oficjalnie rząd w stanowisku negocjacyjnym z roku 1999 oczekuje przyznania Polsce pięcioletniego okresu przejściowego, zgodnie z którym polska składka podlegać powinna redukcji według następującego schematu:

rok 2003 r. - redukcja o 90%,

rok 2004 r. - 70%,

rok 2005 r. - 50%,

rok 2006 r. - 30%,

rok 2007 r. - 10%.

Oznacza to, że rząd stara się (a przynajmniej tak było za czasów Jerzego Buzka), abyśmy w pierwszym roku członkostwa zapłacili tylko 10 procent należnej składki, w drugim - 30 itd. Ostatnie sygnały z Brukseli wskazują jednak na to, że stanowisko rządowe nie uzyska aprobaty ani Komisji, ani państw członkowskich. Przy okazji propozycji Komisji Europejskiej na temat finansowania rozszerzenia Unii z 30 stycznia tego roku komisarze (m.in. Ginter Verheugen, Franciszek Fischler czy Michalina Schreyer) wielokrotnie podawali sumę ok. 5-6 miliardów euro, którą Unia chce uzyskiwać rocznie od krajów przystępujących w formie ich składki. I to już od roku 2004. Jak łatwo obliczyć, około 2,5-3 miliardów euro do unijnego budżetu będzie musiała zapłacić więc Polska. Rząd pogodził się już chyba z taką perspektywą, o czym świadczą liczne wypowiedzi ministra spraw zagranicznych Włodzimierza Cimoszewicza, w których za najważniejszy cel finansowy pierwszych lat członkostwa Polski uznał on przynajmniej niedopłacanie do wspólnotowego budżetu. Taki dezyderat przekazał on choćby podczas lutowych rozmów z Józiem Fischerem w Berlinie.

Nie zgodzÄ… siÄ™ na grosze

Należy więc spodziewać się weta "15" na nasze propozycje obniżania składki członkowskiej. Trzeba zatem zapoznać się dobrze z zasadą ustalania tej składki, bo wiele z jej składników określa państwo, a nie Komisja Europejska. Tymczasem w polskim nazewnictwie nie istnieją nawet odpowiedniki instytucji unijnych zajmujących się budżetem. Nie można ich przynajmniej znaleźć na żadnej z oficjalnych stron internetowych ministerstw, Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej czy nawet - zazwyczaj szybciej reagujących na rzeczywistość niż urzędy - gazet.

Taki na przykład Advisory Committee on Own Resources (ACOR - w wolnym tłumaczeniu Komitet Doradczy Zasobów Własnych), w którym znajdą się wkrótce nasi przedstawiciele, nie istnieje w żadnej ministerialnej czy prasowej wyszukiwarce internetowej. Być może to z mojej strony nadużycie, ale obawiam się, że może to oznaczać brak dobrego rozpoznania co do zakresu działań tej instytucji. Tymczasem należałoby przygotować do obecności w niej oraz w Dyrekcji Generalnej ds. budżetu Komisji Europejskiej naprawdę świetnych fachowców, nie tylko znających języki obce, ale też znających się na skomplikowanych zasadach konstruowania wspólnotowego budżetu.

Jak eurokraci robią budżet

Budżet Wspólnot Europejskich (dziś jest jeden, dlatego można mówić zamiennie o budżecie Unii Europejskiej; niegdyś funkcjonowały budżety poszczególnych Wspólnot, tj. Wspólnoty Węgla i Stali, Euroatomu oraz Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej) zbiera pieniądze z trzech głównych źródeł.

1. Żródło pierwsze: tradycyjne towary przeliczeniowe i cła (Traditional Own Resources). Ich geneza związana jest z wprowadzeniem unii celnej (wspólne clenie zostało wprowadzone w 1968 roku) i Wspólnej Polityki Rolnej. Do tych środków należą głównie cła pobierane przy imporcie do Unii produktów rolnych oraz kwoty cukrowe płacone przez producentów cukru (z tytułu produkcji i magazynowania), którego rynek jest szczególnie chroniony w Unii, na dodatek sowicie subwencjonowany przez dopłaty eksportowe i wysokie ceny skupów interwencyjnych. Rynek cukru w Unii Europejskiej obejmuje: cukier, buraki cukrowe, trzcinę cukrową, melasę, pulpę, produkty rafinacji cukru, izoglukozę (substytut cukru otrzymywany z kukurydzy). W sektorze cukru funkcjonują dwie kategorie cen: dla cukru (cena interwencyjna, docelowa i progowa) i dla buraków cukrowych (cena minimalna i podstawowa).

Każdy kraj członkowski ma przyznany limit produkcji cukru, który pokrywa wewnętrzne zapotrzebowanie na cukier (kontyngent A). Ponadto państwa UE otrzymują kontyngent B stanowiący 20% kontyngentu A (w przypadku niskich zbiorów lub klęski nieurodzaju stanowi rezerwę przeznaczoną na potrzeby konsumentów). Natomiast kontyngent C objęty jest zakazem sprzedaży na terytorium Wspólnoty i przeznaczony na rynki zewnętrzne. Przepisy pozwalają jednak na przechowanie części kontyngentu (około 20% kontyngentu A) w kraju wyprodukowania do czasu wytworzenia cukru z nowych zbiorów. Cukier z kontyngentu C musi zostać wyeksportowany do 31 grudnia. Koszty tego całego systemu pokrywane są właśnie przez opłaty cukrowe do budżetu Unii. Żeby uświadomić sobie zakres biurokracji w tym tylko fragmencie unijnej ekonomii, warto zajrzeć do dziesiątków regulacji Komisji Europejskiej.

Oprócz tego do tej grupy środków należą cła pobierane od wszelkich towarów trafiających na wspólnotowy rynek. Te wszystkie środki zbiera państwo narodowe, które za to pobiera sobie (od 1 stycznia 2001 roku) 25 procent uzyskanych kwot.

2. Źródło finansowania oparte na podatku VAT. Do budżetu Wspólnot zbiera się tak pieniądze od roku 1970. Udział procentowy VAT-u pobieranego przez Wspólnoty zmieniał się. Początkowo był to jeden procent. W sytuacji przyjmowania do EWG Hiszpanii i Portugalii w 1986 roku podwyższono udział Wspólnot w VAT państw narodowych do 1,4 procenta. Uznano bowiem, że należy sfinansować zapóźnienie gospodarcze tych krajów w stosunku do reszty członków EWG. Nota bene przy okazji obecnego rozszerzenia nie ma mowy o zwiększaniu wspólnego budżetu, a udział Unii w VAT państw narodowych został obniżony od 2002 roku (w ramach tak zwanego nowego systemu źródeł finansowania uzgodnionego w Berlinie w 1999 roku - Decyzja Rady Europejskiej 2000/597/CE, Euroatom) i wynosi obecnie 0,75 procenta na lata 2002-2003. Od roku 2004 obowiązywać ma stawka 0,5 procenta.

3. Zgodnie z propozycją zawartą w tak zwanym pakiecie Delorsa, od 1988 roku czwartym źródłem dochodów własnych Wspólnot są składki państw członkowskich naliczane od odpowiedniego procentu PNB (produktu narodowego brutto) tych państw. Sprawa nie jest jednak prosta, gdyż odpowiednimi dyrektywami Rady Europejskiej (np. Dyrektywa Rady 89/130/EEC, Euroatom z 13 lutego 1989 roku) czy też regulacjami Komisji ustala się zasady przełożenia PNB danego państwa na tak zwany rynkowy PNB, który uwzględnia między innymi koszty pracy, siłę nabywczą zarobków itd. Ostatecznie dąży się do tego, aby uzyskać w budżecie Unii 1,27 procenta PNB całego obszaru Unii.

W ramach nowych zasad finansowania budżetu Unii ustalono również, że pokrycie manka wynikającego z tak zwanego rabatu finansowego Wielkiej Brytanii przypadnie głównie 10 krajom członkowskim, gdyż Niemcy, Holandia, Austria i Szwecja od roku 2002 płacą zaledwie jedną czwartą tego, co przypada im zgodnie z odpowiednimi wzorami płatności.

Policzmy

1. Polska składka pochodząca z opłat celnych.

Sprawa ceł nie jest prosta do obliczenia. Po wejściu do Unii Europejskiej automatycznie przestaniemy clić towary przychodzące zza zachodniej i południowej granicy. Stawki celne, które będziemy pobierać w imieniu Unii, nieco spadną, ponieważ Unia generalnie stosuje mniejsze narzuty na towary z krajów trzecich (z wyjątkiem towarów rolnych). Bycie państwem granicznym nie oznacza też, że Polska będzie clić wszystkie towary przychodzące zza naszej wschodniej granicy, bo towar np. z Rosji oclić można w kraju docelowym. Suma pieniędzy wpływających do budżetu z ceł najprawdopodobniej mocno spadnie. Przykładowo Polska ma obecnie takie same dochody z ceł, co ponad dwa razy bogatsza Hiszpania. Z przedstawionych szacunków Parlamentu Europejskiego wynika, że nasze dochody z ceł mogą spaść nawet trzykrotnie - do około 320 milionów euro. Z tego pozostałoby dla polskiego budżetu ok. 80 milionów euro, zaś pozostałe 240 milionów stanowiłoby część polskiej składki z tytułu ceł.

Jeśli chodzi o tak zwane opłaty cukrowe, to trudno jest nawet specjalistom określić dziś nasze zobowiązania. Przyjmując za podstawę składkę hiszpańską, zapłacimy ok. 10 milionów euro.

2. Składka z tytułu VAT-u. Na rok 2002 planowane jest ściągnięcie około 55 miliardów złotych z podatku VAT, z czego 0,5 procenta pójdzie na składkę. Daje to około 250 milionów złotych, czyli około 71,4 miliona euro.

3. Do tego 1,27 procent naszego produktu krajowego brutto, co daje około 2 miliardy euro, oraz opłata rezerwowa na specjalny fundusz rolniczy w wysokości ok. 20 milionów euro.

4. Prócz tego należy dodać opłatę wyrównującą - tak zwany rabat finansowy Wielkiej Brytanii, który można wstępnie oszacować na poziomie 200 milionów euro.

W sumie więc zapłacimy (zakładając obecną wielkość budżetu) około 2,6 miliarda euro (co by się zgadzało z szacunkami Parlamentu Europejskiego). Pamiętajmy też o utraconych wpływach do budżetu państwa z ceł. Po wejściu do Unii pozbawimy nasz budżet około 920 milionów euro z tytułu likwidacji własnych granic celnych. Ostatecznie więc można szacować, że wejście do Unii Europejskiej będzie nas kosztować na dzień dzisiejszy około 3,5 miliarda euro rocznie.

W sumie więc koszt Unii bez dopłat do funduszów strukturalnych wyniesie 12,25 miliarda złotych, czyli 7-8 proc. naszego budżetu. Pozostaje zadać pytanie: skąd rząd Leszka Millera ma zamiar wziąć te pieniądze?

Miłosz Marczuk / Tomasz Sommer , Najwyższy Czas!, 2002-04-11

powrot