Na początku lat 90, gdy Polska za sprawą rodzimych "elit" politycznych, rozpoczynała swoją zgubną drogę do Unii Europejskiej, różnego rodzaju "niezależni" eksperci i specjaliści ekonomiczni rozpościerali wspaniałe wizje członkostwa w "euroraju". Z ich ust padały zapewnienia o rosnącej wymianie handlowej miedzy Polską, a Unią Europejską i ogromnych zyskach z tego tytułu. Dziś, gdy minęło ponad 10 lat, od podpisania umowy stowarzyszeniowej, warto bliżej przyjrzeć się polsko-unijnej wymianie gospodarczej i zweryfikować te huraoptymistyczne zapewnienia.

W roku 1990 Polska plasowała się na 23 miejscu wśród krajów importujących unijne towary, a sama Unia Europejska odnotowywała znaczny deficyt handlowy w kontaktach z naszym krajem, który osiągnął 1 miliard euro.

Punktem zwrotnym we wzajemnych stosunkach, była umowa stowarzyszeniowa z roku 1991 i obranie prounijnego kursu. W następnym roku to Polska, a nie Unia zaczyna odnotowywać 1 miliardowy deficyt we wzajemnych obrotach gospodarczych. Kolejne lata, którym towarzyszą intensywne procesy dostosowawcze do unijnych wymaganiach, przynoszą coraz gorsze wyniki handlowe : 1993 - 2 miliardy deficytu handlowego, 1996 rok - 7 miliardów euro.

Ten negatywny proces zaczyna narastać wraz z rokiem 1997, kiedy to specjaliści z AWS-u i UW przejęli władze i postawili na przyśpieszenie w negocjacjach z Unia Europejską.
Na negatywne skutki tego przyspieszenia, które objawiało się kolejnymi ustępstwami wobec Unii Europejskiej, nie trzeba było zbyt długo czekać. Dalsza liberalizacja przepisów celnych wobec dotowanych towarów z eurolandu, doprowadziła do sytuacji, że polscy przedsiębiorcy zostali wystawieni na nierówną konkurencję z unijnymi producentami. Rząd w obawie na reakcje z Brukseli, nie podjął żadnych działań antydumpingowych, co zaowocowało likwidacją wielu zakładów pracy. Negatywny wpływ na kondycję polskiego eksportu miały wprowadzane i systematycznie podnoszone podatki pośrednie - VAT, akcyza na poszczególne towary min. benzynę co spowodowało wzrost kosztów produkcji i dalszy spadek opłacalności polskiego eksportu. Nie można również zapominać o "dobrych wujkach" z eurolandu, którzy nader często stosowali narzędzia dławiące polski eksport - cła antydumpingowe. Przekonać o tym mogli się min. producenci nawozów sztucznych, gdy ich towary stawały się zbyt konkurencyjne dla unijnych producentów.

Wynikiem tej zgubnej polityki, był rekordowy deficyt handlowy w roku 1998, który osiągnął wprost astronomiczną liczbę - 11,8 miliarda dolarów, a w roku następnym 11,4 miliardów dolarów. W tym samym czasie Polska z 23 miejsca wśród importerów unijnych towarów przesunęła się na 4 pozycję, zaś import w porównaniu z rokiem 1990 wzrósł prawie sześciokrotnie.

W roku 1998 Polska była 4 rynkiem zbytu dla unijnych owoców i warzyw, wartość unijnych dostaw wynosiła 331 milionów euro, w następnym roku nastąpił awans na pozycje 3.

Również w przypadku innych towarów, Polska plasowała się w ścisłej czołówce unijnych rynków zbytu min. włókna tekstylne - 3 pozycja w roku 1998, 4 pozycja dla tworzyw sztucznych, ryby 5-6 miejsce, ogólny sprzęt przemysłowy - 3 miejsce.

Myli się ten kto sądzi, że deficyt w handlu z Unią Europejską jest "polską specjalnością".
Podobna tendencja uwidoczniła się w przypadku innych państw, które podpisały układy stowarzyszeniowe z eurolandem. W przypadku Węgier import i eksport w roku 1990 plasował się na podobnym poziomie, w roku 1992 ujemny bilans handlowy wyniósł 370 milionów euro, 2 miliardy euro w roku 1994, a roku 1998 negatywny dla Węgier deficyt handlowy wyniósł 2,2 miliardy euro. Państwa byłej Czechosłowacji odnotowały podobne zjawisko w obrotach z UE : w roku 1990 ujemne saldo obrotów handlowych z UE wynosiło tylko 49 milionów euro, po podpisaniu układu stowarzyszeniowego w roku 1992 ujemne saldo wyniosło 984 milionów euro, w roku 1996 4,8 miliardów euro, 2,8 miliardów euro.

Należy jednak przyznać, że w sposób najbardziej jaskrawy powyższa tendencja zarysowała się w przypadku Polski. W ciągu ostatnich lat Polska odnotowała ogromny deficyt handlowy w obrotach z UE, który wyniósł aż 63 miliardy dolarów.
Ujemne saldo handlowe przyniosło szereg negatywnych konsekwencji dla polskiej gospodarki, a w szczególności dla rodzimego rynku pracy, zapoczątkowało proces nazywany "eksportem bezrobocia". Polega on na tym, że w UE powstają nowe miejsca pracy, kosztem wzrostu bezrobocia w Polsce.
Przyjmując formułę stosowaną przez ONZ, jesteśmy wstanie obliczyć liczbę zlikwidowanych miejsc pracy w Polsce w wyniku ujemnego salda : w roku 1997 w Polsce ubyło 355,3 tysiące miejsc pracy, w 1998 402,7 tysięcy miejsc pracy, w 1999 357, 4 tysiące miejsc pracy ( Biuro Studiów i Ekspertyz Sejmu RP ; Handel zagraniczny Unii Europejskiej 1990 - 1999 Z. Wołodkiewicz - Donimirski).
Warto dodać, że kolejne lata nie przyniosły zmiany na lepsze i likwidacji ulegały kolejne miejsca pracy, co spowodowało, że do 2001 roku w wyniku liberalizacji handlu z UE, procesów dostosowawczych, aż 1,5 miliona osób w Polsce straciło miejsca pracy.

W nadchodzącym miesiącach rząd Millera zapowiada przyśpieszenie negocjacji z Unia Europejską, co w praktyce oznacza dalszy ciąg dostosowywań do wymagań UE i kolejne ustępstwa wobec Brukseli. Mając na uwadze powyższe liczby, warto zastanowić się nad zasadnością wypowiedzenia niekorzystnego układu stowarzyszeniowego.
Pozwoliło by to na redukcję deficytu handlowego w obrotach z Unia, a w konsekwencji utrzymanie i powstanie kolejnych miejsc pracy.

Tomasz Rogowski, INNE STRONY INTEGRACJI - Niezależny Serwis, 2002-02-12

powrot