Kryminaliści?

Komisja Europejska zaproponowała wreszcie rządom "15" plan objęcia polskiego rolnictwa finansowaniem ze środków Wspólnej Polityki Rolnej. Historie o milionowych dopłatach dla rolników, którymi nęcili nas od dawna eurotomani, można już włożyć między bajki. A przecież wystarczyło przejrzeć trochę papierów unijnych sprzed mniej więcej 10 lat, żeby sprawdzić, iż nie ma żadnej podstawy prawnej do objęcia polskich producentów rolnych eurodopłatami. Co więcej, obiecane przez Komisję szczątkowe kwoty na lata 2004-2006 będą jedynymi pieniędzmi, jakie trafią do kieszeni naszych rolników, bo Unia od 2007 roku chce radykalnie zmienić główne zasady wspierania rolnictwa. O ile w ogóle trafią - bo część państw unijnych chciałaby zlikwidowania dopłat jeszcze wcześniej.

Dopłaty bezpośrednie zostały wprowadzone w krajach. Wspólnoty na początku lat 90. jako rekompensata dla tamtejszych rolników za obniżenie przez poszczególne państwa cen gwarantowanych. Obniżka tych cen nie dotyczyła, rzecz jasna, polskich chłopów, bo wówczas w ogóle nie byliśmy w Unii. Jak więc można nam rekompensować finansowo coś, w czym nie uczestniczyliśmy? Taka jest twarda prawda wyrażona zresztą niedawno przez minister rolnictwa Wielkiej Brytanii Małgorzatę Beckett, podczas jej wizyty w Warszawie. Do tych słów dodać należy reakcję komisarza ds. rozszerzenia Unii Gintera Verheugen na zdziwienie Warszawy zaproponowanymi sumami: "nieodpowiedzialne siły rozbudziły złudzenia, że polscy rolnicy skorzystają ze stu procent dopłat. To była działalność kryminalna". Pamiętajmy, że te "siły" dobrze wiedziały, że środki na dopłaty bezpośrednie dla nowych członków nie były w ogóle przewidziane w Agendzie 2000. Niech zatem Verheugen wskaże dokładnie tych "kryminalistów", niczym Andrzej Lepper kanalię.

Propozycje hipokrytów

Zdecydowana dyskusja na temat reformy Wspólnej Polityki Rolnej rozpoczęła się wraz z wybuchem w Unii epidemii bydlęcej choroby BSE, która obnażyła wszystkie niedoskonałości jej instrumentów. Na dopłatach bezpośrednich zarabiają bowiem tylko wielcy przedsiębiorcy rolni, którzy z hodowli zwierząt potrafili zrobić przemysł kompletnie wyłączony spod praw rynku i wolnej konkurencji (patrz ramka). Dlatego najbardziej wpływowe środowiska gospodarcze Unii, jak również część krajów, które wysyłają swych przedstawicieli na zebrania tak zwanej grupy CAPRI (m.in. Włochy, Niemcy, Wlk. Brytania, Holandia, Szwecja) chcą w ogóle zlikwidować system cen gwarantowanych, co "pozwoliłoby na zaniechanie - kosztownych i nieefektywnych - kontroli wielkości produkcji, subwencjonowania eksportu i protekcjonizmu w imporcie produktów rolnych" (z raportu DIHT - Deutscher Industrie und Handelstag - Niemieckiego Związku Izb Przemysłowo-Handlowych - organizacji zrzeszającej 82 izb przemysłowo-handlowych w RFN, do których należą wszystkie - ustawowy obowiązek członkostwa - niemieckie przedsiębiorstwa). Dla liberała brzmi to ładnie. Ale trzeba pamiętać, że w zamian za to, kosztem likwidacji innych środków, proponują zwiększenie, ale tylko wśród starych członków Unii, roli dopłat bezpośrednich, które miałyby być wyliczane tylko na podstawie wielkości gospodarstw, bez wnikania w ilość produkcji. Niemieccy przedsiębiorcy są zarazem (piszą to wprost) przeciwni przyznaniu rolnikom z krajów kandydujących dopłat bezpośrednich, argumentując, tak jak pani Beckett, że obniżka wspólnotowych cen gwarantowanych nie wpłynęła na wielkość ich dochodów. Nie obniżyła ich. Autorzy raportu twierdzą, że po 2006 r. (po zakończeniu obowiązującej dziś Agendy 2000) należy dążyć do wyraźnego zmniejszenia udziału wydatków na Wspólną Politykę Rolną w budżecie UE.

Inne ważne środowisko przedsiębiorców - UNICE (jest jedną z największych i najbardziej wpływowych grup interesu działających w Brukseli, skupiając obecnie 35 organizacji pracodawców europejskich z 27 krajów) wydało dokument, w którym wskazuje, że realizacja dopłat bezpośrednich dla krajów kandydujących wiązałaby się z koniecznością dalszego zwiększenia unijnych środków finansowych przeznaczonych na WPR, czemu UNICE stanowczo się sprzeciwia. Przedsiębiorcy wskazują na dobry moment - rozszerzenie Unii i negocjacje w ramach Rundy Urugwajskiej WTO - do zreformowania podstaw dotychczasowego modelu finansowania rolnictwa.

Przenieść dopłaty na poziom krajowy

Rządy państw CAPRI lobbują z kolei równolegle za przeniesieniem nowego, zreformowanego systemu dopłat bezpośrednich ze szczebla unijnego na szczebel krajowy, a nawet regionalny (szczególnie Niemcy z kandydatem na nowego kanclerza Stoiberem z CSU). Na pewno będzie to przedmiotem sporów na mającej się odbyć w 2004 r. (zresztą z inicjatywy Niemiec) Konferencji Międzyrządowej (IGC). Za utrzymaniem obecnie obowiązującego modelu Wspólnej Polityki Rolnej optuje bowiem największy europejski producent żywności - Francja. Francja zmyślnie próbowała w zeszłym roku przesunąć negocjacje w sprawie obrotu ziemią rolniczą z rozdziału "swobodny przepływ kapitału" do rozdziału "rolnictwo". Miało to na celu uniemożliwienie Niemcom zastosowania rodzaju wymiany handlowej z państwami kandydującymi (zwłaszcza z Polską): okres przejściowy na pracę, w zamian za okres przejściowy na kupno ziemi. Postawienie Niemiec w dość niezręcznej sytuacji głównego kraju niechętnego zatrudnianiu wschodnich Europejczyków w Unii zmusiło zapewne rząd Schrödera do jakichś ustępstw wobec Francji w sprawie Wspólnej Polityki Rolnej, bo po kilku dniach przepychanek Francja zgodziła się na niemieckie stanowisko 2+2+3 (lata ochronne unijnego rynku pracy) w sprawie swobodnego przepływu osób, a sprawa ziemi wróciła do rozdziału "swobodny przepływ kapitału".

Polska jako przedmiot gry

Obecne propozycje Komisji w stosunku do Polski wynikają z ustaleń francusko - niemieckich w sprawie przyszłego reformowania WPR. Wybranie Walerego Giscarda dEstaing na szefa Konwentu, mającego reformować Unię (m.in. drażliwy temat rolnictwa) jest tu symptomatyczne, gdyż jest on od lat sprawdzonym pośrednikiem w kontaktach francuskoniemieckich. Z formalnego punktu widzenia można by wcale nie zaproponować żadnych dopłat bezpośrednich krajom kandydującym. Wydaje się jednak, że francuski opór (wspierany przez Hiszpanię, Portugalię i Grecję) przed nadmiernym reformowaniem WPR podziałał jakoś na unijnych i niemieckich decydentów, którzy symbolicznie zaproponowali pewne kwoty kandydatom w ramach czegoś w rodzaju podciągnięcia ich rolnictwa do części zasad unijnych. Nie należy się więc nastawiać na jakiś deszcz darmowych pieniędzy, a raczej na sytuację, w której finansowanie rolników w nowej, poszerzonej Unii stanie się w znakomitej większości kompetencją państw narodowych (czy regionów). Dotowana żywność z budżetu np. Bawarii będzie konkurować ze szczątkowo wspieranym z polskiego budżetu produktem polskiego chłopa, któremu podniesie się na dodatek koszty produkcji unijnymi normami higienicznymi.

Aż za kilka lat w Unii odejdzie się w ogóle od subwencjonowania żywności - takie będą wymogi WTO - ale wtedy w Polsce może już nie być rolnictwa.

Najwyższy Czas!

Q, Najwyższy Czas! , 2002-02-05

powrot