Integracja - próba bilansu

Dzisiaj Komisja Europejska przedstawi oficjalne stanowisko w sprawie warunków finansowych przyjęcia Polski i pozostałej dziewiątki kandydatów do Unii Europejskiej. Chodzi o wysokość sum dla rolnictwa, biedniejszych regionów oraz wielkość naszej składki do unijnego budżetu.

W latach 2004-2006 Unia zamierza przeznaczyć dla 10 nowych członków łącznie ok. 40 mld euro, tj. o blisko 2,5 mld euro mniej, niż przewidywał budżet przyjęty podczas szczytu w Berlinie w 1999 r. Polska ma szansę uzyskać połowę tej kwoty, tj. 20 mld euro w ciągu 3 lat. Pieniądze trafiałyby do naszego kraju kilkoma kanałami: jako dopłaty bezpośrednie do produkcji rolnej, środki na interwencje na rynku rolnym, fundusze na restrukturyzację rolnictwa oraz dla biedniejszych regionów.

Szczątkowe dopłaty

Wiadomo już, że aż do 2013 r. polscy rolnicy nie będą korzystać z pełnych dopłat bezpośrednich do produkcji rolnej. Według doniesień "Rzeczpospolitej", Komisja Europejska ma zaproponować Polsce w pierwszym roku po akcesji zaledwie 25 proc. dopłat bezpośrednich. W kolejnych latach dopłaty te mają się zwiększać - w 2005 r. - do 30 proc., w 2006 - 35 proc., a potem wzrastać będą o 10 punktów procentowych rocznie. Otrzymalibyśmy zatem w pierwszym roku 510 mln euro, potem 720 mln, 840 mln itd. Dla porównania - Unia wspomaga rolników piętnastki w formie dopłat bezpośrednich kwotą ponad 33 mld euro rocznie.
Dopłaty dla polskich rolników byłyby na razie obliczane w sposób uproszczony, tj. proporcjonalnie do areału ziemi, a nie do wielkości produkcji. Jeśli jednak do 2009 r. Polska nie upora się z wdrożeniem systemu IACS (komputerowy system kontroli produkcji rolnej), to wzrost dopłat nie nastąpi. Komisja zgodzi się najprawdopodobniej, aby brakującą część dopłat rząd polski wykładał z krajowego budżetu.

Wykorzystali zapaść rolnictwa

Realny poziom dopłat bezpośrednich zaproponowany przez KE będzie w rzeczywistości znacznie niższy niż wspomniany powyżej. Bruksela oszacowała bowiem kwotę bazową, czyli pełny zakres dopłat dla polskich rolników na poziomie 2,3 mld euro rocznie. Tymczasem polski rząd ocenia, że pełne dopłaty powinny wynieść ok. 4 mld rocznie.
Wydaje się, że różnica wynika z przyjęcia przez obie strony innego okresu za podstawę wyliczeń. O ile nasz rząd chciałby odnosić się w negocjacjach do poziomu produkcji rolnej z lat 1989-91, to Unia Europejska za podstawę przyjmuje lata 1995-99, a więc czas kiedy nastąpił znaczny spadek produkcji. Zdaniem resortu rolnictwa - spadek ten był przejściowy i już widać symptomy ponownego wzrostu. Jeśli KE nie przychyli się do polskiego stanowiska, to realny poziom zaproponowanych dopłat stopnieje o połowę. W tej sytuacji - zarówno dopłaty, jak i przyznane Polsce limity produkcji staną się prawdziwym kagańcem krępującym rozwój krajowego rolnictwa w stosunku do jego możliwości przyrodniczych i potencjału produkcyjnego.

Chłop musi odejść

Środki przeznaczone na interwencje rynkowe, a więc dopłaty do eksportu i utrzymanie cen gwarantowanych, mają wynieść w przypadku Polski 1,1 mld euro w ciągu 3 lat, tj. 300-400 mln euro rocznie.
Pieniądze na wieś mają również trafić przez fundusz SAPARD przeznaczony na tzw. restrukturyzację polskiego rolnictwa. Według nieoficjalnych informacji z Brukseli - Polska ma z niego otrzymać w latach 2004-2006 - 800 mln euro. Środki te byłyby przeznaczone na wcześniejsze emerytury dla rolników, którzy zdadzą swoje gospodarstwa (nie wiadomo na razie, na kogo mają je zdać - na dzieci czy też AWRSP) oraz na podtrzymanie dochodowości gospodarstw wchodzących ze swoją produkcją na rynek, o ile przedstawią wiarygodny biznesplan. Środki przeznaczone na jedno gospodarstwo są jednak znikome - górną granicę stanowi 750 euro rocznie, tj. ok. 270 zł miesięcznie na rodzinę rolniczą. Do pieniędzy przekazywanych z Brukseli budżet państwa musiałby dołożyć 20 proc. własnego wkładu.
Program SAPARD miał być uruchomiony już w 2000 r. i służyć pomocą polskim rolnikom przed wstąpieniem Polski do Unii. Mieli oni otrzymywać po 170 mln. euro rocznie, ale jak dotąd nie otrzymali nic.
Gdyby zsumować roczne kwoty obiecane przez Unię dla polskiego rolnictwa - ok. 500 mln dopłat bezpośrednich, 400 mln - interwencji na rynku i ok. 300 mln SAPARD, to wyniosą one w pierwszym roku zaledwie 1,2 mld euro. Dla porównania - cały budżet rolny Unii, przeznaczony na wsparcie Piętnastki wynosi - 45 mld euro.
Przystąpienie Polski do UE oznacza zniesienie wszelkich ceł na granicach. Polskie produkty rolne musiałyby więc stawić czoło nierównej konkurencji z wysoko dotowaną produkcją z zachodu. Prowadzona tą metodą przyspieszona "restrukturyzacja" polskiego rolnictwa grozi poważnymi perturbacjami społecznymi, przede wszystkim napływem na rynek pracy kolejnych fal bezrobotnych.

Niepełna pomoc regionalna

Nasz resort rolnictwa stoi na stanowisku, że najlepszą pomocą dla biednych regionów wiejskich byłoby zwiększenie dochodowości gospodarowania na roli i eksportu. Wtedy w sposób naturalny następowałaby kumulacja środków na inwestycje w infrastrukturę. Unia przyjęła jednak zasadę, że gros środków pomocowych ma trafić nie na poprawę dochodów polskich rolników, lecz w formie pomocy regionalnej - na budowę dróg, oczyszczalni ścieków, linii telefonicznych, etc.
W sumie Polska ma otrzymać 12 mld euro z funduszy strukturalnych w ciągu 3 lat, a więc średnio niecałe 16 mld zł rocznie (4 mld euro). Jest to poziom finansowania znacznie niższy, niż zastosowany w innych niezamożnych krajach Unii, jak Hiszpania, Grecja i Portugalia, co wskazuje, że pod względem rozwoju infrastruktury dystans między Polską a krajami Unii może się pogłębiać. Polskie Ministerstwo Gospodarki spodziewało się uzyskać co najmniej 15 mld euro z funduszy strukturalnych.

Składka bez ulgi

Składkę Polski do budżetu unijnego Komisja Europejska szacuje na ok. 2 mld euro rocznie. Nasz kraj zabiega o jej zmniejszenie do 10 proc. w pierwszym roku po akcesji, a potem stopniowy wzrost. Tymczasem wg ostatnich doniesień z Brukseli, propozycje Komisji idą w zupełnie innym kierunku. Otóż Polska miałaby wpłacać całość składki, a w zamian otrzymywałaby w tym samym roku - z budżetu Unii - zaliczkę na poczet dopłat bezpośrednich dla rolników. Resztę dopłat musielibyśmy wyłożyć z własnej kieszeni, a po roku Unia zwróciłaby nam tę część płatności, która na nią przypada.

Jeśli wierzyć doniesieniom z Brukseli, KE zaproponuje nam w pierwszym roku po akcesji na rolnictwo i pomoc regionalną ok. 5 mld euro. My co roku będziemy jej wpłacać po 2 mld euro. Zostaje dla nas - 3 mld euro, tj. niespełna 12 mld zł. Pieniądze te są niepewne, o czym świadczą przygody z SAPARD-em. Pewne jest natomiast otwarcie naszego rynku i nierówna walka, jaką polscy producenci rolni, i nie tylko, będą musieli stoczyć z konkurencją zachodnią. Przypomnijmy, że w handlu z Unią w ciągu ostatnich 10 lat "wypracowaliśmy" deficyt w wysokości 63 mld USD.

Małgorzata Goss , Nasz Dziennik, 2002-01-30

powrot