"Charakter" traktatów zjednoczeniowych Unii Europejskiej w zasadzie nie pozwala na jednostronne wycofanie się państwa członkowskiego ze Wspólnot. Wprawdzie traktaty te nie przewidują, aby Unia była zawarta "na zawsze i po wsze czasy", jednak sformułowanie celów Unii oraz stwierdzenia, że jest ona zawarta na czas nieograniczony wskazują, że intencją autorów było budowanie struktury o trwałym charakterze... Zatem nawet jeżeli członkostwo w UE okaże się dla Polski niekorzystne, to nie ma żadnych przewidzianych w prawie wspólnotowym procedur pozwalających naszemu państwu na wystąpienie z tego szkodliwego związku. Takie konkluzje zawiera opinia prawna sporządzona przez MSZ w odpowiedzi na zapytanie posła LPR Romana Giertycha o procedurę wystąpienia państwa członkowskiego z Unii Europejskiej.

Opinia, datowana na 13 grudnia ubiegłego roku, informuje czytelnika w zwięzły sposób o tym, że zarówno Traktat o Unii Europejskiej, Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską jak też umowy zawierane z poszczególnymi państwami o przystąpieniu do UE nie zawierają żadnych postanowień dotyczących możliwości wycofania się z nich. W doktrynie prawa wspólnotowego nie ma jednolitego w tej mierze poglądu, brak też orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości, gdyż temat ten nie był nigdy przedmiotem jego rozważań. 
Wszystko to razem powoduje, że również stojąc na gruncie prawa międzynarodowego państwo członkowskie pragnące opuścić Unię miałoby bardzo utrudnione (o ile w ogóle byłoby to możliwe) zadanie. Regulujący zasady wycofywania się przez stronę z zawartego przez nią traktatu dział 3 Konwencji wiedeńskiej z 1969 roku przewiduje bowiem jedynie możliwość wycofania się na podstawie postanowień samego traktatu, za zgodą pozostałych stron lub w przypadku gdy traktat takiej możliwości nie przewiduje ale na podstawie charakteru zawartego traktatu można domniemywać wolę stron do jego późniejszego rozwiązania, lub gdy zachodzi klauzula nadzwyczajnej zmiany okoliczności. 

Ponieważ, jak napisano, wcześniej umowy wspólnotowe nie zawierają sformułowań regulujących ich rozwiązanie, ich "charakter" także na to nie pozwala, to hipotetyczną możliwość wystąpienia z Unii daje zgoda wszystkich członków lub nadzwyczajna zmiana okoliczności. W pierwszym przypadku można domniemywać, że jedynie wyjątkowo trudna sytuacja gospodarczo-polityczna państwa członkowskiego może skłonić inne kraje do zgody na wypowiedzenie traktatów zjednoczeniowych. 
W przypadku klauzuli nadzwyczajnej zmiany okoliczności (...) państwo pozostaje władne wycofać się z umowy w przypadku fundamentalnej zmiany okoliczności, gdy okoliczności te kreowały istotne przesłanki zgody państwa na związanie się umową i gdy zmiany te powodują drastyczną zmianę zakresu zobowiązań państwa w ramach umowy. Autorzy zastrzegają jednak, że klauzula ta mogłaby znaleźć zastosowanie jednak wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach, gdy nadzwyczajne zmiany byłby niezależne od działań państwa. 
Tak czy inaczej, wystąpienie z Unii Europejskiej nie podlega żadnym uregulowaniom w prawie wspólnotowym i możliwe byłoby jedynie w oparciu o prawo międzynarodowe. Jest to jednak możliwość czysto hipotetyczna, gdyż wystąpienie z Unii byłoby dopuszczalne jedynie w przypadku wyjątkowo niekorzystnej sytuacji polityczno-gospodarczej lub jeśli zasady funkcjonowania Unii radykalnie pogorszą położenie danego państwa we Wspólnocie. A i wtedy polityczna decyzja o zerwaniu traktatów zjednoczeniowych nie powodowałaby jeszcze zerwania silnych więzów gospodarczych, które w istotny sposób ograniczają suwerenności polityczną narodów, szczególnie w państwach będących przedmiotem obcej ekspansji ekonomicznej.

a.r., Tygodnik GÅ‚os, 2002-01-12

powrot