Lewicowa wizja Europy: Bez Boga, bez narodów, bez tradycji

Lewicowa wizja Europy: Bez Boga, bez narodów, bez tradycji
Tygodnik Głos nr 51-52 / 2001

Politycy SLD na zarzuty mówiące, że chcą z europejską lewicą budować nowy ateistyczny obóz, odpowiadają zazwyczaj, że są to brednie. Jednak dokładna lektura ich wypowiedzi i tekstów programowych potwierdza te obawy.

Europa według socjalistów

Francuski przywódca Lionel Jospin referując ustalenia socjalistycznych i socjaldemokratycznych partii z Unii Europejskiej na temat przyszłości naszego kontynentu wskazał, że ugrupowania te powinny wypracować własny model zjednoczonej Europy. W myśl tych założeń lewica europejska ma dążyć do:
1. Europy miejsc pracy, w której priorytetami będą wzrost, rozwój nowych technologii i ukierunkowana pomoc dla ludzi najbardziej dotkniętych bezrobociem;
2. Europy socjalnej, ponieważ to właśnie do Europy należy zadania obrony modelu socjalnego, na którym zbudowała ona swoją pomyślność gospodarczą;
3. Europy demokratycznej, która zapewni rzeczywistą równość mężczyzn i kobiet, wypowie bezkompromisową wojnę rasizmowi i ksenofobii, i której instytucje będą świecić przykładem, jeśli chodzi o przejrzystość, odpowiedzialność polityczną i demokratyczny charakter;
4. Europy silnej, której siła będzie wynikała z jej kulturowej różnorodności i z modelu trwałego rozwoju gospodarczego, respektującego środowisko naturalne.
Na uwagę zwraca fakt, że jedyną wzmianką odnoszącą się do fundamentów ideowych jest założenie, że w przyszłości socjalistyczna Europa ma zapewnić "rzeczywistą równość mężczyzn i kobiet, wypowie bezkompromisową wojnę rasizmowi i ksenofobii". Jak ma wyglądać owa równość pokazuje gorąca dyskusja i postawa samego Jospina w czasie prac nad "Europejską Kartą Praw Fundamentalnych".

Europa bez dziedzictwa religijnego

W założeniach "Karta..." ma stać się w przyszłości konstytucją zjednoczonej Europy. Niemiecka chadecja starała się wpisać do Karty zapisy o chrześcijańskich tradycjach Europy, a także odniesienie do Boga. W tej sprawie Jan Paweł II wystosował nawet do grupy redagującej dokument specjalny apel. Niestety, w końcowej fazie prac przedstawiciele Francji wnieśli protest do następującego stwierdzenia - zresztą bardzo kompromisowego, jeśli nie kapitulanckiego - wpisanego do Karty...: Czerpiąc inspirację ze swego dziedzictwa duchowo-religijnego i moralnego, Unia Europejska zbudowana jest na niepodzielnych powszechnych zasadach człowieka, wolności, równości i solidarności. Jej podstawą są zasady demokracji i rządów prawa.
W odpowiedzi właśnie Lionel Jospin powołał się na laickość państwa francuskiego - zagwarantowaną konstytucją - i zaprotestował przeciw zapisowi o dziedzictwie religijnym. Piotr Semka relacjonując ten spór na łamach Nowego Państwa stwierdził, że Francja potraktowała tę sprawę bardzo ambicjonalnie. Szef francuskiej dyplomacji Pierre Moscovici uznał, że jeśli z projektu nie zostaną usunięte odniesienia religijne, to jego kraj nie zaakceptuje tekstu. Równocześnie francuska prasa rozpoczęła atakować projekt Karty, jeden z socjalistów francuskich na łamach lewicowego Liberation stwierdził wprost: Europa będzie świecka, albo w ogóle jej nie będzie. Ostatecznie zawarto kompromis i sporny zapis z usunięto, jedynie w wersji niemieckiej pozostawiono odniesienie do dziedzictwa religijnego.

Unia nie jest klubem chrześcijańskim

Kolejnym sygnałem o przekształcaniu Europy w laickie państwo federacyjne były obchody 1000-lecia Zjazdu Gnieźnieńskiego i spotkanie pięciu prezydentów z Europy środkowej. W czasie uroczystości legat papieski kardynał Angelo Sodano powiedział: Nowy, wspólny dom europejski, jeżeli ma być trwały potrzebuje solidnego fundamentu. Tym fundamentem, który dawał Europie i światu oparcie w ciągu minionych dwóch tysięcy lat jest Jezus Chrystus.
Tymczasem prezydent Niemiec Johannes Rau przedstawił nową wizję Europy, w której nie ma miejsca nie tylko na Kościół, ale i na chrześcijaństwo: W Europie zachodniej już prawie żaden kraj nie jest zwolennikiem chrześcijańskiego modelu człowieka. Dlatego też potrzebujemy właśnie nowej Europy, nad którą nie ma żadnego kościelnego parasola.
Podobną deklarację złożył socjaldemokratyczny kanclerz Niemiec Gerhard Schroeder, który po spotkaniu z premierem Buzkiem oświadczył, że wspólna Europa jest wprawdzie wspólnotą wartości, ale nie jest wspólnotą religijną.
Nie można dziwić się takiej postawie, skoro nawet Jean-Christophe Filori, rzecznik komisarza ds. poszerzenia Unii Europejskiej mówi, że Unia Europejska nie jest klubem chrześcijańskim.
Brukselscy eksperci zdając sobie sprawę z różnic kulturowych pomiędzy Polską i Unią wyrażają nadzieje na szybkie ich zniwelowanie. Autorzy specjalnego raportu opracowanego pod kierunkiem włoskiego ministra skarbu Giuliano Amato stwierdzili, że integracja z krajami kandydackimi będzie łatwiejsza ze względu na procesy sekularyzacji z czasów komunistycznych. Uznali oni, że walka komunistów z Kościołem przyniosła już owoce i wytworzyła podobny model społeczeństwa konsumpcyjnego.

Zjednoczenie Europy programem lewicy

W Polsce przez lata głównymi ugrupowaniami politycznymi lansującymi integrację z Unią Europejską były Unia Wolności (dawniej Unia Demokratyczna) oraz Sojusz Lewicy Demokratycznej (dawniej SdRP). Obie te partie, chociaż z innych powodów, propagowały ideę zjednoczenia z Unią Europejską. W UD głównym specjalistą od integracji europejskiej był profesor Bronisław Geremek, który wielokrotnie postulował budowę nowego europejskiego domu. W 1990 r. odbierając nagrodę im. Louise Weissa Geremek stwierdził, że przyszła Europa powinna być wspólnotą wolnych i demokratycznie rządzonych narodów z poszanowaniem praw człowieka i mniejszości narodowych, z władzą ogólnoeuropejską mającą prawo kontrolowania narodów w poszczególnych krajach. Geremek mówił również, że granice w przyszłej Europie powinny być coraz bardziej przenikalne, a poszczególne kraje gotowe do współpracy z innymi: Taka Europa powinna być też otwarta ku Związkowi Radzieckiemu, w interesie Europy leży bowiem wzmacnianie taką otwartością pozytywnych procesów zachodzących w ZSRR, a m.in. wspieranie zapadnikow przeciwko słowianofilom.
Równocześnie Geremek wypowiadając się dla tygodnika Po prostu stwierdził, że integracja z Unią może stać się ważnym punktem programowym odrodzonej lewicy europejskiej: Możemy się stać kulą u nogi Europy - dlatego, że jesteśmy regionem zapóźnionym. Przynosimy Europie problemy, z których ona już się dawno wyzwoliła. ... Europa może ukazać Polsce i jej sąsiadom perspektywy, nadzieje na przyszłość, wizję zjednoczenia europejskiego. Tendencje paneuropeistyczne są najlepszym lekarstwem na wszelkie nacjonalizmy. (...) A moim zdaniem właśnie lewica, bardziej niż jakakolwiek orientacja polityczna, powinna skonsumować rozpad komunizmu. Wykazać jakie były źródła komunizmu jako schorzenie. (...) Od Giorgio Napolitano, przywódcy nurtu socjaldemokratycznego w partii, która do niedawna nazywała się komunistyczną, a obecnie Demokratyczną Partią Lewicy, wyszła idea zjednoczonej europejskiej lewicy. (...) Regiony, niezależnie od przynależności państwowej jednostki jednolite etnicznie, geograficznie i kulturowo, miałyby się stać - ich zdaniem - u podstaw większej całości, jaką ma być zjednoczona Europa. Jest to jeden z terenów, na którym lewica europejska może odnaleźć świat swoich wartości i programów.
Warto również wskazać, że inny autorytet UD Krzysztof Pomian już na początku lat 90-tych wskazywał: ...obecne zjednoczenie europejskie dokonuje się na gruncie wspólnoty wartości i tylko przyjęcie tych wartości pozwala uczestniczyć w zjednoczeniu. I otóż nie są to wartości, które zostały zasymilowane przez Kościół Katolicki, a program nowej ewangelizacji wydaje mi się z punktu widzenia zjednoczonej Europy wręcz niepokojący. (...) Ten program wydaje mi się sprzeczny z interesami zjednoczenia europejskiego.
W wywiadzie dla Polityki Pomian mówił wręcz: Ideologia akcji katolickiej dzisiaj w Polsce jest ideologia antydemokratyczną. Dodam, że również antyeuropejską.

SLD: jak zmienić enklawę katolicyzmu?

W środowisku postkomunistów jednym z głównych ideologów integracji europejskiej jest Jerzy Wiatr. W 1998 r. w czasie konferencji "Polska a perspektywy integracji europejskiej" omawiając w swoim referacie główne zarzuty polskich eurosceptyków stwierdził on, że jedno z zastrzeżeń tych środowisk wydaje się być trafne, mianowicie odrzucenie przez Unię Europejską kanonów tradycyjnych wartości: W interpretacji polityków i publicystów tego kierunku tolerancja obyczajowa (na przykład w odniesieniu do związków pozamałżeńskich, sytuacji homoseksualistów i lesbijek, prawa kobiet do przerwania niepożądanej ciąży), liberalizacja prawa karnego (zwłaszcza rezygnacja z kary śmierci), uznanie zasady neutralności światopoglądowej państwa i inne zasady polityki europejskiej są sprzeczne z tym, co politycy ci traktują jako niezbywalne wartości chrześcijańskie. W odróżnieniu od zarzutu o rzekomą rezygnację z suwerenności narodowej zarzut ten jest dobrze ugruntowany. Istotnie to, co w państwach Unii Europejskiej traktuje się jako kanony demokracji, odbiega zasadniczo od tradycjonalistycznego i integrystycznego stanowiska polskich kół konserwatywnych w sprawach religii i moralności. Europa Zachodnia jest liberalna, a nawet socjaldemokratyczna.
Na tej podstawie Wiatr dochodzi do wniosku, że Polska stoi przed istotnym wyborem: Czy Polska ma być enklawą katolickiego integryzmu, a tym samym izolować się od szkodliwych wpływów Zachodu, czy też zechce włączyć się w ten nurt demokratycznej i tolerancyjnej kultury politycznej, który znalazł pełny wyraz w Unii Europejskiej?
Wiatr stwierdza również, że iluzją jest obrona polskich interesów w procesie integracyjnym: Ci politycy prawicowi, którzy łudząc siebie i innych twierdząc, że Polska do Unii wejdzie, ale na polskich warunkach, przekonają się, że jest to slogan bez pokrycia.
Pierwsze tygodnie rządów premiera Millera zdają się potwierdzać tę opinię z sprzed trzech lat, z małym zastrzeżeniem. To właśnie lewicowy gabinet dążąc na oślep do integracji z UE zrezygnował z przedstawiania i obrony polskich warunków.

Unia Europejska walcem tradycji

Nic więc dziwnego, że postkomuniści z integracji europejskiej uczynili oręż w walce z polska tradycja, narodowymi wartościami, cywilizacją opartą o chrześcijańskie fundamenty. Takie tezy programowe można zaobserwować w innym referacie Jerzego Wiatra. Nazwał on nawet integrację europejską celem strategicznym lewicy. Dlaczego? Wiatr bardzo otwarcie stwierdził, że przyłączenie Polski do Unii ułatwi złamanie chrześcijańskiego modelu kulturowego: Polska ma wyjątkową szansę nadrobienia zapóźnienia cywilizacyjnego, które nie zrodziło się, jak to głoszą najbardziej zacietrzewieni antykomuniści, w ciągu czterdziestu pięciu lat Polski Ludowej (pisownia Wiatra - przyp. GŁOSU), lecz jest produktem historii Polski co najmniej od XVI wieku - od czasów reformacji i kontrreformacji. Na to zapóźnienie składa się nie tylko poziom rozwoju ekonomicznego i wciąż niski poziom życia obywateli naszego kraju. Na to zapóźnienie składa się także utrwalony przez stulecia typ mentalności utrudniający nasze znalezienie się w zjednoczonej Europie, co najmniej tak samo silnie, jak stan polskich dróg, poziom PKB, czy wskaźniki bezrobocia i inflacji. Zaryzykuję tezę, że Polsce będzie łatwiej nadrobić dystans ekonomiczny dzielący nas od Zachodu, niż przezwyciężenie dystansu cywilizacyjnego. W tej drugiej kwestii bowiem nie ma bynajmniej zgody co do tego, czy przezwyciężenie tego dystansu jest w ogóle wskazane.
Były minister edukacji wyjaśnia, że integracja kulturowa budzi protesty środowisk katolickich: Z okopów narodowo-katolickich padają gromkie protesty przeciw gubieniu narodowych wartości, wyrzekaniu się narodowej spuścizny, a przede wszystkim przeciw groźbie ulegania systemom wartości, w których widzi się zagrożenie dla chrześcijańskiej tożsamości narodu polskiego.
Wiatr tłumacząc powody tego stanu, wskazał również na inne korzyści związane z integracją europejską: ...nowoczesna, demokratyczna Europa integruje się wokół systemu wartości, który nie przystaje do takiego rozumienia narodu i wiary, jakie uformowało się w obozie polskiej prawicy. Tolerancja dla różnorodności i traktowanie państwa jako instytucji neutralnej wobec wszystkich religii (a także ateizmu), jak również uznanie za niepodważalną zasadę rzeczywistego równouprawnienia wszystkich bez względu na narodowość, rasę czy wyznanie, kłócą się z taką koncepcją państwa polskiego, jaką wyrażał Roman Dmowski, gdy określał je jako katolickie państwo narodu polskiego. Choć od wykucia tej formuły minęło wiele dziesięcioleci, jest ona nadal żywa w myśleniu polskiej prawicy. Dla lewicy więc sprawa integracji europejskiej nie jest jedynie problemem z kręgu polityki zagranicznej i gospodarczej, lecz jest sprawą zasadniczego wyboru, od dokonania którego w wielkiej mierze zależy to, jaka będzie Polska.
Pomysł uczynienia integracji Polski z Unia głównego narzędzia w niszczeniu zaściankowych przesądów nie jest tylko intelektualnym wymysłem odsuniętego od polityki ministra. Wkrótce stał się ważnym motywem w postkomunistycznej prasie.

Europa gejów

W 1999 r. Jacek Kochanowski na łamach Przeglądu tygodniowego apelując o stworzeniu programu nowej lewicy domagał się przeprowadzenia niezbędnych reform dla przygotowania Polski do członkostwa w Unii Europejskiej. Równocześnie domagał się przeprowadzenia zmian zgodnych z postulatami skrajnej lewicy, argumentując je koniecznością stworzenia normalnego kraju europejskiego: Lewica polska ma bowiem do odegrania ogromną rolę w historycznym procesie przekształcania naszego kraju w państwo neutralne światopoglądowo i przeciwstawienia się próbom ideologizacji życia społecznego, podejmowanym przez kolejne rządy prawicowe. ...dyskusja programowa obozu lewicowego dotyczyć musi także problematyki światopoglądowej. Obecna dyskusja dotyczy jej w zbyt nikłym stopniu, co może być powodem rozminięcia się polskiej socjaldemokracji z głównymi nurtami europejskiej mysli lewicowej i procesami, które obecnie przekształcają oblicza państw zachodnioeuropejskich.
pisał, że jednym z problemów do rozwiązania - powołując się właśnie na rozwiązania europejskie - jest tzw. dyskryminacja homoseksualistów: Czas najwyższy na to, by zająć się debatą na temat stworzenia w Polsce takich instytucji prawnych, które umożliwiają parom jednopłciowym godne życie i korzystanie z takich praw, jak wzajemne dziedziczenie, wspólnota majątkowa itp. Czas najwyższy, ponieważ wypada wreszcie wyciągnąć wnioski ze stanowiska nauki w sprawie gejów, uznające orientację homoseksualną za całkowicie normalne zachowanie seksualne. Czas najwyższy, ponieważ takie rozwiązania przyjmowane są w coraz większej liczbie państw europejskich i stają się powoli normą w naszym obszarze cywilizacyjnym.
Publicysta postkomunistycznego Przeglądu tygodniowego kończąc ten panegiryk na cześć uciśnionych przez homofobów homoseksualistów, stwierdził: Tylko lewica może bowiem uczynić z Polski kraj wolności, równości i tolerancji - normalny kraj Europy Zachodniej.

Prawdziwy duch europejski

Ale czy taka Europa Zachodnia jest właśnie tą prawdziwą Europą, o której przez lata komunizmu marzyliśmy, która budziła nadzieje uciemiężonych narodów zza żelaznej kurtyny, która stała się kolebką światowej cywilizacji? Wątpliwe. Już w 1991 r. Jan Paweł II przestrzegał w Polsce, że można dać się uwikłać cywilizacji pożądania i użycia, która nadała sobie nazwę europejskości. Oczywiście nie odwracał się od Europy, ale jednocześnie wskazywał na konieczność odbudowy prawdziwych fundamentów i potrzebie nowej ewangelizacji Europy: Czy to jest cywilizacja, czy raczej antycywilizacja? Kultura, czy raczej antykultura? (...) Przecież kulturą jest to, co czyni człowieka bardziej człowiekiem. Nie to, co tylko zużywa jego człowieczeństwo. Nie jest przywracaniem wartości człowiekowi spychanie go do tego wszystkiego, co zmysłowe, do tych wszystkich ułatwień w dziedzinie zmysłów, w dziedzinie życia seksualnego, w dziedzinie używania. Nie jest dźwiganiem człowieka, nie jest miarą kultury, nie jest miarą europejskości, na którą tak często powołują się niektórzy rzecznicy naszego wejścia do Europy.
W czasie tej samej pielgrzymki Ojciec Święty mówił o odejściu Europy od chrześcijańskich korzeni: ...z biegiem czasu, zwłaszcza w tak zwanych czasach nowożytnych, Chrystus jako sprawca ducha europejskiego, jako sprawca tej wolności, która w nim ma swój zbawczy korzeń, został wzięty w nawias i zaczęła się tworzyć inna mentalność europejska, mentalność, którą krótko można wyrazić w takim zdaniu: Myślmy tak, żyjmy tak, jakby Bóg nie istniał (...)Dlatego też wciąż mówimy o potrzebie nowej ewangelizacji.
W tym samym duchu wypowiadał się wtedy biskup Józef Michalik: Laicyzm, który narzucono nam przez całe lata, dzisiaj przybiera nazwę liberalizmu i katalizmu. Dawniej Wschód, a dziś i Zachód będzie domagał się, by Polska zaakceptowała pełny liberalizm społeczny, polityczny, a także ideowy, religijny. Stajemy oto wobec nowej formy totalitaryzmu.
Wypowiedź Jeana-Marie Domenacha z tego okresu jednoznacznie świadczyła o kierunku integracji europejskiej i stosunku do zamierzeń Ojca Świętego: ...Jan Paweł II marzy o odnowie chrześcijańskiej w postkomunistycznej Europie Środkowej - wszystko to jednak pozostaje tylko złudną nadzieją, rozbudzoną niektórymi oświadczeniami biskupów polskich.

Integracja mentalna według Urbana

Przesłanie walki z tradycyjnymi fundamentami Europy można odnaleźć w wielu tekstach postkomunistów. Lewicową wizję Europy przedstawił Jerzy Urban w wywiadzie dla "Trybuny". Były rzecznik generała Jaruzelskiego powiedział bez żadnego kamuflażu, że przyszła Europa powinna być Europą bez państwa narodowego: W takich sprawach ideologicznych jak aborcja, świeckość państwa, cały pakiet spraw obyczajowych - program lewicy powinien być wyrazisty i odważny. (...) Podobnie jak w kwestii zmierzchu państwa narodowego, do którego prowadzi integracja Europy. (...) Dzisiaj lewica powinna wyraźnie powiedzieć, za jakiego typu jest Europą. Mianowicie, że jest za Europa możliwie silnie zintegrowaną, za zmierzchem państwa narodowego. Jest za rządem europejskim, za silną samodzielnością regionów i ulokowanym pomiędzy tymi władzami słabnącym rządem państwowym, który stopniowo będzie tracił na znaczeniu. Chodzi nie tylko o integrację gospodarczą, ale także mentalną, która pozwoliłaby ludziom przestać być więźniami tradycji narodowej, państwa narodowego, języka polskiego...

Piotr Bączek, Tygodnik Głos nr 51-52 (909-910), 2001-12-24

powrot