Czy Polska jest skazana na Unię? Być może tak rzeczywiście jest i choćby eurosceptycy stawali na głowie, to i tak za kilka lat obudzą się w UE. Nasz tygodnik będzie jednak konsekwentnie starał się prowadzić rzetelną debatę unijną. Chyba jako jedyny w Polsce i to wcale nie za pieniądze podatnika. Dziś prezentujemy relację naszego korespondenta z brukselskiego spotkania tych, którzy co do zasadności istnienia "Eurolandu" mają spore obiekcje.

- Co z naszą suwerennością, jeżeli podpiszemy ten traktat?

- A czym jest dzisiaj suwerenność?

Ta wymiana pytań nie jest częścią jakiegoś traktatu polityczno-filozoficznego. Opowiedziała mi o niej Rosemary "Dana" Scallon, kandydatka na urząd prezydenta Irlandii w ostatnich wyborach, będąca gościem konferencji "Zagrożona demokracja", zorganizowanej w Brukseli w przedostatnim tygodniu ubiegłego roku przez organizacje EDD i SOS Democracy. Dana przedstawiała swoje wątpliwości wysoko postawionemu politykowi związanemu z rządem w czasie kampanii poprzedzającej referendum dotyczące ratyfikacji Traktatu Nicejskiego. Odpowiedź, która - jak się domyślacie, była jedynie pytaniem retorycznym - okazuje się typowa dla euro-entuzjastów zapatrzonych w swoją wizję superpaństwa: "Problem? Jaki problem?".

SOS Democracy jest forum organizacji sprzeciwiających się kierunkowi, w którym idzie Unia Europejska. Z jednej więc strony w jego skład wchodzą najaktywniejsi euro-sceptycy ze wszystkich części kontynentu, także z państw kandydackich, "prowadzeni" przez Duńczyka Jana Piotra Bonde, szefa SOS Democracy i kandydata na przewodniczącego Parlamentu Europejskiego w nadchodzących wyborach; z drugiej - zaproszeni zadeklarowani federaliści z pierwszej ligi euro-entuzjastów: m.in. Jan Łukasz Dehaene, były premier Belgii oraz Jan Leinen, Niemiec, przewodniczący federalistów w Parlamencie Europejskim.

Dodatkowego, intelektualnego smaku nadawał temu spotkaniu fakt, iż na obrzeżach Brukseli, w pałacu królewskim w Laeken, rozpoczynało się właśnie spotkanie przywódców Unii, w czasie którego miało zostać omówionych wiele z kluczowych dla jej przyszłości kwestii.

Szczyt ten powołał również do życia konwent, od razu nazwany nieformalnie "konstytucyjnym", który ma zająć się wytyczeniem kierunku dla Unii, być może ujętego właśnie w jednej konstytucji zastępującej i poszerzającej dotychczasowe traktaty. Jak więc widać - był to całkiem poważny szczyt "alternatywny" dla konferencji SOS Democracy odbywającej się zresztą w budynku Parlamentu Europejskiego i finansowanej przez... Unię.

Próba dyskusji z federalistami była w zasadzie powtórzeniem, w nieco dłuższej formie, rozmowy zacytowanej na samym początku. Trudno bowiem powiedzieć, iż była jej rozwinięciem, gdyż poza jednym chyba tylko momentem zwolennicy pan-europejskiego państwa nie podjęli żadnego z argumentów krytyków.

"NIE MA ALTERNATYWY"

Jan Leinen, polityk o bardzo miłym sposobie bycia, ignorując zastrzeżenia wcześniejszych mówców, iż obywatele państw członkowskich nie mieli okazji wypowiedzieć się, czy chcą przekazać więcej władzy strukturom Unii, stwierdził autorytatywnie, iż nie ma alternatywy i "Unia musi iść do przodu". To przekonanie o słuszności, niezachwiane i podane bez jakiegokolwiek uzasadnienia, brzmiało dość niepokojąco w zestawieniu z ujmującą powierzchownością tego arcy-federalisty, na dodatek z Niemiec. Marsz "do przodu", o którym wspomniał, powinien również odbywać się wyrównanym krokiem: "Nie możemy sobie pozwolić, by niektóre państwa pozostawały w tyle. Jedyną opcją, jaka pozostanie w takim wypadku, jest opuszczenie Unii". Trzeba przyznać, że jest to jak na federalistę całkiem uczciwe postawienie sprawy - nieczęsto zdarza się im w ogóle pamiętać o tym rozwiązaniu.

Poczucie konieczności dziejowej musiało towarzyszyć także jednemu z potencjalnych oficjalnych ojców-założycieli nowego europejskiego państwa, Janowi Łukaszowi Dehaene. W kwestii przyszłej unijnej "konstytucji" oświadczył otwarcie, iż nie widzi potrzeby aprobowania w narodowych referendach efektów pracy utworzonego w Laeken Konwentu, któremu - jak miało się wkrótce okazać - ma współprzewodniczyć.

Nie musi to koniecznie razić tych, którzy nie są zbyt zapatrzeni w demokrację, lecz od polityka z Unii, gdzie przynajmniej werbalnie demokracja jest traktowana jak religia państwowa, należałoby spodziewać się choć odrobinę hipokryzji i intelektualnej ekwilibrystyki.

USA? NO PROBLEM

Były premier Belgii był również zbyt zaabsorbowany planami wzmacniania Unii, by merytorycznie odpowiedzieć na moje pytanie o wnioski, jakie wyciąga dla Unii z porównania stanu gospodarek UE i USA oraz czy przyznaje, że skutkiem tych różnic może być w przyszłości wojna celna z Ameryką. Stwierdził, że nie widzi powodów do obaw. Omijając meritum pytania, dodał jedynie, trzeba przyznać - zasadnie, że jak na razie Stany Zjednoczone potrafią być bardziej protekcjonistyczne niż Europa w przypadku niektórych sektorów gospodarki.

Gospodarka pojawiła się tylko raz jeszcze w debacie. Tym razem użyta jako argument z punktu widzenia federalisty.

Jan Piotr Martin, Austriak, były współpracownik niemieckiego "Sterna", autor popularnej wśród zwolenników globalnego rządu książki "Globalizacja. Atak na demokrację i dobrobyt" i euro-poseł, dowodził, że istnienie biznesu, który działa ponad granicami w Europie, wymaga stworzenia działającego podobnie rządu. "Europejski homo oeconomicus jest zadowolony, homo politicus - nie", twierdził. Międzynarodowi potentaci gospodarczy są według niego zbyt potężni, bez skrupułów wykorzystując konkurencję o ich inwestycje i wysuwając zbyt wybujałe żądania wobec krajów czy regionów. Jan Piotr Martin nie rozwinął jednak swojego argumentu i można tylko spekulować, czy ów pan-europejski rząd miałby narzucić biznesowi skrupuły, których mu brak, czy też ograniczyć kraje i regiony w licytowaniu się w celu przyciągnięcia kapitału. Jeden z licznie przybyłych przedstawicieli brytyjskiej Partii Niepodległości (prowadzonej do niedawna przez nieżyjącego już Sir Jakóba Goldsmitha) zauważył od razu, iż austriacki euro-poseł pomieszał dwie sfery: polityczną i gospodarczą, a analogie nie są bezpośrednie. "Poza tym globalizacja nie dotyczy przecież tylko Starego Kontynentu". Co zatem miałoby, przyjmując tę linię myślenia, rozwiązać polityczne zjednoczenie samej tylko Europy?

BIN LADEN W SŁUŻBIE UNII

Najbardziej błyskotliwe i porywające wystąpienie całej konferencji należało do młodego brytyjskiego konserwatysty i euro-posła Daniela Hannana. Nie powinno to dziwić, gdy się wie, iż ten trzydziestolatek, absolwent Oxfordu i autor kilku książek o współczesnej Europie, zdołał już zostać politycznym komentatorem największego "poważnego" angielskiego dziennika "Daily Telegraph":

- Wiem, że przyjdzie to Państwu trudno, ale wyobraźcie sobie, że jesteście zwolennikami utworzenia silnej, sfederalizowanej Europy. Jakich trzech elementów brakuje dzisiejszej Unii, aby wasze marzenia się spełniły i stała się ona państwem z prawdziwego zdarzenia? Czyż nie byłaby to Europejska Armia oraz Europejska Policja działająca w oparciu o Europejski Kodeks Karny. Otóż wszystkie trzy są właśnie omawiane na drugim końcu Brukseli, w Laeken.

Po tym wstępie, umieszczającym całą debatę we właściwym kontekście, Daniel Hannan dorzucił garść istotnych szczegółów. Europolicja, która ma powstać na bazie dzisiejszego Europolu, gałęzi Interpolu, ma być wyjęta spod jurysdykcji poszczególnych państw członkowskich Unii. Decyzja o utworzeniu urzędu euro-prokuratora została już podjęta, na razie co prawda ograniczonego do spraw finansowych, lecz nietrudno sobie wyobrazić kierunek, w jakim pójdzie ewolucja tej instytucji. Komisja jest do tego stopnia zdeterminowana, aby zrealizować ten pomysł, że próbowała nawet uzyskać aprobatę Parlamentu, przedstawiając Prokuraturę jako propozycję... budżetową.

Co niepokojące, działania Unii w kwestii nielegalnych finansów już dziś budzą podejrzenia o motywację polityczną oraz doraźne reagowanie na kryzysy. Unia przyznała sobie właśnie prawo do konfiskowania aktywów finansowych organizacji terrorystycznych, w zadziwiający jednak sposób Prawdziwa IRA oraz ETA nie znalazły się na stosownej liście, natomiast są na niej organizacje, których jeszcze żaden sąd nie uznał za uciekające się do terroru.

(Na marginesie: zgłoszono propozycję - ostatecznie odrzuconą - zapisu, by "działalność związków zawodowych nie mogła być w żadnych okolicznościach uznana za terrorystyczną"; spod definicji terroryzmu wyjęto też zaangażowanie w... ruchy oporu w czasie drugiej wojny światowej.)

Daniel Hannan podkreślał również rolę ataków na USA w zwiększaniu presji na dalszą integrację:

"Osama bin Laden zrobił dla Unii Europejskiej więcej niż ktokolwiek wcześniej". Podczas spotkania posłów Parlamentu Europejskiego, tuż po ataku na World Trade Center i Pentagon, głównym tematem okazał się fakt, iż - rzekomo - to tragiczne zdarzenie stanowiło koniec tradycyjnych, niepodległych państw, jakie znamy dzisiaj. Wiele wskazuje na to jednak, iż euro-posłowie mieli na myśli jedynie Europę. "Jak bowiem rozumieć nieprzekazywanie FBI ważnych informacji dotyczących terroryzmu i konsekwentną odmowę przez państwa Unii ekstradycji przestępców lub podejrzanych do Stanów Zjednoczonych ze względu na stosowaną tam karę śmierci?" - pytał Mr Hannan.

Inni euro-posłowie podkreślali, iż obecne poczucie zagrożenia jest skwapliwie wykorzystywane przez Komisję Europejską w celu przepchnięcia przez parlament wielu rzeczy, które wcześniej zostały odrzucone. Doczepia się je pospiesznie do innych dokumentów, zmienia nagłówki i argumentuje, iż szybka aprobata przez Parlament jest wskazana ze względu na bezpieczeństwo. Konkluzji Brytyjczyka nie można zarzucić nadużywania eufemizmów:

"W ciągu ostatnich 100 lat Europa doświadczyła tyranii ekstremalnej lewicy - komunizmu, tyranii ekstremalnej prawicy - faszyzmu (choć tu można by oczywiście polemizować, B. D.), teraz grozi jej tyrania ekstremalnego centrum".

KWACZE JAK KACZKA?

Federalna Europa, wynikało z większości wystąpień, jest dziś bliższa urzeczywistnienia niż kiedykolwiek, mimo to liderzy Unii zapierają się w dalszym ciągu, iż nie idzie im o stworzenie "państwa". Roger Helmer, brytyjski MEP, przypomniał niedawną wypowiedź Tońcia Blaira: "chcemy, by Europa była supermocarstwem, a nie superpaństwem". Czym się różni jedno od drugiego? - pytał Helmer.

Wydaje się, iż wielu euro-entuzjastów rzeczywiście nie postrzega wzmacniania struktur Unii jako budowy superpaństwa. Otoczeni w propagandową frazeologią ("wspólnota suwerennych państw", "rodzina narodów" itp.), uważają UE za coś w rodzaju międzynarodowej superorganizacji. Piotr Gahrton, szwedzki MEP i lider tamtejszej skutecznej, kampanii "Nie dla euro", cytował jednego z czołowych unijnych polityków: "Nie rozumiem, jak możesz popierać ONZ, a być przeciwko Unii Europejskiej"(sic!).

By rozwiać wątpliwości, czy Unia staje się superpaństwem, czy nie, wspomniany już Roger Helmer zaproponował prosty test: "Amerykanie mają powiedzenie: jeśli to chodzi jak kaczka, pływa jak kaczka i kwacze jak kaczka, pewnie jest to kaczka".

Cytowany wcześniej Piotr Gahrton, który jest również współzałożycielem szwedzkiej partii Zielonych, choć zgadzał się, iż Unia, przyznając sobie kolejne uprawnienia, staje się państwem, wyraził zaniepokojenie innym aspektem tego procesu. Jego główną troskę stanowi fakt, iż UE stanie się potęgą na zewnątrz. Wtedy, według Gahrtona, zacznie wywierać szkodliwy wpływ na arenie międzynarodowej czy nawet stanowić zagrożenie dla innych państw. "Wiemy z historii, iż państwa, które stały się superpotęgami, mogły istnieć bardzo długo, mimo iż były wewnętrznie słabe", ostrzegał Szwed, przywołując z historii przykłady europejskich imperiów.

W czasie kampanii przeciwko euro, wspominał Gahrton, używano dwóch określeń na UE, by przed nią ostrzegać: superpotęga i "Titanic". "Wydawało się, iż była w tym sprzeczność, jednak "Titanic" wyruszał przecież w rejs jako superstatek, a skończył jako wrak. Podobnie będzie z Europą: najpierw superpotęga, potem 'Titanic'".

Szwed analizował również motywy, jakimi kierują się politycy dążący do wzmacniania Unii kosztem kompetencji państw członkowskich. Powinno to być, zauważył, sprzeczne z ich interesami: w swoich mogą łatwiej zdobyć lub utrzymać wpływy niż w wielkiej, wielonarodowej strukturze. "Problem w tym, iż w naturze polityków jest zdobywanie coraz większej władzy", wyjaśniał. "Szansa osiągnięcia unijnych szczytów jest dla nich bardziej ponętna niż łatwiejsze do zdobycia stanowiska w swoim państwie".

PARLAMENTY KRAJOWE: GATUNEK ZAGROŻONY

Problemem jest nie tylko centralizacja w Unii, lecz sam jej rozmiar.

"Potrzeba cesarza, by rządzić cesarstwem", mówił słusznie Kommodus w filmie "Gladiator". Sposób rządzenia Unią idzie wyraźnie po tej linii. Niebezpieczeństwa związane z pomniejszaniem roli narodowych parlamentów narodowych omówił m.in. Jan Piotr Bonde, który należy do najbardziej znanych duńskich euro-sceptyków. Podkreślał on, iż przekazując coraz więcej kompetencji Unii Europejskiej, obywatele państw członkowskich pozbawiają się możliwości kontroli i wpływu na Unię. Przypomniał, że budżet nie uzyskał przez sześć lat z rzędu absolutorium Sądu Audytorów, ciała kontrolującego finanse Unii, bez żadnych konsekwencji wobec kogokolwiek!

"Niżsi rangą urzędnicy Komisji Europejskiej mają dostęp do informacji i dokumentów, o które miesiącami i często bezskutecznie starają się posłowie Parlamentu Europejskiego". Również jeśli idzie o proces rozszerzania, euro-posłowie dowiadują się jako ostatni o stanie przygotowań kandydatów.

W rzekomo demokratycznej strukturze arogancja polityków nominowanych wobec wybranych musi być wyjątkowo frustrująca. Jan Piotr Bonde nie ma jednak złudzeń: "Nie widzę możliwości, by Unia Europejska była rządzona w demokratyczny sposób".

W raporcie na temat roli parlamentów krajowych przygotowanym przez SOS Democracy, stwierdza się - z czym nie sposób się nie zgodzić - że demokracja może funkcjonować tylko w ramach dotychczasowych struktur państwowych. Wymaga ona bowiem istnienia wspólnego języka, wspólnej tradycji - również politycznej, możliwości wspólnej debaty w mediach. Tego wszystkiego brak Unii Europejskiej.

Problem braku politycznej kontroli nad strukturami UE dobrze podsumował jeden z polityków ankietowanych przez "These Tides", periodyk "tych, którzy już pracują na rzecz po-unijnej Europy". Zapytany, czego by sobie życzył w nowym roku, odpowiedział: "Możliwości wybrania takiego rządu, którego będzie się można pozbyć w następnych wyborach".

GŁOS MA POSEŁ ŁOPUSZAŃSKI

Ostatnie słowo konferencji należało do... Jana Łopuszańskiego, który podobno pojawił się na chwilę w Brukseli, lecz musiał wracać pilnie do Warszawy w związku z ważnym głosowaniem w Sejmie. Jego list odczytał Marcin Frydrych, dziennikarz pracujący dla "EUObservera", internetowej gazety zajmującej się sprawami Unii. "Polsce, która tak niedawno odzyskała niepodległość, grozi, że utraci ją ponownie na rzecz UE", napisał polityk Ligi Polskich Rodzin. Również gospodarczy aspekt Unii wzbudza jego niepokój, co nieco dziwi, wiedząc, iż już w skali własnego kraju to samo wydaje się polskiemu posłowi jak najbardziej wskazane (brak poparcia tej krytyki jakimkolwiek istotnym cytatem - wtr. WK): "Unijne centralne planowanie przypomina nam w Polsce jego komunistyczną wersję". List wywołał huczne brawa, nie pomniejszone zbytnio błędem francuskiego tłumacza, który określił jego autora jako "postkomunistę".

PAN-EUROPEJSKA "SOLIDARNOŚĆ"

Muszę przyznać, że było bardzo budujące spotkanie tylu osób z tak wielu stron Europy nie patrzących na Unię Europejską przez różowe okulary i nie zachłyśniętych euro-sloganami w stopniu, który przesłania im logiczną analizę tego, co się dzieje wokół nich.

Choć krytyka dzisiejszej Unii pochodziła z różnych kierunków, wszyscy uczestnicy "odrobili swoją pracę domową" i argumenty - czy to ze strony Zielonych czy libertarian - były naprawdę dużego kalibru.

Odniosłem wrażenie, iż euro-krytycy zaczynają tworzyć coraz prężniejszy ruch przypominający pod wieloma względami naszą minioną "Solidarność": łączy go nie tyle spójna wizja tego, co ma być potem, lecz sprzeciw wobec tego, co jest teraz. Co do przyszłości, istnieje wewnątrz niego zbyt wiele różnic, by mógł stanowić jakąkolwiek platformę europejskiego współdziałania w po-unijnej Europie. Większość zebranych w sali 3C50 Parlamentu Europejskiego w Brukseli, będąc pod wrażeniem jego ogromu, podzielała zapewne myśl, którą wyraził w kuluarach jeden z brytyjskich uczestników konferencji, elegancki starszy pan z nienagannym oksfordzkim akcentem. Wodząc wzrokiem po przestronnym holu jednego z pięter Parlamentu, a mając zapewne na myśli całą unijną biurokrację, wyznał: "Czekam, aż zaczniemy w końcu rozmawiać, jak zacząć to wszystko rozmontowywać? Przecież to jest bezużyteczne".

B.D., Najwyższy Czas!, 2002-01-03

powrot