9 maja 2000 w Sejmie odbyła się debata na temat polskiej polityki zagranicznej. Obszerne  przedłożenie wygłosił minister spraw zagranicznych Bronisław Geremek (fragmenty tego przemówienia publikujemy poniżej). W imieniu Porozumienia Polskiego głos zabrał poseł Jan Łopuszański.

Globalizacja zmienia rolę państwa

Fragmenty przemówienia ministra spraw zagranicznych Bronisława Geremka
(...) Przedmiotem ożywionej debaty międzynarodowej, kontrowersji, sprzecznych ocen pozostają w ostatnich miesiącach procesy globalizacji. Ta debata o globalizacji ma już oczywiście swoją historię, lecz spektakularne i dla wielu nieoczekiwane fiasko konferencji ministerialnej Światowej Organizacji Handlu (WTO) na początku grudnia ubiegłego roku pokazało, iż te procesy - z gruntu "dobroczynne" w sferze handlu, produkcji, rozprzestrzeniania się nowoczesnych technologii czy przepływu kapitału - pociągają za sobą negatywne efekty uboczne, mogą rodzić problemy społeczne. Ci, których one dotykają, dali temu wyraz w Seattle, przeciwstawiając się procesowi dalszej liberalizacji handlu. Tymczasem, bezspornym faktem pozostaje ścisła zależność pomiędzy liberalizacją handlu światowego a wzrostem produktu globalnego i dobrobytem społeczeństw.

 Globalizacja stanowi szansę, powtarzam - tylko szansę, zwłaszcza dla takich krajów jak Polska, bowiem otwiera przed nimi perspektywę szybszego odrobienia zaległości rozwojowych, przyspieszenia wzrostu, technologicznej modernizacji. Przeprowadzone w Polsce reformy oraz zabiegi dostosowawcze, nawet jeśli niekiedy przejściowo społecznie bolesne, przygotowują nasz kraj do wykorzystania szans stwarzanych przez procesy globalizacji. Globalizację trzeba obserwować i analizować z całą uwagą, ponieważ w jej ramach zmienia się w sposób istotny rola państwa w gospodarce, samo pojęcie gospodarki narodowej zmienia swój sens, ponadnarodowe instytucje i wielonarodowe koncerny mają w swych rękach instrumentarium sterownicze. Finanse i technologia - stwierdzono niedawno na Światowym Forum w Davos - zyskują pierwszorzędne znaczenie, natomiast praca ludzka je traci. (...)

Obawy związane z globalizacją są w pewnej mierze związane ze słabością instytucji międzynarodowych, które zostały powołane do regulacji różnych dziedzin życia międzynarodowego oraz do rozwiązywania problemów światowych. Mam tutaj na myśli przede wszystkim Organizację Narodów Zjednoczonych, która zdaje się strukturalnie nieprzygotowana do sprostania problemom wynikającym z procesów globalizacji. Trudności dostosowawcze ONZ sprawiają, że w pewnych dziedzinach czy w pewnych sytuacjach mechanizmy regulacyjne powstają niejako spontanicznie poza strukturami organizacji, co budzi zrozumiały niepokój społeczności międzynarodowej. Tak się w pewnej mierze dzieje w sferze finansów, gdzie w obliczu niezadowalającej sprawności instytucji z Bretton Woods coraz bardziej wpływowe staje się Forum Davos i tworzone w jego środowisku zręby globalnego rządzenia - global governance. Rządy muszą starannie przyglądać się takim tendencjom, aby sytuacja nie wymknęła się spod ich kontroli. Jest przy tym rzeczą ważną w tym procesie, aby właściwie postrzegać i kształtować relacje pomiędzy tym, co powinno pozostać pod kontrolą demokratycznie wybranych rządów, a co z pożytkiem dla dobra poszczególnych krajów i całej społeczności międzynarodowej może pozostawać w sferze stosunków pozarządowych. (...)

Kryzys w Kosowie stał się zaczynem dla światowej debaty na temat interwencji humanitarnej. Toczyła się ona na forum różnych instytucji wielostronnych, także z aktywnym udziałem Polski. Niestety, jest ona daleka od konkluzji i nic nie wskazuje na to, aby zwłaszcza w ramach ONZ pojawił się rychło konsens w sprawie szybkiego reagowania społeczności międzynarodowej na dramaty humanitarne. Problem leży m.in. w poprawie sprawności działania Rady Bezpieczeństwa. Dyskusja na temat kierunku i zasad jej niezbędnej reformy - co do jej konieczności panuje zgoda - jest najlepszą ilustracją niedostosowania ONZ, czy szerzej prawa międzynarodowego, do wyzwań i problemów, jakie niesie ze sobą rozwój rzeczywistości międzynarodowej na przełomie stuleci. (...)

 Trwają intensywne negocjacje akcesyjne z Unią Europejską. Ogólnie bardzo dobra ocena rozwoju naszych powiązań z krajami zachodnimi pozwala nam z solidnie uzasadnionym przekonaniem odczuwać pełną identyfikację z tą grupą państw. Nie do końca zdajemy sobie być może sprawę z tego, że jesteśmy krajem zachodnim i tak jesteśmy już postrzegani przez świat zewnętrzny. Świadomi tego faktu, jesteśmy zaniepokojeni symptomami pewnego spowalniania procesu horyzontalnej integracji europejskiej. Nie mają uzasadnienia pojawiające się w niektórych krajach Piętnastki w ostatnich miesiącach głosy o potrzebie wyhamowania tempa procesu rozszerzania Unii.

 Można odnieść niekiedy wrażenie, że w stolicach Unii bardziej w cenie jest doraźnie wygodne status quo niż przyszłość Europy, przyszłość zgodna z jej historycznym powołaniem i z wizją tych, którzy wbrew wielu przeciwnościom budowali zręby europejskiej jedności po obu stronach żelaznej kurtyny. W ciągu minionego dziesięciolecia otrzymaliśmy nieocenioną pomoc ze strony Unii Europejskiej. Widzieliśmy stałe zaangażowanie i wolę polityczną, której rezultatem jest pojawienie się perspektywy rozszerzenia Unii i naszej akcesji do niej.

Rząd jest przekonany, że postęp polskiego procesu adaptacji i wola zjednoczenia Europy, którą manifestuje Komisja Europejska, jak też kraje członkowskie Unii, stanowią nadal znakomity kapitał zakładowy procesu integracji europejskiej. (...)

W samej rzeczy nie ma dylematu, czy negocjacje mamy prowadzić "twardo" czy "miękko", ale żeby prowadzić je mądrze i skutecznie. Mamy świadomość, że teraz właśnie dochodzimy do czasu, gdy Unia Europejska określi ostateczny pakiet trudnych problemów, od rozwiązania których będzie zależało zakończenie negocjacji. Potrzebna jest współpraca między rządem a parlamentem w działaniach legislacyjnych, jak też zapewnienie właściwego przebiegu procesów restrukturyzacji przemysłu ciężkiego oraz modernizacji rolnictwa. Oczekujemy ze strony Unii Europejskiej pomocy w realizacji tych programów. W zmianach wewnętrznych, jakie przeprowadza obecnie Konferencja Międzyrządowa (IGC), widzimy szansę zwiększenia efektywności funkcjonowania Unii i wzmocnienia wspólnoty, w której nie może jednak zabraknąć polityki solidarności, która legła u podstaw integracji europejskiej.

Uważamy, że odkładanie akcesji Polski do Unii Europejskiej poza rok 2003 byłoby niekorzystne nie tylko dla Polski, ale także dla samej Unii Europejskiej. Co się tyczy Polski, wpłynęłoby to hamująco na tempo jej rozwoju oraz spowodowałoby zmęczenie społeczeństwa, osłabiając tym samym gotowość do podejmowania trudnych wyzwań adaptacji do wymogów Unii. W przypadku Unii, oznaczałoby to odsunięcie na dalsze lata budowy jedności Europy, która - w oczach inicjatorów tego procesu pół wieku temu - stanowiła najgłębszy sens procesu inicjowanego planem Schumana i utworzeniem Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. (...) Odejście od "wiary ojców-założycieli" oznaczałoby, iż Unia i jej przywódcy rezygnują z szansy zjednoczenia Europy.

Oczekujemy, że proces reformowania instytucji Unii Europejskiej, od którego uzależnia się jej rozszerzenie o kraje Europy Środkowej, zakończy się w końcu roku 2000 przyjęciem przez Radę Europejską niezbędnych rozwiązań w dziedzinach, których reforma dotyczy. Wierzymy w skuteczność prezydencji francuskiej, której nie zabraknie determinacji, i która nie dopuści do tego, aby proces reformowania Unii był wykorzystywany jako pretekst do odkładania jej rozszerzenia. Będziemy oczekiwali potwierdzania w praktyce równoległości procesów reformowania Unii i jej rozszerzania. (...)

 Wyrażam przekonanie, że jako członek Unii Europejskiej Polska będzie w stanie wnieść ważny, oryginalny i konstruktywny wkład do jej działalności, dysponując tak poważnymi atutami, jak wielkość terytorium i jego usytuowanie w centrum Europy na pograniczu z rozległym i nadal niestabilnym obszarem postsowieckim, liczba ludności sięgająca 40 milionów, dynamicznie rozwijająca się gospodarka, wykształcone społeczeństwo, a przede wszystkim demokratyczne i gwarantujące przestrzeganie praw człowieka państwo prawne. (...)

 Zachować niepodległość państwa

 Przemówienie posła Jana Łopuszańskiego (Porozumienie Polskie)

W imieniu Porozumienia Polskiego chciałbym, po pierwsze, powiedzieć, że minister spraw zagranicznych w swoim przedłożeniu podkreślił przede wszystkim znaczenie konsensusu wokół polskiej racji stanu i polskiej polityki zagranicznej i że my, rozumiejąc jego intencje, musimy jednak postawić wyraźnie pytanie, czy możliwy jest konsensus Polski w warunkach systematycznej wyprzedaży interesów Polski na różnych płaszczyznach.

Prawdą jest, że współcześnie polski wyborca, niezależnie od tego, czy głosuje na Unię Wolności, partię pana ministra spraw zagranicznych, czy na lewicowy SLD, czy na prawicową AWS, to w każdym przypadku głosuje na taką samą politykę zagraniczną czy gospodarczą. Główna decyzja, którą podjęto w Polsce, wydaje się raczej za Polaków, za Naród Polski, w ciągu ostatnich 10 lat, to decyzja o tym, że Polska za każdą cenę musi się dostosować do różnych międzynarodowych oczekiwań, a w tych warunkach trudno nawet określić, co jest, a co nie jest dobrem Polski.

 Natomiast czołowi politycy, których Naród na podstawie Konstytucji postawił na straży suwerenności państwa, zajmują się publicznym honorowaniem międzynarodowych spekulantów, których celem jest likwidacja państw narodowych, nie tylko w naszym obszarze, ale w całym świecie.

Wyzwaniem współczesnego świata stała się globalizacja. W jej warunkach nowe technologie i sposoby działania, które umożliwiają aktywność w skali globalnej, nie są okazją do świadczenia solidarności pomiędzy narodami, ale stają się instrumentami walki z tymi narodami. Wbrew temu, co twierdzi minister spraw zagranicznych, nie ma ścisłej zależności pomiędzy liberalizacją światowego handlu a dobrobytem społeczeństw. Bowiem wzrost produktu globalnego osiągany w sposób pozorny metodami spekulacji, a czasem także eksploatacji skumulowanego dorobku narodów, nie prowadzi do wzrostu zaspokojenia potrzeb narodów i rozwoju cywilizacyjnego, ale do wzrostu odsetka produktu globalnego, który przejmują stosunkowo nieliczne metropolie. Cóż z tego, że komputery wykazują coraz większy rozwój rynków finansowych, skoro twórcy współczesnych systemów gospodarczych przewidywali, iż około 20 proc. ludności świata wystarczy do obsłużenia współczesnej gospodarki, a reszta jest systemowo skazywana na bezrobocie. I skoro całe narody przymierają głodem. Współczesne finanse w skali światowej uwolnione od realnej sfery gospodarki grożą gigantycznym krachem globalnym. Następstwami tego krachu mogą być głębokie regresy cywilizacyjne, głody, napięcia społeczne i wzrost ryzyka konfliktów wojennych.

Jak można w tych warunkach twierdzić, że globalizacja stanowi szansę dla Polski? I Polsce, i wszystkim narodom świata niezbędne jest wzmocnienie siły suwerennych państw narodowych. Wyrzeczenie się przemocy w ich wzajemnych stosunkach, ustanowienie karty praw narodów na wzór Karty Praw Człowieka, w której przede wszystkim zagwarantowane zostaną niepodległość państw i suwerenność narodów w ich państwach.

Niezbędne jest także odzyskanie kontroli suwerennych państw nad kreacją ich środków płatniczych oraz współpraca państw narodowych dla zapewnienia pokoju i rozwoju, w szczególności dla zapewnienia miejsc pracy wszystkim tym, którzy chcą i mogą pracować.

Postulat umacniania instytucji międzynarodowych, powołanych do regulacji różnych dziedzin życia międzynarodowego, jest w tej sytuacji odwrotnością pożądanego kierunku rozwoju stosunków międzynarodowych. Dalsze umacnianie tych instytucji jest umacnianiem nie tyle międzynarodowego, ale ponadnarodowego ich charakteru. Prowadzi do zniewolenia narodów, a w perspektywie do łamania ich praw. A łamanie praw narodów, w tym prawa do wolności, niepodległości zawsze prowadziło do łamania praw człowieka i do rozlicznych ludzkich nieszczęść.

Jeden z rekinów współczesnego międzynarodowego biznesu wsławił się wypowiedzią, że we współczesnym świecie kapitał wynajmuje władzę publiczną, a forma wynajmu nazywa się wybory. Świat współczesny zachłystuje się pochwałami demokracji. Ale w praktyce zmierza do uczynienia z demokratycznych instytucji parawanu dla prywaty i bezprawia.

Jest w tej sytuacji zadaniem Polski i wobec samej siebie, i wobec rodziny narodów, wyraźnie powiedzieć i przestrzec, że konsekwencją systemów, w których najistotniejsze decyzje dotyczące przyszłości narodów umykają kontroli narodowych państw, jest otwarciem drogi do nowych totalitaryzmów. Powiedzmy sobie wyraźnie, że w tych warunkach debaty nad interwencją humanitarną nie tyle będą prowadziły do stworzenia gwarancji praw narodów i praw człowieka, ale do ustanowienia światowej policji podporządkowującej narody wolne i niepokorne celom światowych metropolii finansowych czy innych.

W takich warunkach nie ma mowy o sprawiedliwości, o zasadzie równej miary w stosunkach pomiędzy narodami. Należy głęboko ubolewać nad niegodziwością, której ofiarą stał się naród czeczeński. Ale trudno nie zauważyć, że międzynarodową legitymacją do agresji przeciwko Czeczenii stały się działania NATO na Bałkanach. Należy odrzucić praktyki przeganiania setek tysięcy ludzi z ich siedzib w każdym przypadku. Nie tylko wtedy, kiedy przeganiani są Albańczycy, ale także kiedy pod protektoratem NATO przeganiani są Serbowie. Bo inaczej niegodziwość tolerowana czy usprawiedliwiana wróci do nas bolesnym rykoszetem.

Upowszechniany jest pogląd, miałem wrażenie, że także gdzieś w tle dzisiejszej dyskusji się przewinął, iż umacnianie i rozszerzenia Unii Europejskiej jest przeciwwagą dla globalizacji. Czyżby? Z punktu widzenia wolnego narodu obojętne jest, kto pozbawia go wolności. Czy reprezentujący interesy światowych giełd globaliści, czy brukselscy kontynentaliści, czy jak w przeszłości sowieckie imperium za zgodą przyjaznego nam Zachodu. W każdym przypadku efekt bywa taki sam. Miałem okazję Wysokiej Izbie zwracać uwagę na wypowiedź przewodniczącego Komisji Europejskiej pana Romano Prodiego, który mówił w kwietniu ubiegłego roku, że w związku z wprowadzeniem jednego pieniądza dotychczasowy kształt państwa narodowego nie ma już racji bytu.

 Ostatnio zapoznaliśmy się z wypowiedzią innego wybitnego polityka niemieckiego i Unii Europejskiej Karla Lamersa, który wprost powiedział nam na łamach polskiej prasy, że członkostwo w Unii oznacza też rezygnację z suwerenności. Z pewnością nie jest to łatwe ani dla Polski, ani dla innych kandydatów. W tym ostatnim zgadzam się z Karlem Lamersem. Minister spraw zagranicznych stwierdził w swoim wystąpieniu, że zacieśnienie związków z Unią Europejską oraz uzyskanie pełnego członkostwa w Unii pozostaje podstawowym celem naszej polityki w nadchodzących latach. Nieprawda. Podstawowym celem polityki polskiej powinno być zachowanie niepodległości państwa i suwerenności Narodu Polskiego w jego własnym państwie. Dlatego wnoszę o odrzucenie informacji ministra spraw zagranicznych. Dziękuję za uwagę.

Jan Łopuszański, Sejm RP, 2000-05-09

powrot